هوشمندسازی و اکتشافات پیشرفته؛ مسیر تازه توسعه صنایع معدنی ایران

 به گزارش اقتصادنگار،  محمد مسعود سمیعی نژاد اظهارداشت:  عبور از چالش‌هایی همچون افت عیار ذخایر، افزایش هزینه‌های استخراج، محدودیت منابع آب و انرژی و فرسودگی تجهیزات، به توسعه دانش فنی، نوآوری و تربیت نیروی انسانی متخصص وابستگی دارد.

وی، در هفدهمین همایش تحقیق و توسعه صنایع و معادن ایران با عنوان «اکتشاف، معدن هوشمند و نقشه راه آینده صنایع معدنی ایران» به تشریح الزامات تحول فناورانه در این بخش پرداخت.

رییس هیات عامل ایمیدرو ، با اشاره به تغییر معیارهای رقابت در صنعت معدن اظهار کرد: آینده این صنعت  بر مبنای میزان ذخایر معدنی کشورها تعیین نمی‌شود، بلکه توانایی شناسایی ذخایر جدید، دسترسی به منابع در اعماق بیشتر، استفاده از داده‌ها و هوش مصنوعی، توسعه اتوماسیون و افزایش بهره‌وری در کنار کاهش مصرف آب و انرژی، نقش تعیین‌کننده‌ای در جایگاه کشورها در زنجیره جهانی معدن و صنایع معدنی دارد.

سمیعی‌نژاد تأکید کرد: تحقیق و توسعه باید در کانون تصمیم‌گیری شرکت‌های معدنی قرار گیرد و فعالیت‌های پژوهشی زمانی از ارزش راهبردی برخوردار می‌شوند که بتوانند مسائل واقعی صنعت را برطرف کنند. کاهش هزینه‌های حفاری و استخراج، افزایش ضریب بازیابی مواد معدنی، مدیریت مصرف آب و انرژی، افزایش عمر تجهیزات، ارتقای ایمنی و کشف ذخایر جدید، از جمله اهدافی هستند که باید در برنامه‌های پژوهشی این حوزه دنبال شوند.

گذار به استخراج عمیق‌تر با تکیه بر دانش فنی

سمیعی نژاد، با اشاره به مجموعه چالش‌های عملیاتی و اقتصادی معادن کشور خاطرنشان کرد: کاهش عیار برخی ذخایر، افزایش عمق عملیات استخراج، رشد هزینه‌های عملیاتی، محدودیت منابع آب و انرژی و فرسودگی بخشی از ماشین‌آلات، از جمله مسائلی هستند که پاسخگویی به آنها تنها با افزایش سرمایه‌گذاری فیزیکی امکان‌پذیر نیست.

به گفته وی، برای مواجهه مؤثر با این شرایط، توسعه دانش فنی، فناوری و نوآوری باید در کنار تربیت نیروی انسانی متخصص مورد توجه قرار گیرد و به یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی در بخش معدن تبدیل شود.

رییس هیات عامل ایمیدرو، توسعه فناوری‌های اکتشافی و بهره‌گیری از روش‌های پیشرفته حفاری را از اولویت‌های تحقیق و توسعه در این بخش دانست و افزود: استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند کیفیت داده‌های اکتشافی را ارتقا دهد، سرعت اجرای عملیات را افزایش دهد و هزینه‌های شناسایی و ارزیابی ذخایر معدنی در اعماق بیشتر را کاهش دهد.

فناوری‌های فرآوری؛ فرصتی برای بهره‌برداری از ذخایر کم‌عیار

سمیعی‌نژاد ،با اشاره به ویژگی‌های زمین‌شناختی و کانی‌شناسی بخشی از منابع معدنی کشور، بر ضرورت توسعه روش‌های نوین فرآوری تأکید کرد.

وی توضیح داد: وجود ذخایر کم‌عیار، پیچیدگی‌های کانی‌شناسی و ناخالصی‌های مختلف در برخی منابع معدنی، بهره‌برداری از آنها را با دشواری‌های فنی و اقتصادی مواجه می‌کند. در چنین شرایطی، به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته فرآوری می‌تواند زمینه استفاده اقتصادی از ذخایری را فراهم سازد که در گذشته از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نبوده‌اند.

توسعه این فناوری‌ها علاوه بر افزایش ظرفیت بهره‌برداری از منابع موجود، می‌تواند در بهبود عملکرد واحدهای فرآوری، ارتقای ضریب بازیابی و افزایش ارزش افزوده محصولات معدنی نیز مؤثر باشد. از این رو، پژوهش‌های مرتبط با فرآوری مواد معدنی باید متناسب با ویژگی‌های ذخایر و نیازهای عملیاتی شرکت‌ها توسعه یابد.

کاهش مصرف آب و انرژی؛ شرط تقویت توان رقابتی تولیدکنندگان

رییس  هیات عامل ایمیدرو:  با اشاره به محدودیت منابع آبی و ضرورت مدیریت مصرف انرژی در کشور، استفاده از فناوری‌های کم‌آب‌بر، بازیافت و بازچرخانی آب در کارخانه‌های فرآوری و بهینه‌سازی مصرف انرژی را از محورهای مهم توسعه فناوری در صنایع معدنی برشمرد.

به گفته وی، اجرای راهکارهای فناورانه در این زمینه، علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری محصولات معدنی ایران کمک کند.

سمیعی‌نژاد، همچنین بر ضرورت ارزیابی دقیق نتایج فعالیت‌های تحقیق و توسعه تأکید کرد و گفت: میزان کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی در مصرف منابع، افزایش بازیابی مواد معدنی و ارتقای کیفیت محصولات باید در شمار شاخص‌های اصلی سنجش اثربخشی پروژه‌های پژوهشی قرار گیرند.

بر این اساس، ارزیابی طرح‌های فناورانه در بخش معدن باید به نتایج قابل‌اندازه‌گیری و تأثیر واقعی آنها بر عملکرد تولیدی و اقتصادی واحدهای معدنی متکی باشد تا مشخص شود سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی تا چه اندازه به بهبود بهره‌وری منجر شده‌اند.

هم‌افزایی دانشگاه و صنعت برای رفع نیازهای فناورانه معادن

معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور و نیازهای فناورانه شرکت‌های معدنی، فاصله میان فعالیت‌های پژوهشی و نیازهای عملیاتی صنعت را یکی از چالش‌های مهم این حوزه دانست.

وی تصریح کرد: مسائل واقعی و اولویت‌دار شرکت‌های معدنی باید به موضوع پژوهش‌های دانشگاهی تبدیل شوند و همکاری میان صنعت، دانشگاه و مراکز پژوهشی در قالب سازوکارهای پایدار و هدفمند گسترش یابد.

سمیعی‌نژاد ایجاد مراکز مشترک تحقیق و توسعه را از راهکارهای تقویت ارتباط میان بخش‌های علمی و صنعتی عنوان کرد و گفت: این مراکز باید از اهداف مشخص، بودجه پایدار، برنامه اجرایی روشن و شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری برخوردار باشند تا بتوانند نیازهای واقعی بنگاه‌های معدنی را پوشش دهند.

وی همچنین حمایت مؤثر از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه فناوری‌های معدنی را ضروری دانست؛ شرکت‌هایی که می‌توانند در توسعه راهکارهای نوین، بومی‌سازی فناوری‌ها و رفع نیازهای تخصصی معادن نقش‌آفرینی کنند.

تدوین برنامه فناوری برای افق پنج تا ده ساله

رئیس هیأت عامل ایمیدرو با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت در حوزه فناوری، تدوین نقشه راه تحقیق و توسعه برای افق‌های پنج تا ۱۰ ساله را از نیازهای اساسی صنایع معدنی کشور عنوان کرد.

به گفته وی، این نقشه راه باید با برنامه‌های سرمایه‌گذاری، توسعه تولید، تأمین تجهیزات، تربیت نیروی انسانی و نیازهای آتی شرکت‌ها هماهنگ باشد. چنین رویکردی می‌تواند مسیر اولویت‌بندی پروژه‌های پژوهشی را مشخص کند و ارتباط میان نیازهای آینده صنعت و برنامه‌های توسعه فناوری را تقویت سازد.

برنامه‌ریزی بلندمدت در این حوزه همچنین امکان هدفمندتر شدن تخصیص منابع را فراهم می‌کند و به شرکت‌های معدنی کمک خواهد کرد تا متناسب با تغییرات فناوری و نیازهای عملیاتی، برای ارتقای توان تولیدی و رقابتی خود آماده شوند.

توسعه پایدار؛ فراتر از استخراج و سودآوری کوتاه‌مدت

سمیعی‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود، توجه به الزامات زیست‌محیطی، ایمنی و مسئولیت‌های اجتماعی را از مؤلفه‌های مهم توسعه پایدار در بخش معدن دانست.

وی تأکید کرد: ارزیابی عملکرد پروژه‌های معدنی نباید صرفاً بر میزان استخراج یا سودآوری کوتاه‌مدت استوار باشد، بلکه مجموعه‌ای از شاخص‌های زیست‌محیطی و اجتماعی نیز باید در سنجش عملکرد این پروژه‌ها مورد توجه قرار گیرند.

مدیریت پسماندها و باطله‌های معدنی، کاهش گردوغبار و آلاینده‌ها، بازچرخانی آب، احیای اراضی معدنی، ارتقای ایمنی کارکنان و توجه به جوامع محلی از جمله محورهایی هستند که به گفته وی، باید در برنامه‌های توسعه‌ای صنایع معدنی جایگاه مشخصی داشته باشند.

بر این اساس، حرکت به سمت معدن‌کاری هوشمند و فناورانه زمانی می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود که افزایش بهره‌وری و بهبود عملکرد اقتصادی در کنار حفاظت از منابع، کاهش آثار زیست‌محیطی، تأمین ایمنی نیروی انسانی و توجه به جوامع پیرامونی دنبال شود.