برق کالای اساسی است؛ حل ناترازی‌ها بدون حمایت دولت ممکن نیست، از مردم توقع بیش از حد برای صرفه‌جویی نداشته باشیم!

دبیر سندیکای صنعت برق: مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق در گفت‌وگو با بخش ۷ صبح رادیو گفت‌وگو: بارندگی‌های مناسب سال جاری باعث شده شرایط منابع آبی نسبت به سال گذشته بهبود یابد و دغدغه‌ها در این بخش کاهش پیدا کند، هرچند همچنان نمی‌توان از رفع کامل مشکلات سخن گفت. ظرفیت منصوب نیروگاه‌های کشور اکنون به ۱۰۰ هزار و ۳۱۵ مگاوات رسیده و ایران وارد باشگاه کشورهای دارای بیش از ۱۰۰ هزار مگاوات ظرفیت نیروگاهی شده است. از این میزان، حدود ۵ هزار مگاوات مربوط به نیروگاه‌های تجدیدپذیر است و ۱۲.۱ درصد ظرفیت نصب‌شده را نیروگاه‌های برق‌آبی و ۸۱.۷ درصد را نیروگاه‌های حرارتی تشکیل می‌دهند. نیروگاه‌های کشور بر پایه سوخت گاز طراحی شده‌اند و هر زمان به دلیل محدودیت گاز، استفاده از سوخت مایع یا سایر سوخت‌ها افزایش یابد، راندمان نیروگاه‌ها کاهش یافته و هزینه‌های تعمیر و نگهداری آن‌ها افزایش پیدا می‌کند. صنعت برق امروز مانند زیرساختی است که تعمیر و نوسازی آن به تعویق افتاده و اکنون هزینه جبران این عقب‌ماندگی بسیار سنگین شده است. در حال حاضر قیمت برق خورشیدی در تابلوی سبز بورس انرژی حدود ۹ هزار و ۴۳۸ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت است، در حالی که متوسط تعرفه فروش برق به مشترکان حدود ۸۰۰ تومان است. همچنین بهای تمام‌شده تولید هر کیلووات‌ساعت برق حدود ۲ هزار تومان برآورد می‌شود. زمانی که منابع مالی صنعت برق تأمین نشود، نتیجه آن به شکل ناترازی، فرسودگی تجهیزات و محدودیت در تأمین برق نمایان می‌شود. این روند امروز خود را در اعمال محدودیت برای بخش‌های مختلف مصرف نشان داده است. برای جلوگیری از آسیب به بخش صنعت، محدودیت‌هایی در سایر بخش‌ها اعمال شده و این موضوع نشان می‌دهد که ادامه وضعیت موجود هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه خواهد داشت. در فصل تابستان حدود ۳۵ هزار مگاوات از مصرف برق کشور، معادل نزدیک به ۳۵ درصد ظرفیت نیروگاهی نصب‌شده، تنها به وسایل سرمایشی اختصاص دارد؛ از این رو رعایت الگوی مصرف، تنظیم دمای وسایل سرمایشی و کاهش همزمان مصرف در ساعات اوج بار می‌تواند نقش مؤثری در عبور از پیک تابستان داشته باشد. معماری ساختمان‌های جدید در بسیاری از موارد با اصول بهره‌وری انرژی و اقلیم سازگار نیست. بی‌توجهی به طراحی مناسب، عایق‌بندی و استفاده از ظرفیت‌های معماری بومی، وابستگی ساختمان‌ها به تجهیزات سرمایشی را افزایش داده و مصرف برق را به شکل قابل توجهی بالا برده است. حل ریشه‌ای ناترازی برق تنها با توصیه به صرفه‌جویی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند اصلاح اقتصاد صنعت برق، سرمایه‌گذاری مستمر در زیرساخت‌ها و نگاه حاکمیتی به برق به‌عنوان یک کالای اساسی و زیرساخت توسعه کشور است. نبود برق، اکنون بر تأمین آب، فعالیت کسب‌وکارها، نگهداری مواد غذایی، حمل‌ونقل، ساختمان‌ها و حتی الگوی ساخت‌وساز کشور اثر مستقیم گذاشته و لازم است دولت و مردم با نگاهی واقع‌بینانه برای مدیریت این شرایط برنامه‌ریزی کنند. امروز با قطع برق، در بسیاری از ساختمان‌های بلندمرتبه، پمپ‌های آب نیز از کار می‌افتند و ساکنان طبقات بالا عملاً به آب دسترسی ندارند. این موضوع نشان می‌دهد که برق دیگر صرفاً یک کالا مستقل نیست، بلکه زیرساختی است که بسیاری از خدمات روزمره به آن وابسته شده‌اند. بخش قابل توجهی از این هدررفت، نتیجه ضعف در طراحی، بهره‌برداری و مدیریت مصرف است؛ موضوعی که با اصلاح الگوی ساخت‌وساز، استانداردسازی تجهیزات و فرهنگ‌سازی می‌توان بخش مهمی از آن را کاهش داد. امروز بسیاری از واحدهای تولیدی، اداری و حتی برخی خانوارها برای ادامه فعالیت ناچار به خرید تجهیزات ذخیره‌ساز انرژی، UPS یا موتوربرق شده‌اند؛ تجهیزاتی که هزینه تهیه آن‌ها چند صد میلیون تومان است و علاوه بر هزینه اولیه، نگهداری، سوخت و استهلاک قابل‌توجهی نیز دارند. هزینه‌ای که امروز برای خودتأمینی برق به مردم و فعالان اقتصادی تحمیل می‌شود، به‌مراتب بیشتر از هزینه استفاده از برق شبکه است و این واقعیت نشان می‌دهد که خاموشی‌ها تنها به قطع برق محدود نمی‌شوند، بلکه آثار اقتصادی گسترده‌ای بر زندگی مردم و فعالیت کسب‌وکارها دارند. اگر قرار است در شرایط فعلی برق به شکل عادلانه در اختیار همه مشترکان قرار گیرد، ناگزیر باید همه در مدیریت مصرف مشارکت کنند. البته این همراهی نباید جایگزین اصلاحات اساسی در زیرساخت‌ها، استانداردهای ساخت‌وساز و سیاست‌گذاری انرژی شود؛ زیرا عبور پایدار از ناترازی برق، تنها با توسعه زیرساخت‌ها، افزایش بهره‌وری و تصمیم‌گیری‌های بلندمدت امکان‌پذیر خواهد بود.