تامین ۴۰۰ همت سرمایه در گردش برای تولید با روش‌های جدید بانکی

به گزارش  اقتصادنگار به نقل از ایسنا، این افزایش در شرایطی رقم خورده که سیاست‌گذار پولی به دنبال کاهش اتکای بنگاه‌ها به تسهیلات نقدی و حرکت به سمت روش‌های اعتباری و زنجیره‌ای برای تأمین سرمایه در گردش است. بر اساس گزارش بانک مرکزی، مجموع تأمین مالی انجام‌شده از طریق چهار ابزار یادشده در هفت ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵ بیش از ۴۰۰ همت بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۱۰۶۴.۶ درصد افزایش داشته است.

تأمین مالی زنجیره‌ای در واقع رویکردی است که به جای پرداخت مستقیم تسهیلات نقدی به هر بنگاه، اعتبار را در طول زنجیره تولید، از تأمین‌کننده مواد اولیه تا تولیدکننده و عرضه‌کننده، به گردش درمی‌آورد. چنین سازوکاری می‌تواند ضمن کاهش نیاز بنگاه‌ها به دریافت تسهیلات مستقل، امکان استفاده هدفمندتر از منابع بانکی را فراهم کند و از فشار بر منابع نقدی بانک‌ها بکاهد.

البته رشد چشمگیر آمار این ابزارها به تنهایی به معنای حل مشکلات تأمین مالی تولید نیست و میزان فراگیری آن‌ها در میان بنگاه‌های کوچک و متوسط، امکان انتقال اعتبار در زنجیره‌های مختلف و سرعت تسویه تعهدات نیز در ارزیابی اثربخشی این سیاست اهمیت دارد.

برات الکترونیکی در صدر ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای

بررسی عملکرد چهار ابزار معرفی‌شده نشان می‌دهد برات الکترونیکی زنجیره تولید با ثبت ۲۹۷ همت تأمین مالی در هفت ماهه سال جاری، بیشترین سهم را در میان این ابزارها داشته است. این ابزار که از ابتدای سال ۱۴۰۴ عملیاتی شده، امکان انتقال اعتبار به‌صورت کامل یا بخشی در طول زنجیره تولید را فراهم می‌کند و با هدف تأمین سرمایه در گردش اشخاص حقیقی و حقوقی طراحی شده است.

در حال حاضر ۱۵ بانک شامل بانک‌های صادرات ایران، سپه، صنعت و معدن، تجارت، ملی ایران، ملت، رفاه کارگران، سینا، پارسیان، شهر، کشاورزی، سامان، پاسارگاد و گردشگری به زیرساخت صدور برات الکترونیکی دسترسی دارند.

عمده کاربرد این ابزار تاکنون در تسویه معاملات صنایع فولاد، دام و طیور، خودرو، محصولات پالایشگاهی، لوازم خانگی، برق و الکترونیک و مواد غذایی بوده است. همچنین زیرساخت لازم برای تسویه معاملات اعتباری انجام‌شده در بورس کالا و بورس انرژی نیز فراهم شده است.

اوراق گام؛ تأمین مالی ۷۹ همتی و ورود به حوزه واردات دارو

اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) نیز از دیگر ابزارهای مورد استفاده در تأمین مالی زنجیره تولید است که طی هفت ماه نخست سال جاری ۷۹ همت تأمین مالی از طریق آن انجام شده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشد ۳۶۶ درصدی را نشان می‌دهد.

یکی از کاربردهای قابل توجه این ابزار، استفاده از اوراق گام در فرآیند تأمین و فروش ارز مورد نیاز واردکنندگان است. بر اساس گزارش بانک مرکزی، در حال حاضر امکان تأمین و فروش ارز در قبال پذیرش این اوراق برای شرکت‌های واردکننده دارو و تجهیزات پزشکی فراهم شده است.

عملکرد تأمین ارز در قبال پذیرش اوراق گام از ابتدای اجرای این سازوکار تا پایان مهرماه سال جاری به ۷۷.۸ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد کاربرد این اوراق صرفاً به تأمین سرمایه در گردش بنگاه‌ها محدود نمانده و به حوزه تأمین ارز واردات کالاهای ضروری نیز گسترش یافته است.

کارت رفاهی؛ پیوند تأمین مالی خانوار و تولید

در کنار ابزارهای مختص بنگاه‌های اقتصادی، بانک مرکزی توسعه ابزارهای اعتباری برای خانوارها را نیز دنبال کرده است. کارت رفاهی متصل به اوراق گام یکی از این ابزارهاست که با هدف افزایش قدرت خرید خانوارها و فراهم کردن امکان خرید اعتباری کالا و خدمات طراحی شده است.

بر اساس آمار اعلام‌شده، میزان تأمین مالی اعتباری خانوارها از طریق خرید با کارت رفاهی در هفت ماهه سال جاری به ۱۸۰.۴ هزار میلیارد ریال رسیده است.

تاکنون چهار بانک این ابزار را تجاری‌سازی کرده‌اند و ۱۰ بانک دیگر نیز در مرحله نهایی‌سازی و انجام آزمون‌های فنی قرار دارند.

این ابزار از آن جهت اهمیت دارد که می‌تواند میان تقاضای مصرف‌کننده و فعالیت بنگاه تولیدی ارتباط برقرار کند؛ به این معنا که خانوار به جای پرداخت نقدی تمام بهای کالا، از اعتبار برای خرید استفاده می‌کند و در مقابل، تولیدکننده نیز امکان فروش محصولات خود را از مسیر اعتباری خواهد داشت. البته موفقیت این روش به نرخ و هزینه اعتبار، شرایط بازپرداخت و گستردگی شبکه پذیرندگان بستگی دارد.

فاکتورینگ؛ ظرفیت مغفول مطالبات قراردادی

فاکتورینگ یا پذیرش مطالبات قراردادی نیز چهارمین ابزار مورد اشاره بانک مرکزی است که با هدف تبدیل مطالبات پیمانکاران و تأمین‌کنندگان از کارفرمایان به منابع قابل استفاده برای تأمین مالی طراحی شده است.

بر اساس گزارش بانک مرکزی، ارزش مطالبات قراردادی پذیرفته‌شده در هفت ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۵۱.۶ هزار میلیارد ریال رسیده و بانک‌های ملت، رفاه کارگران، صنعت و معدن و توسعه تعاون در این زمینه فعالیت داشته‌اند.

با وجود ظرفیت فاکتورینگ برای تأمین نقدینگی پیمانکاران و تأمین‌کنندگان، توسعه این ابزار همچنان به تکمیل زیرساخت‌های فنی و اطلاعاتی وابسته است. اتصال برخط سامانه وزارت امور اقتصادی و دارایی به سامانه‌های مرتبط بانک مرکزی و شبکه بانکی، تسریع در پیاده‌سازی سامانه سازمان برنامه و بودجه و ورود سایر نهادهای مالی به فرآیند پذیرش مطالبات، از جمله پیش‌نیازهایی است که بانک مرکزی بر آن تأکید کرده است.

عبور از تسهیلات نقدی؛ آزمون اصلی در تداوم رشد

مجموع آمارهای اعلام‌شده نشان می‌دهد تأمین مالی زنجیره‌ای در حال تبدیل شدن به یکی از مسیرهای مهم تأمین سرمایه در گردش بنگاه‌هاست. با این حال، نکته مهم‌تر از رشد عددی این ابزارها، میزان اثرگذاری آن‌ها بر اصلاح ساختار تأمین مالی اقتصاد است.

با این حال، تحقق این هدف به پذیرش گسترده ابزارها از سوی بنگاه‌ها، مشارکت فعال‌تر بانک‌ها، امکان انتقال آسان اعتبار و کاهش هزینه‌های اجرایی و مالی آن‌ها وابسته است. همچنین باید توجه داشت که اعتبار زنجیره‌ای در همه موارد جایگزین نقدینگی نیست و بنگاه‌ها همچنان برای پرداخت برخی هزینه‌ها و تعهدات خود به منابع نقدی نیاز دارند.

از این منظر، رشد بیش از ۱۰ برابری تأمین مالی از مسیر ابزارهای جدید را می‌توان نشانه‌ای از گسترش استفاده از روش‌های جایگزین تسهیلات سنتی دانست؛ اما میزان موفقیت این سیاست در نهایت نه با حجم اوراق و اعتبارات صادرشده، بلکه با اثر آن بر دسترسی واقعی تولیدکنندگان به منابع مالی، کاهش هزینه تأمین مالی و بهبود جریان نقد بنگاه‌ها سنجیده خواهد شد.