آغاز  نخستین واگذاری ۱۵۰ واحد مسکن استیجاری / اجاره‌بهای دهک اول تا چهارم با تخفیف ۵۵ تا ۶۵ درصدی

به گزارش اقتصادنگار، برنامه مسکن استیجاری پس از ثبت‌نام متقاضیان و طی مراحل آماده‌سازی واحدها، در آستانه ورود به مرحله واگذاری قرار گرفته است. 

بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی، شهر رشت نقطه آغاز اجرای این برنامه خواهد بود و در مرحله نخست، ۱۵۰ واحد مسکونی برای واگذاری در نظر گرفته شده است.
این طرح با هدف ایجاد گزینه‌ای حمایتی برای خانوارهایی دنبال می‌شود که توان خرید مسکن ندارند و افزایش هزینه اجاره، تأمین سرپناه را برای آنها دشوار کرده است. تفاوت اصلی این الگو با طرح‌های معمول تأمین مسکن، تمرکز بر اجاره‌داری و فراهم کردن امکان سکونت خانوارها در واحدهای آماده است؛ به همین دلیل، تجهیز خانه‌ها و تعیین سازوکار مدیریت و عقد قرارداد نیز بخشی از فرایند اجرا محسوب می‌شود.
۱۵۰ واحد رشت؛ نخستین مرحله واگذاری
حبیب‌الله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی، درباره زمان آغاز این برنامه اعلام کرده است: «واگذاری اولین واحدهای مسکن استیجاری از گیلان و از شهر رشت و از همین مهر ماه و تا چند روز آینده آغاز خواهد شد. تعداد این واحدهای مسکونی نیز در شهر رشت با ۱۵۰ واحد مسکونی خواهد بود.»
آغاز واگذاری این تعداد واحد، نخستین مرحله عملیاتی طرح محسوب می‌شود؛ با این حال، ارزیابی میزان اثرگذاری آن به روند تحویل واحدها، تعداد متقاضیان واجد شرایط و برنامه توسعه طرح در سایر شهرها بستگی دارد. اعلام آغاز واگذاری به‌تنهایی به معنای تأمین نیاز گسترده مستأجران نیست و استمرار عرضه، عامل مهم‌تری در سنجش نتیجه نهایی خواهد بود.
اجاره‌بها، سهم پرداختی دهک‌ها چقدر است؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های طرح، تعیین اجاره‌بها بر اساس نرخ کارشناسی روز و متناسب با گروه درآمدی خانوارهاست. طبق ضوابط اعلام‌شده، مستأجران دهک‌های یک تا شش در سه گروه قرار می‌گیرند و سهم متفاوتی از نرخ کارشناسی اجاره را پرداخت می‌کنند.
دهک‌های یک و دو، پرداخت ۳۵ درصد نرخ کارشناسی، معادل ۶۵ درصد تخفیف نسبت به نرخ مبنا.
دهک‌های سه و چهار: پرداخت ۴۵ درصد نرخ کارشناسی؛ معادل ۵۵ درصد تخفیف.
دهک‌های پنج و شش: پرداخت ۵۵ درصد نرخ کارشناسی؛ معادل ۴۵ درصد تخفیف.
این درصدها نشان می‌دهد حمایت مالی طرح برای دهک‌های پایین‌تر بیشتر در نظر گرفته شده است. با این حال، مبلغ نهایی اجاره به نرخ کارشناسی ملک و شرایط هر واحد وابسته خواهد بود؛ بنابراین، میزان تخفیف درصدی به‌تنهایی رقم مشخصی از اجاره ماهانه را نشان نمی‌دهد.
قرارداد پنج‌ساله و بررسی سالانه شرایط مستأجران
برای واحدهای این طرح، حداقل دوره اجاره پنج سال تعیین شده است. چنین دوره‌ای می‌تواند در صورت اجرای دقیق قراردادها، ثبات بیشتری برای خانوارها ایجاد کند و از نگرانی ناشی از تمدیدهای کوتاه‌مدت یا جابه‌جایی‌های مکرر بکاهد.
در عین حال، وضعیت اقتصادی و مالکیت مسکن مستأجران هر سال بررسی می‌شود. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، خانواری که در طول استفاده از این طرح صاحب خانه شود، دیگر شرایط بهره‌مندی از حمایت را نخواهد داشت. اجرای این قاعده به شفافیت معیارهای احراز شرایط و نظارت بر روند تخصیص واحدها نیاز دارد.
دولت مستقیماً با مستأجران قرارداد نمی‌بندد
در ساختار اجرایی این برنامه، قرار نیست دولت به‌طور مستقیم طرف قرارداد اجاره با خانوارها باشد. پیش‌بینی کارگزار برای مدیریت واحدها یکی از عواملی است که فرایند راه‌اندازی طرح را پیچیده‌تر کرده است. این سازوکار باید مسئولیت‌هایی مانند تنظیم قرارداد، مدیریت ساختمان و پیگیری تعهدات طرفین را مشخص کند.
در صورت تعریف دقیق اختیارات و مسئولیت‌های کارگزار، امکان مدیریت منظم‌تر واحدها فراهم می‌شود؛ اما برای حفاظت از حقوق مستأجران، شرایط قرارداد، نحوه محاسبه اجاره و مسیر رسیدگی به اختلافات نیز باید روشن و قابل پیگیری باشد.
هدف شناسایی زمین برای ۷۵ هزار واحد
برنامه دولت به واحدهای آماده واگذاری محدود نیست. شناسایی زمین برای ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری نیز در دستور کار قرار گرفته است. برای پیشبرد این هدف، همکاری با شهرداری‌ها و خیرین و فراهم کردن زمینه دسترسی به زمین و تسهیلات مناسب پیش‌بینی شده است.

در این الگو، نهادها و مجموعه‌های مشارکت‌کننده می‌توانند در ساخت‌وساز و مدیریت واحدها نقش داشته باشند. بخش خصوصی نیز امکان ورود به طرح از طریق مدل‌های ساخت و بهره‌برداری را دارد و می‌تواند پس از ساخت، برای دوره‌ای مشخص مسئولیت اجاره‌داری را بر عهده بگیرد.
با این حال، هدف‌گذاری برای شناسایی زمین با ساخت و تحویل قطعی واحدها تفاوت دارد. تحقق برنامه ۷۵ هزار واحدی به تأمین مالی، آماده‌سازی زمین، اخذ مجوزها، آغاز پروژه‌ها و استمرار مدیریت اجاره‌ای وابسته است؛ ازاین‌رو، پیشرفت طرح باید بر اساس تعداد واحدهای ساخته‌شده و تحویل‌داده‌شده سنجیده شود، نه صرفاً تعداد زمین‌های شناسایی‌شده.
آزمون اصلی. تداوم عرضه مسکن اجاره‌ای
مسکن استیجاری می‌تواند برای خانوارهایی که از توان خرید خانه برخوردار نیستند، گزینه‌ای مکمل در سیاست‌های تأمین مسکن باشد. تخفیف متناسب با دهک درآمدی و قرارداد حداقل پنج‌ساله از مهم‌ترین ویژگی‌های اعلام‌شده این برنامه است؛ اما نتیجه آن به نحوه اجرای ضوابط و استمرار عرضه واحدها بستگی دارد.
واگذاری ۱۵۰ واحد در رشت، نقطه شروع طرح است و هدف شناسایی زمین برای ۷۵ هزار واحد نیز از برنامه توسعه آن حکایت دارد. با این حال، معیار اصلی موفقیت زمانی مشخص می‌شود که واحدهای بیشتری با اجاره متناسب با توان مالی خانوارها تحویل داده شوند و نظام مدیریت و نظارت بتواند در طول دوره قرارداد از حقوق مستأجران حمایت کند.