تورم ۸۹.۸ درصدی ایران در برابر اقتصادهای جهان

به گزارش اقتصادنگار،  مقایسه ارقام درج‌شده برای ایران و چند اقتصاد جهان در داده‌نمای ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، از فاصله قابل‌توجه نرخ افزایش قیمت‌ها حکایت دارد. در شرایطی که شاخص قیمت مصرف‌کننده ایران در یک ماه ۴.۲ درصد افزایش یافته، بررسی عوامل تورم و پیامدهای آن بر قدرت خرید، هزینه تولید و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
تورم ایران در مقایسه با ۸ اقتصاد جهان
بر اساس داده‌نمای مورد بررسی، ایران با تورم ۸۹.۸ درصدی در صدر فهرست قرار دارد. ترکیه با نرخ ۲۹.۷۳ درصد در رتبه بعدی این مقایسه است. پس از آن، نرخ‌های درج‌شده برای دبی ۵.۰۳ درصد، آمریکا ۳.۱۷ درصد، آلمان ۳.۳ درصد، فرانسه ۳.۳ درصد و بریتانیا ۳.۱ درصد است. همچنین تورم عربستان ۱.۸ درصد و اسرائیل ۱.۶ درصد اعلام شده است.
فاصله میان ایران و ترکیه، نزدیک به ۶۰.۱ واحد درصد است. اختلاف نرخ اعلام‌شده ایران با آمریکا نیز حدود ۸۶.۶ واحد درصد و با آلمان حدود ۸۶.۵ واحد درصد برآورد می‌شود. این فاصله‌ها نشان می‌دهد نرخ تورم ایران در این مقایسه به‌مراتب بالاتر از سایر ارقام درج‌شده است.
با این حال، باید توجه داشت که تفاوت روش محاسبه، دوره آماری و پوشش شاخص قیمت مصرف‌کننده می‌تواند بر نتیجه مقایسه اثر بگذارد. برای نمونه، نرخ تورم ترکیه در سپتامبر ۲۰۲۶ بر اساس اعلام مؤسسه آمار این کشور، ۲۹.۷۳ درصد بوده است. آمار رسمی آلمان نیز تورم سالانه سپتامبر را ۳.۳ درصد اعلام کرده است. بنابراین، مقایسه بین‌المللی زمانی دقیق‌تر خواهد بود که ارقام همه کشورها بر اساس دوره و تعریف آماری همسان بررسی شوند.
شاخص قیمت مصرف‌کننده ایران چه می‌گوید؟
بر اساس آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در شهریور ۱۴۰۵ به ۷۲۹.۸ رسید. این شاخص نسبت به مردادماه ۴.۲ درصد افزایش داشت و در مقایسه با شهریور سال قبل ۸۹.۸ درصد رشد کرد. تورم سالانه نیز در دوازده ماه منتهی به شهریور نسبت به دوره مشابه سال قبل ۷۳.۶ درصد گزارش شد.
این سه شاخص، سه تصویر متفاوت از وضعیت قیمت‌ها ارائه می‌کنند. تورم ماهانه ۴.۲ درصدی، سرعت افزایش قیمت‌ها در فاصله مرداد تا شهریور را نشان می‌دهد. تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹.۸ درصدی بیانگر تغییر سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به شهریور سال گذشته است. تورم سالانه ۷۳.۶ درصدی نیز تغییر میانگین شاخص قیمت در یک دوره دوازده‌ماهه را اندازه می‌گیرد.
در نتیجه، نرخ ۸۹.۸ درصدی به معنای آن نیست که تمام کالاها و خدمات دقیقاً به همین میزان گران شده‌اند. میزان افزایش قیمت در گروه‌های مختلف مصرفی متفاوت است و سهم هر گروه در هزینه خانوار نیز بر تجربه واقعی تورم اثر می‌گذارد.
کدام بخش‌ها به تورم ماهانه دامن زدند؟
بررسی جزئیات تورم شهریور نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در همه گروه‌ها یکسان نبوده است. گروه کالاها و خدمات متفرقه با تورم ماهانه ۸.۵ درصد، سهمی معادل ۰.۴ واحد درصد از تورم ماهانه را به خود اختصاص داد. در گروه حمل‌ونقل نیز تورم ماهانه ۷.۹ درصد ثبت شد که سهم آن از تورم ماهانه ۰.۶۶ واحد درصد بود.
در گروه سبزیجات، سبزی‌ها و حبوبات نیز قیمت‌ها در یک ماه ۵.۷ درصد افزایش یافت و سهم این گروه از تورم ماهانه ۰.۲۸ واحد درصد اعلام شد.
این ارقام از اهمیت بررسی جزئیات سبد مصرف‌کننده حکایت دارند. برای تحلیل اقتصادی، تنها دانستن نرخ عمومی تورم کافی نیست و باید مشخص شود کدام گروه‌ها بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند و چه سهمی در رشد شاخص کل داشته‌اند. به‌ویژه افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند علاوه بر هزینه مستقیم خانوار، از طریق انتقال هزینه جابه‌جایی کالا به قیمت تمام‌شده محصولات نیز اثرگذار باشد.
تورم بالا چگونه قدرت خرید خانوار را کاهش می‌دهد؟
تورم بالا زمانی به مسئله‌ای جدی‌تر تبدیل می‌شود که رشد درآمد خانوار از افزایش هزینه‌های زندگی عقب بماند. در چنین وضعیتی، حتی اگر درآمد اسمی افراد افزایش یابد، قدرت خرید واقعی آن‌ها ممکن است کاهش پیدا کند. خانوارها ناچار می‌شوند بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را به نیازهای ضروری اختصاص دهند و از هزینه‌های قابل‌تعویق مانند برخی خدمات، تفریح یا خرید کالاهای بادوام بکاهند.
این فشار برای خانوارهای کم‌درآمد معمولاً سنگین‌تر است، زیرا سهم بیشتری از بودجه آن‌ها صرف خوراک، مسکن، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های ضروری می‌شود. به همین دلیل، ارزیابی اثر تورم بر معیشت باید علاوه بر شاخص کل، ترکیب هزینه‌های خانوار و تغییر درآمد واقعی را نیز در نظر بگیرد.