از پیش‌بینی بحران تا بازسازی؛ روایت فولاد مبارکه از تجربه تاب‌آوری و بازگشت به تولید

به گزارش اقتصادنگار، مدیران این مجموعه در پنل تخصصی «درس‌آموخته‌های تاب‌آوری سازمانی» در نمایشگاه فولاد اصفهان ۱۴۰۵، با تشریح اقدامات پیشگیرانه، نحوه مدیریت شرایط اضطراری و تجربه بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، بر اهمیت توان مهندسی داخلی، تصمیم‌گیری هماهنگ و نوسازی زیرساخت‌ها برای افزایش آمادگی در برابر بحران‌های آینده تأکید کردند.
تجربه بحران در صنایع بزرگ و پیوسته‌ای مانند فولاد نشان می‌دهد که تداوم تولید تنها به ظرفیت تجهیزات و زیرساخت‌ها وابسته نیست، بلکه آمادگی سازمانی، مدیریت ریسک، دانش فنی و توان بازسازی نیز در حفظ پایداری فعالیت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در چنین شرایطی، سازمان‌هایی که پیش از وقوع بحران برای سناریوهای مختلف برنامه‌ریزی کرده‌اند و از نیروی انسانی آموزش‌دیده، مستندات فنی و ظرفیت مهندسی داخلی برخوردارند، امکان بیشتری برای کنترل خسارت‌ها و بازگشت به چرخه تولید خواهند داشت.
این موضوع در پنل تخصصی «درس‌آموخته‌های تاب‌آوری سازمانی» گروه فولاد مبارکه در نخستین روز نمایشگاه فولاد اصفهان ۱۴۰۵ مورد توجه قرار گرفت. مدیران این مجموعه در این نشست، تجربه‌های خود را از پیش‌بینی شرایط اضطراری و ایمن‌سازی تجهیزات تا ارزیابی خسارت‌ها، بازسازی و به‌کارگیری فناوری‌های جدید تشریح کردند؛ تجربه‌ای که بر ضرورت عبور از مدیریت واکنشی و حرکت به سمت آمادگی پیش‌نگرانه و بازسازی همراه با بهبود تأکید دارد.
پیش‌بینی بحران؛ نخستین گام برای کاهش خسارت‌ها
عباس محمدی، مدیر فولادسازی و ریخته‌گری مداوم گروه فولاد مبارکه، تاب‌آوری سازمانی را توانایی مدیریت هوشمندانه تهدیدها و تبدیل تجربه بحران به فرصتی برای بهبود دانست. به گفته وی، رویکرد مؤثر در مدیریت بحران، محدودشدن به اقدامات پس از حادثه نیست، بلکه باید با شناسایی سناریوهای محتمل و تدوین برنامه‌های عملیاتی پیش از وقوع بحران آغاز شود.
محمدی با تشریح اقدامات پیشگیرانه فولاد مبارکه توضیح داد که آماده‌سازی نیروی انسانی، ایمن‌سازی تجهیزات و مدیریت مواد و فرایند تولید، از محورهای اصلی این برنامه‌ها بوده است. در همین راستا، سناریوهای مختلف تدوین و مانورهای عملیاتی اجرا شد تا کارکنان با مسئولیت‌های خود در شرایط اضطراری آشنا باشند و بتوانند در موقعیت‌های بحرانی، اقدامات از پیش تعیین‌شده را انجام دهند.
وی همچنین به پیش‌بینی تمهیدات ایمنی برای تجهیزات حساس، از جمله کوره قوس، اشاره کرد. این تمهیدات با هدف انتقال تجهیزات به وضعیت ایمن‌تر، جلوگیری از تشدید خرابی‌ها و فراهم‌کردن فرصت مناسب برای تخلیه کارکنان طراحی شده بود. کاهش سطح برخی مواد حساس و پیش‌بینی اقداماتی برای محدودکردن احتمال آتش‌سوزی و گسترش خسارت‌ها نیز بخشی از برنامه‌های پیشگیرانه به شمار می‌رفت.
از نگاه محمدی، آمادگی سازمانی باید سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از آن را پوشش دهد. اجرای برنامه‌های از پیش طراحی‌شده، در کنار رهبری مؤثر، فرهنگ سازمانی مناسب و همکاری کارکنان، می‌تواند مدیریت شرایط اضطراری و بازگشت به تولید را تسهیل کند.
آمادگی نیروی انسانی و مدیریت ریسک در ناحیه آهن‌سازی
داریوش رشیدی، مدیر ناحیه آهن‌سازی گروه فولاد مبارکه، نیز با اشاره به جلسات کمیته بحران و ارزیابی شرایط احتمالی، بر اهمیت تعریف اقدامات مشخص برای مدیریت وضعیت اضطراری تأکید کرد. به گفته وی، در این جلسات، موضوعاتی مانند مدیریت سطح مخازن نفت و گاز و سایر مواد خطرزا بررسی شد و برای تیم‌های واکنش اضطراری، ترکیب نیروها در هر شیفت و مسئولیت افراد از پیش تعیین شد.
رشیدی آمادگی عملیاتی و ذهنی کارکنان را از عوامل مهم مدیریت بحران دانست و توضیح داد که در شرایط اضطراری، برخورداری از دانش فنی به‌تنهایی کافی نیست؛ کارکنان باید بتوانند تمرکز خود را حفظ کنند و وظایفشان را در شرایط دشوار به‌درستی انجام دهند. آموزش و تمرین‌های قبلی، زمینه شناخت بهتر مسئولیت‌ها و اجرای دقیق‌تر اقدامات ضروری را فراهم می‌کند.
وی یکی از مهم‌ترین درس‌آموخته‌های این تجربه را ضرورت پیش‌بینی رویدادهایی دانست که ممکن است احتمال وقوع پایینی داشته باشند، اما پیامدهای بسیار شدیدی ایجاد کنند. به اعتقاد او، برنامه‌ریزی بحران باید فراتر از شرایط متعارف باشد و سناریوهای پرریسک را نیز دربرگیرد.

رشیدی همچنین با اشاره به دشواری بازسازی پس از آسیب‌دیدگی واحدها گفت که در ارزیابی اولیه، بازگشت به ظرفیت تولید حتی تا پایان سال نیز دشوار به نظر می‌رسید؛ بااین‌حال، دانش فنی نیروهای داخلی، تجربه متخصصان و انسجام سازمانی، امکان برنامه‌ریزی برای تسریع بازسازی را فراهم کرد.
وی بازسازی را صرفاً بازگرداندن تجهیزات به وضعیت پیشین ندانست و بر ضرورت ثبت و مستندسازی تجربه‌ها تأکید کرد. از نگاه او، تبدیل رویدادهای بحران به درس‌آموخته‌های سازمانی می‌تواند در مواجهه با بحران‌های آینده، کاهش ریسک‌ها و ارتقای کیفیت تجهیزات و فرایندها مؤثر باشد.
توان مهندسی و مستندات فنی؛ پشتوانه بازسازی
محسن کفیل، مدیر دفتر فنی نگهداری و تعمیرات گروه فولاد مبارکه، با تمرکز بر تجربه بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، ظرفیت مهندسی داخلی، مستندات فنی و توان اجرایی را از عوامل کلیدی تسریع این فرایند معرفی کرد.
به گفته وی، هم‌افزایی میان دفترهای فنی، واحدهای مهندسی، نیروهای بهره‌برداری و شرکت‌های تخصصی، امکان ارزیابی منسجم‌تر خسارت‌ها و برنامه‌ریزی برای بازسازی را فراهم کرد. در این میان، دسترسی به نقشه‌ها، مدارک مهندسی و اطلاعات تجهیزات که پیش از بحران تهیه شده بودند، نقش مهمی در شناسایی آسیب‌ها و انتخاب روش‌های مناسب بازسازی داشت.
کفیل با اشاره به اهمیت ارزیابی دقیق خسارت‌ها توضیح داد که در روزهای ابتدایی پس از حادثه، برآوردهای متفاوتی از میزان آسیب‌ها وجود داشت؛ ازاین‌رو، انجام ارزیابی جامع برای تعیین ابعاد خسارت و برآورد سرمایه‌گذاری موردنیاز ضروری بود. این ارزیابی با استفاده از ظرفیت‌های تخصصی مجموعه طی حدود ۱۰ روز انجام شد و مبنای تصمیم‌گیری‌های بعدی قرار گرفت.
وی همچنین بر اهمیت هماهنگی میان بخش‌های مالی، خرید، مهندسی، نظارت فنی و بهره‌برداری تأکید کرد و گفت پیش‌بینی سازوکارهای مناسب در حوزه تأمین تجهیزات و فرایندهای اجرایی می‌تواند از اتلاف زمان در شرایط اضطراری جلوگیری کند.
از نگاه کفیل، بازسازی یک مجموعه فولادی به دلیل گستردگی تجهیزات و وابستگی متقابل خطوط تولید، فرایندی پیچیده است. بااین‌حال، برخورداری از مستندات مهندسی کامل، تیم‌های اجرایی توانمند و سازوکارهای مناسب تأمین و پشتیبانی، می‌تواند زمان بازیابی را کاهش دهد و زمینه بازگشت سریع‌تر واحدهای آسیب‌دیده به مدار تولید را فراهم کند.
بازسازی فراتر از احیا؛ نوسازی با تکیه بر فناوری‌های جدید
علیرضا عباسی، مدیر مهندسی کارخانه گروه فولاد مبارکه، نیز با تشریح نقش مهندسی در مدیریت بحران، بر این نکته تأکید کرد که بازسازی نباید تنها به بازگرداندن تجهیزات به شرایط پیشین محدود شود؛ بلکه می‌تواند فرصتی برای نوسازی، کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای عملکرد زیرساخت‌ها باشد.
به گفته وی، فرایند مهندسی پروژه‌ها در فولاد مبارکه از شناسایی و اولویت‌بندی آغاز می‌شود و پس از انجام مطالعات، تخصیص بودجه، طراحی‌های پایه و تفصیلی و تهیه اسناد مناقصه، به مرحله اجرا می‌رسد. بهره‌گیری از این ساختار در کنار تجربه‌های به‌دست‌آمده از بحران، زمینه بازنگری در طرح‌های بازسازی و توجه بیشتر به فناوری‌های جدید را فراهم کرده است.
عباسی بهینه‌سازی مصرف انرژی، مدیریت مواد اولیه، کاهش آلاینده‌ها و استفاده از فناوری‌هایی با وابستگی کمتر را از جمله ملاحظات مهم در مسیر نوسازی برشمرد. وی همچنین تأکید کرد که تاب‌آوری تنها در برابر حوادث فیزیکی معنا پیدا نمی‌کند، بلکه مدیریت پیامدهای بحران‌های اقتصادی و فشارهای بازار رقابتی نیز باید در برنامه‌ریزی پروژه‌های صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
مدیر مهندسی کارخانه فولاد مبارکه، مدیریت دانش و به‌روزرسانی یکپارچه اطلاعات مهندسی را از عوامل مؤثر در تسریع بازسازی دانست. به گفته وی، دسترسی به اطلاعات معتبر و مستندات فنی، امکان استفاده سریع‌تر از روش‌هایی مانند مهندسی معکوس را فراهم کرد و به مجموعه اجازه داد ضمن بازسازی تجهیزات، زمینه حرکت به سمت فناوری‌های جدید را نیز فراهم کند.
عباسی همچنین به نقش مطالعات پدافند غیرعامل، توجه به زیرساخت‌های مستقل و بومی‌سازی تجهیزات اشاره کرد و گفت بیش از ۹۹ درصد تجهیزات خود کوره‌ها بومی‌سازی شده بود و بخش محدودی از جمله سیستم تنظیم قوس باقی مانده بود. آمادگی شرکت‌های سازنده داخلی و تلاش نیروهای متخصص نیز در تأمین قطعات و بازگرداندن کوره‌ها به مدار نقش داشت.
وی با اشاره به تغییرات اعمال‌شده در بخش‌هایی مانند سیستم شارژ، انتقال جریان و توان کوره و محیط پیرامونی آن، تأکید کرد که هدف از این اقدامات، تنها احیای ظرفیت‌های قبلی نیست، بلکه افزایش توان عملیاتی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های آینده نیز دنبال می‌شود.
تاب‌آوری سازمانی؛ پیوند آمادگی، دانش و بازسازی

مجموع مباحث مطرح‌شده در این پنل نشان می‌دهد که تاب‌آوری در صنایع بزرگ، حاصل مجموعه‌ای از اقدامات به‌هم‌پیوسته است؛ از شناسایی سناریوهای پرریسک و آموزش کارکنان گرفته تا بومی‌سازی تجهیزات، حفظ مستندات مهندسی، ارزیابی دقیق خسارت‌ها و نوسازی زیرساخت‌ها.
تجربه تشریح‌شده از سوی مدیران فولاد مبارکه همچنین بر اهمیت تبدیل دانش و تجربه نیروهای داخلی به سرمایه‌ای ماندگار برای سازمان تأکید دارد. ثبت درس‌آموخته‌ها، تقویت هماهنگی میان بخش‌های مختلف و پیش‌بینی سازوکارهای چابک برای تأمین تجهیزات و اجرای پروژه‌ها، می‌تواند آمادگی مجموعه را برای مواجهه با شرایط پیش‌بینی‌نشده افزایش دهد.
بر این اساس، بازسازی زمانی به تقویت واقعی تاب‌آوری منجر می‌شود که علاوه بر بازگرداندن واحدها به چرخه تولید، فرصتی برای اصلاح نقاط ضعف، ارتقای فناوری و کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها فراهم کند؛ رویکردی که می‌تواند پایداری تولید و توان رقابتی صنعت فولاد را در شرایط متغیر آینده تقویت کند.
پنل تخصصی «درس‌آموخته‌های تاب‌آوری سازمانی» با حضور عباس محمدی، مدیر فولادسازی و ریخته‌گری مداوم؛ داریوش رشیدی، مدیر ناحیه آهن‌سازی؛ محسن کفیل، مدیر دفتر فنی نگهداری و تعمیرات؛ و علیرضا عباسی، مدیر مهندسی کارخانه گروه فولاد مبارکه، در نخستین روز نمایشگاه فولاد اصفهان ۱۴۰۵ برگزار شد.