فولاد مبارکه در ۴۵ روز از بحران به بازسازی رسید

سعید زرندی در هفتمین نشست از سلسله رویدادهای «محکم‌تر از فولاد» با عنوان «رسانه، روایت و بازنمایی»،اظهارداشت: بومی‌سازی، آمادگی قبلی، سرمایه انسانی و تقسیم کار دقیق، عوامل اصلی مدیریت بحران و بازسازی سریع فولاد مبارکه بودند.
وی ، با تشریح ابعاد مختلف فعالیت فولاد مبارکه در شرایط جنگی، از آمادگی این مجموعه پیش از آغاز جنگ، تداوم تولید و حفظ نیروی انسانی، مدیریت بازار و تامین نیاز صنایع تا بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده سخن گفت و تاکید کرد: آنچه در این دوره در فولاد مبارکه رقم خورد، حاصل آمادگی قبلی، کار تیمی، اعتماد متقابل، بومی‌سازی و روحیه حل مسئله بود.

سناریوهای بحران پیش از وقوع جنگ
زرندی با اشاره به تدابیر پیشگیرانه اتخاذشده در فولاد مبارکه گفت: در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴، با پیش‌بینی احتمال بروز بحران‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سایبری و امنیتی در صنعت فولاد، کمیته‌ای برای مدیریت بحران تشکیل دادیم.
وی افزود: در آن زمان اگرچه جنگی پیش‌بینی نمی‌شد، اما سناریوهای مختلفی از جمله تورم افسارگسیخته، نارضایتی‌های اجتماعی و حملات سایبری بررسی و برای هرکدام برنامه‌های عملیاتی تدوین شد. همین آمادگی قبلی باعث شد تا در جریان جنگ ۱۲ روزه، مجموعه در کوتاه‌ترین زمان ممکن سازماندهی شده و اقدامات لازم را آغاز کند.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه درباره وضعیت تولید در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: با توجه به شرایط حاکم بر صنعت فولاد در ابتدای سال، دستیابی به تولید ۶.۵ میلیون تن فولاد خام را دستاوردی بزرگ می‌دانستیم و پیش‌بینی محدودیت در تولید داشتیم، اما تصمیم گرفتیم به جای انفعال، رویکردی فعالانه اتخاذ کنیم و با شناسایی ظرفیت‌های موجود، تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم.
تخلیه ۲۷۰۰ نفر در کمتر از ۱۴ دقیقه
زرندی با تشریح شرایط فولاد مبارکه در دوران جنگ گفت: فولاد مبارکه به دلیل فرایندهای پیوسته، عملاً امکان تعطیلی ندارد و حتی در ایام تعطیل نیز بخشی از کارکنان در کارخانه حضور دارند. در شرایط جنگی، علاوه بر تداوم حضور کارکنان، مدیران مجموعه نیز شب‌های بسیاری را در کارخانه مستقر بودند.
وی ادامه داد: در شرایطی که صدای پرواز جنگنده‌ها و حملات در اطراف مجموعه شنیده می‌شد، مهم‌ترین اولویت مدیریتی ما حفظ آرامش نیروی انسانی و جلوگیری از هرگونه اختلال در روند تولید بود.
طراحی نقشه عملیاتی برای حملات احتمالی
زرندی با اشاره به روزهای پایانی سال گفت: در روزهای ۲۳ و ۲۴ اسفندماه با ارزیابی شرایط به این جمع‌بندی رسیدیم که احتمال هدف قرار گرفتن فولاد مبارکه وجود دارد؛ بنابراین سناریوهای عملیاتی دقیق برای واکنش به حملات احتمالی تدوین شد.
وی افزود: در این برنامه‌ها، ضمن تحلیل محدوده اثر انفجار و پیامدهای آن، مسئولیت‌ها شفاف‌سازی و نحوه واکنش و تخلیه کارکنان برای نقاط حساس مجموعه مشخص شد. تجربه ما نشان داد که برگزاری جلسات به‌تنهایی راهگشا نیست و آنچه در لحظه بحران تعیین‌کننده است، تقسیم کار دقیق، شفاف و از پیش تعیین‌شده است.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به حمله به این مجموعه تصریح کرد: در زمان حمله نخست، حدود ۲۷۰۰ نفر از کارکنان در مجموعه حضور داشتند، اما تدابیری که از قبل اندیشیده بودیم کمک کرد تا شرکت در کمتر از ۱۴ دقیقه تخلیه شود.
زرندی افزود: یکی از مهم‌ترین تصمیمات ما در روزهای پیش از حمله این بود که اتوبوس‌های حمل کارکنان را از مجموعه خارج نکنیم. حدود ۴۰۰ دستگاه اتوبوس برای جابه‌جایی کارکنان مورد نیاز بود و تصمیم گرفتیم این اتوبوس‌ها در زمان بحران در دسترس باشند.
حفظ اشتغال؛ اولویت در مدیریت بحران
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه حفظ اشتغال را یکی از تصمیمات راهبردی این مجموعه در ابتدای بحران دانست و گفت: یکی از تصمیمات راهبردی ما جلوگیری از تعدیل نیرو بود؛ اقدامی که با توجه به گستردگی بدنه نیروی انسانی این مجموعه، نیازمند تامین منابع مالی قابل‌توجهی بود.
وی افزود: متعهد شدیم حتی با استفاده از تسهیلات بانکی، امنیت شغلی کارکنان را حفظ کنیم؛ چرا که بقای این سرمایه انسانی، نه‌تنها برای فولاد مبارکه، بلکه برای پایداری زنجیره صنعت در استان و کشور حیاتی بود.
زرندی ادامه داد: در همان روزهای نخست، برخی رسانه‌های بیگانه با انتشار شایعاتی درباره تعدیل نیرو، سعی در ایجاد جنگ روانی داشتند. سیاست ما در آن مقطع، خنثی‌سازی این فضا، ایجاد اطمینان در بدنه سازمان و جلوگیری از هرگونه تقابل میان کارکنان و مجموعه بود؛ چرا که حفظ سرمایه انسانی و آرامش ذهنی آنها، اولویت غیرقابل‌انکار ما به شمار می‌رفت.
تلاش برای کنترل التهاب بازار فولاد

وی یکی دیگر از محورهای اصلی اقدامات فولاد مبارکه را مدیریت بازار دانست و گفت: پس از وقوع جنگ، بازار فولاد با التهاب شدیدی مواجه شد و قیمت برخی محصولات از حدود ۶۳ هزار تومان به حدود ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم افزایش یافت.
زرندی افزود: در آن شرایط، دولت حدود ۲۸۰ میلیون دلار سرمایه در گردش برای فولاد مبارکه در نظر گرفت تا امکان واردات و تامین نیاز بازار فراهم شود. حتی موضوع اختصاص انحصاری واردات به فولاد مبارکه نیز مطرح شد، اما ما با این موضوع موافق نبودیم و معتقد بودیم هر مجموعه‌ای که توانایی واردات دارد، باید بتواند در چارچوب ضوابط مربوطه اقدام کند.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه تصریح کرد: تلاش کردیم با استفاده از ظرفیت‌های موجود در زنجیره فولاد، بخشی از نیاز بازار را تامین کنیم. برای نمونه، بررسی کردیم که چگونه می‌توان گندله را از خراسان به سیرجان منتقل کرد، در سیرجان آن را به آهن اسفنجی تبدیل کرد، سپس به خوزستان انتقال داد و به شمش تبدیل کرد و در نهایت شمش را به اصفهان رساند.
وی افزود: هدف این بود که حتی در صورت اختلال در برخی بخش‌های زنجیره، بتوانیم جریان عرضه را تا حد امکان حفظ کنیم و از تشدید التهاب در بازار جلوگیری شود.
بازگشت فولاد مبارکه به تولید و بورس
زرندی ادامه داد: دوم اردیبهشت، کارخانه را مجدداً راه‌اندازی کردیم و در هفتم اردیبهشت، عرضه محصولات در بورس انجام شد. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که فضای روانی بسیار سنگینی بر بازار حاکم بود.
وی اظهار کرد: اعتقاد دارم نباید اجازه دهیم فضای ترس ایجادشده، تصمیم‌های اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد. بخشی از تصور ایجادشده درباره کمبود محصول نیز با واقعیت‌های موجود در صنعت همخوانی نداشت؛ زیرا برخی شرکت‌های بزرگ برای مدت دو تا سه ماه موجودی محصول داشتند.
زرندی افزود: با مدیریت عرضه و کنترل بازار، قیمت‌ها در نهایت کاهش یافت و حتی به سطوحی پایین‌تر از دوره جنگ رسید. در فولاد مبارکه تلاش کردیم طی ماه‌های بعد، از افزایش مجدد و غیرمنطقی قیمت‌ها جلوگیری کنیم.
بازسازی؛ مرحله دشوار مدیریت بحران
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به مرحله بازسازی گفت: پس از مدیریت منابع انسانی و بازار، مهم‌ترین و پیچیده‌ترین موضوع، بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده بود. در آن مقطع، برآوردهای مختلفی درباره زمان و هزینه بازسازی مطرح می‌شد و اعداد بسیار متفاوتی از چهار تا شش میلیارد دلار نیز در فضای عمومی عنوان شد.
وی ادامه داد: به این جمع‌بندی رسیدیم که باید خودمان برنامه بازسازی را طراحی و اجرا کنیم. حدود ۶۷۰۰ نفر از کارکنان مستقیم در بخش‌هایی مانند آهن‌سازی، فولادسازی، نیروگاه‌ها و واحدهای پشتیبانی تحت تاثیر آسیب‌های ایجادشده قرار گرفته بودند. تلاش کردیم از ظرفیت همین نیروها در بخش‌های مختلف بازسازی استفاده کنیم.
زرندی گفت: برخی رسانه‌های خارج از کشور زمان سه تا پنج سال را برای بازسازی مطرح کردند و تیم‌های ایرانی نیز در ابتدا زمان یک تا دو سال را برآورد کردند. با این حال، هدف‌گذاری ما این بود که تا پایان سال بتوانیم حدود ۷۰ درصد ظرفیت را بازگردانیم.
وی افزود: برای تحقق این هدف، جلسات بازسازی به‌صورت روزانه برگزار شد و برای هر بخش زمان مشخصی تعیین کردیم. در یکی از بخش‌ها زمان اولیه ۱۲۰ روز برآورد شده بود، اما تلاش کردیم با افزایش جبهه‌های کاری، این زمان را کاهش دهیم.
فعالیت هم‌زمان ۱۲ تا ۱۳ تیم در عملیات بازسازی
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه تصریح کرد: بخشی از عملیات در ارتفاع حدود ۸۰ متری انجام می‌شد و شدت باد در خردادماه، حضور نیروها در این ارتفاع را با دشواری مواجه می‌کرد. روش‌های مختلفی برای انجام عملیات بررسی شد و تیم‌ها از چند جبهه به‌صورت هم‌زمان وارد عملیات شدند.
وی افزود: حتی استفاده از برخی تجهیزات خاص و ظرفیت‌های تخصصی برای برش و آواربرداری بررسی شد. تا زمانی که محیط ایمن نمی‌شد، امکان آغاز بسیاری از عملیات وجود نداشت.
زرندی گفت: یکی از ویژگی‌های اصلی عملیات بازسازی، تشکیل تیم‌های موازی بود. در حالی که یک تیم در حال انجام یک مرحله از عملیات بود، ۱۲ تا ۱۳ تیم دیگر نیز به‌صورت هم‌زمان در بخش‌های مختلف فعالیت می‌کردند.
وی ادامه داد: در روز چهل‌وپنجم، با توجه به پیشرفت عملیات، با برخی مسئولان مرتبط تماس گرفتیم و اعلام کردیم که آماده راه‌اندازی هستیم. این در حالی بود که برخی برآوردها، صرفاً برای آواربرداری این بخش، زمانی حدود دو ماه را پیش‌بینی می‌کردند.
بومی‌سازی؛ عامل سرعت در تامین تجهیزات
زرندی یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در سرعت بازسازی را توسعه بومی‌سازی دانست و گفت: این موفقیت تا حد زیادی مرهون سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و بومی‌سازی بود. فولاد مبارکه طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در بومی‌سازی تجهیزات و توسعه توانمندی شرکت‌های داخلی انجام داده بود.

وی افزود: همین موضوع موجب شد پس از وقوع حادثه، دقیقاً بدانیم هر تجهیز یا قطعه مورد نیاز را کدام شرکت داخلی می‌تواند تولید کند. بنابراین در فاصله کوتاهی پس از حادثه، سفارش‌گذاری‌ها آغاز شد و در برخی موارد نیز از ذخایر موجود شرکت استفاده کردیم.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه دومین عامل موفقیت در بازسازی را کار تیمی عنوان کرد و گفت: در این دوره، یک کار تیمی منسجم شکل گرفت. اعتماد متقابل میان مدیران، وزارت صنعت و تیم مهندسی فولاد مبارکه، زمینه اجرای این عملیات را فراهم کرد.
زرندی افزود: در کنار این موضوع، فضای مثبت و امیدبخشی که میان کارکنان شکل گرفت، موجب شد نیروها با اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد عملیات شوند و مسئولیت‌های خود را در شرایط بسیار سخت به انجام برسانند.
تجربه فولاد مبارکه در میان پنج پروژه برتر سال ۲۰۲۶
وی با اشاره به ارائه تجربه فولاد مبارکه به انجمن جهانی فولاد گفت: مدل بازسازی فولاد مبارکه با تغییراتی برای انجمن جهانی فولاد ارسال شد. این انجمن، بزرگ‌ترین انجمن فولادی جهان است و این طرح در میان پنج پروژه برتر سال ۲۰۲۶ قرار گرفت و به مرحله نهایی راه یافت.
زرندی ادامه داد: شرکت‌های بزرگی مانند نیپون استیل و سایر فولادسازان مطرح جهان نیز در این رویداد حضور داشتند و طرح فولاد مبارکه توانست به‌عنوان یک مدل بازیابی و بازسازی مطرح شود.
وی تصریح کرد: این موضوع نشان می‌دهد تجربه ایجادشده در فولاد مبارکه صرفاً یک تجربه داخلی نیست و قابلیت ارائه در سطح بین‌المللی را نیز دارد.
تجربه‌ای برای آینده صنعت کشور
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: فولاد مبارکه را باید به‌عنوان یکی از نمادهای مقاومت در صنعت کشور مورد توجه قرار داد. این مجموعه یکی از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی است و عملکرد آن در دوران جنگ، بخشی از ظرفیت‌های صنعتی کشور را به نمایش گذاشت.
وی افزود: شرایط امروز کشور دشوار است، اما دقیقاً در چنین شرایطی باید ایده‌های بزرگ و برنامه‌های بلندمدت را دنبال کرد. گاهی مطرح می‌شود که اکنون زمان طرح چنین ایده‌هایی نیست، اما معتقدم اتفاقاً در شرایط دشوار، ضرورت طرح ایده‌های بزرگ‌تر بیشتر است.
زرندی گفت: تجربه‌ای که در فولاد مبارکه شکل گرفت، یک نمونه از «حل مسئله با قدرت» بود. این تجربه نشان داد که با تکیه بر دانش فنی، بومی‌سازی، سرمایه انسانی، کار تیمی، اعتماد متقابل و برنامه‌ریزی دقیق می‌توان در برابر بحران‌های بزرگ ایستادگی کرد.
وی تاکید کرد: این تجربه باید برای نسل آینده روایت شود تا فرزندان ایران بدانند در میدان عمل چه اتفاقی افتاد و چگونه یک مجموعه صنعتی بزرگ در شرایط جنگی توانست هم تولید و اشتغال را حفظ کند، هم بازار را مدیریت کند و هم فرایند بازسازی را با سرعت پیش ببرد.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در پایان خاطرنشان کرد: مهم‌ترین دستاورد این دوره، شکل‌گیری یک تجربه عملی از حل مسئله در شرایط بحرانی است؛ تجربه‌ای که می‌تواند در مسیر توسعه فولاد مبارکه و حتی در حل بسیاری از مسائل کشور مورد استفاده قرار گیرد.