گزارش مرکز آمار از تورم شهریورماه

به گزارش اقتصادنگار به نقل از ایسنا، چهار روز پس از آن‌که رئیس کل بانک مرکزی از کاهش شتاب تورم پس از ۱۵ ماه خبر داد، مرکز آمار اعلام کرد که تورم نقطه‌ای به ۸۹.۸ درصد رسیده که در مقایسه با ماه قبل ۰.۸ درصد افزایش داشته است. عبدالناصر همتی تورم نقطه به نقطه را ۸۳.۸ درصد اعلام کرده و گفته بود این شاخص در مقایسه با ماه قبل ۰.۶ درصد کاهش یافته است. بانک مرکزی و مرکز آمار هر ماه به صورت مستقل نرخ تورم را اعلام می‌کنند.

جدیدترین گزارش مرکز آمار از شاخص قیمت مصرف‌کننده در شهریور ۱۴۰۵ گویای آن است که خوراکی‌ها سهم بسیار بیشتری از سبد هزینه خانوارهای کم‌هزینه دارند؛ به طوری که ضریب اهمیت خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات برای دهک اول ۴۲.۴ درصد و برای دهک دوم ۴۲.۳ درصد است، در حالی که این سهم برای دهک دهم به ۲۱.۶ درصد کاهش می‌یابد.

تورم شهریور به ۷۳.۶ درصد رسید

بر اساس این گزارش شاخص کل قیمت در شهریور ۱۴۰۵ به ۷۲۹.۸ رسید که نسبت به مرداد ۴.۲ درصد افزایش داشته است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز ۸۹.۸ درصد و تورم سالانه ۷۳.۶ درصد ثبت شده است؛ به این معنا که خانوارهای کشور به طور متوسط برای خرید سبد مشابهی از کالاها و خدمات نسبت به شهریور سال گذشته، ۸۹.۸ درصد بیشتر هزینه کرده‌اند. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز نسبت به مرداد ۰.۸ واحد درصد افزایش یافته است.

در همین ماه، تورم ماهانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲.۳ درصد و تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۷ درصد بوده است. بنابراین در مقیاس ماهانه، گروه غیرخوراکی و خدمات افزایش قیمت بیشتری را تجربه کرده، اما در مقیاس سالانه، خوراکی‌ها همچنان فاصله قابل توجهی با تورم کل دارند. در واقع، اگر اثر اجاره را از شاخص کنار بگذاریم، تورم سالانه شاخص کل به ۹۲.۶ درصد می‌رسد. همچنین تورم سالانه کالاها ۱۰۰.۷ درصد ثبت شده، در حالی که تورم سالانه اجاره ۳۲.۲ درصد بوده است. این تفاوت نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت کالاهای مصرفی در این دوره بسیار بالاتر از اجاره‌بها بوده است.

خوراکی‌ها؛ تورمی بالاتر از شاخص کل

مهم‌ترین نکته گزارش شهریور، فاصله میان تورم خوراکی‌ها و تورم کل است. تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات به ۱۲۱.۸ درصد و تورم سالانه این گروه به ۱۰۸.۸ درصد رسیده است. در مقابل، تورم نقطه‌به‌نقطه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۷۱.۹ درصد و تورم سالانه آنها ۵۵.۳ درصد بوده است. در میان گروه‌های اصلی خوراکی، برخی اقلام رشدهای بسیار بالاتری را ثبت کرده‌اند. تورم سالانه روغن‌ها و چربی‌ها ۱۹۶.۶ درصد، گوشت قرمز و سفید و فرآورده‌های آنها ۱۱۵.۲ درصد، شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۱۸.۷ درصد و نان و غلات ۱۲۱.۸ درصد گزارش شده است. در مقابل، تورم سالانه سبزیجات و حبوبات ۶۶.۲ درصد بوده است.

این ارقام از یک جهت اهمیت دارند: خوراکی‌ها از جمله هزینه‌هایی هستند که خانوار نمی‌تواند به طور کامل آنها را از سبد مصرف حذف کند. بنابراین افزایش قیمت در این بخش، به‌ویژه برای خانوارهایی که سهم بیشتری از هزینه خود را صرف خوراک می‌کنند، می‌تواند فشار بیشتری بر بودجه ایجاد کند؛ این بخش دوم، استنباطی از ترکیب وزن خوراکی‌ها در سبد دهک‌ها و نرخ تورم ثبت‌شده است.

چرا فشار تورمی برای دهک‌های پایین بیشتر است؟

یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش شهریور، تفاوت نرخ تورم میان دهک‌های هزینه‌ای است. تورم سالانه کل کشور ۷۳.۶ درصد بوده، اما این نرخ از ۷۱.۳ درصد در دهک دهم تا ۸۲.۴ درصد در دهک دوم تغییر کرده است؛ در نتیجه فاصله تورمی دهک‌ها به ۱۱.۱ واحد درصد رسیده است. در این میان، دهک‌های پایین‌تر به دلیل ساختار متفاوت سبد مصرف، سهم بیشتری از خوراکی‌ها دارند. سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در سبد دهک اول ۴۲.۳۶ درصد و در دهک دوم ۴۲.۲۹ درصد است، در حالی که این سهم در دهک نهم ۲۸.۴ درصد و در دهک دهم ۲۱.۵۵ درصد است.

بنابراین، یکسان بودن قیمت‌های بازار به معنای یکسان بودن فشار تورمی بر خانوارها نیست. وقتی گروهی از خانوارها بخش بزرگ‌تری از بودجه خود را صرف کالاهایی می‌کنند که تورم آنها بالاتر از شاخص کل است، افزایش قیمت‌ها اثر بزرگ‌تری بر هزینه زندگی آنها خواهد داشت.

فاصله تورم شهر و روستا بیشتر شد

گزارش مرکز آمار همچنین نشان می‌دهد تورم در مناطق روستایی در شهریور بالاتر از مناطق شهری بوده است. تورم سالانه خانوارهای روستایی به ۸۸ درصد رسید، در حالی که این نرخ برای خانوارهای شهری ۷۱.۱ درصد بود. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز در مناطق روستایی ۱۰۸.۹ درصد و در مناطق شهری ۸۶.۵ درصد ثبت شد.

در تورم ماهانه نیز خانوارهای روستایی افزایش ۴.۵ درصدی را تجربه کردند، در حالی که این نرخ برای خانوارهای شهری ۴.۲ درصد بود. در گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات، تورم ماهانه روستایی ۶.۸ درصد در برابر ۵.۵ درصد شهری گزارش شده است.

این اختلاف را می‌توان یکی از وجوه مهم تورم شهریور دانست؛ چراکه نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت تنها یک مسئله مربوط به کل کشور یا مناطق شهری نیست و در مناطق روستایی با شدت بیشتری در شاخص‌های رسمی منعکس شده است.

از روغن و تخم‌مرغ تا برنج؛ کدام خوراکی‌ها بیشتر گران شدند؟

گزارش متوسط قیمت اقلام خوراکی منتخب، جزئیات بیشتری از تغییرات بازار مواد غذایی ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، در شهریور نسبت به مرداد، هویج فرنگی با ۳۱.۹ درصد بیشترین افزایش قیمت در میان اقلام مورد بررسی را داشته است. پس از آن پرتقال با ۱۹.۱ درصد، پیاز با ۱۴.۳ درصد، ماهی قزل‌آلا با ۱۳.۹ درصد و بادمجان با ۱۳.۳ درصد قرار دارند.

در مقابل، قیمت هندوانه ۱۱.۱ درصد، سیب ۸.۵ درصد، مرغ ۸.۴ درصد و هلو ۷.۴ درصد نسبت به ماه قبل کاهش داشته است. بنابراین بازار خوراکی‌ها در شهریور یکدست نبوده و در کنار افزایش‌های شدید برخی اقلام، تعدادی از محصولات نیز کاهش قیمت ماهانه را تجربه کرده‌اند.

اما وقتی مقایسه یک‌ساله انجام می‌شود، تصویر متفاوت است. از ۵۳ قلم خوراکی منتخب بررسی‌شده در مناطق شهری، ۴۰ قلم افزایش قیمت سالانه‌ای بالاتر از تورم نقطه‌به‌نقطه شهری یعنی ۸۶.۵ درصد داشته‌اند.

در میان این اقلام، روغن نباتی جامد ۳۷۱.۱ درصد، روغن مایع ۳۴۲.۲ درصد، هویج فرنگی ۲۸۸.۴ درصد، تخم‌مرغ ۲۶۴.۲ درصد، سس مایونز ۲۵۳.۳ درصد و برنج خارجی درجه یک ۲۰۹.۲ درصد نسبت به شهریور سال قبل افزایش قیمت داشته‌اند.

این ارقام نشان می‌دهد تورم خوراکی‌ها صرفاً حاصل افزایش قیمت یک یا دو قلم خاص نیست و دامنه قابل توجهی از کالاهای موجود در سبد غذایی خانوار را دربر گرفته است.

یک سال افزایش قیمت؛ از برنج تا محصولات لبنی

سری زمانی قیمت اقلام خوراکی نیز نشان می‌دهد روند افزایش قیمت بسیاری از کالاها در طول ماه‌های گذشته تداوم داشته است. برای نمونه، متوسط قیمت هر کیلوگرم برنج ایرانی درجه یک از حدود ۳.۱۶ میلیون ریال در مهر ۱۴۰۴ به حدود ۵.۲۸ میلیون ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. متوسط قیمت هر کیلوگرم گوشت گاو یا گوساله نیز از حدود ۸.۱۳ میلیون ریال در مهر ۱۴۰۴ به ۱۷.۷۶ میلیون ریال در شهریور ۱۴۰۵ افزایش یافته است.

در گروه لبنیات نیز متوسط قیمت یک لیتر شیر پاستوریزه از حدود ۵۶۱ هزار ریال در مهر ۱۴۰۴ به حدود ۱.۳۵ میلیون ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده و متوسط قیمت یک کیلوگرم ماست پاستوریزه از حدود ۸۱۷ هزار ریال به حدود ۱.۸۱ میلیون ریال افزایش یافته است.

البته این ارقام، همان‌گونه که مرکز آمار در گزارش خود تأکید کرده، «متوسط قیمت پرداخت‌شده برای محصولی با کیفیت ثابت» نیستند؛ چراکه قیمت‌های مورد استفاده، طیفی از یک محصول با کیفیت‌های متفاوت را شامل می‌شوند. بنابراین این ارقام باید به عنوان متوسط قیمت‌های مشاهده‌شده در چارچوب طرح شاخص قیمت مصرف‌کننده تفسیر شوند.

 تورم بالا با اثر متفاوت بر خانوارها

مجموع دو گزارش مرکز آمار یک نکته مهم را برجسته می‌کند: برای تحلیل وضعیت معیشت خانوار نمی‌توان تنها به یک عدد برای تورم کل اکتفا کرد. تورم سالانه ۷۳.۶ درصد در کنار تورم ۱۰۸.۸ درصدی خوراکی‌ها قرار گرفته است. از سوی دیگر، دهک‌های پایین‌تر سهم بیشتری از هزینه خود را به خوراک اختصاص می‌دهند و در شهریور نرخ تورم سالانه آنها بالاتر از دهک‌های پردرآمدتر بوده است. همزمان، تورم مناطق روستایی نیز از مناطق شهری بالاتر ثبت شده است.

از این منظر، مسئله فقط «افزایش سطح عمومی قیمت‌ها» نیست؛ بلکه تفاوت در ترکیب سبد مصرف خانوارها باعث می‌شود یک نرخ تورم واحد، تجربه واقعی همه خانوارها را به یک شکل نشان ندهد. گزارش‌های شهریور مرکز آمار نشان می‌دهد خانوارهایی که وابستگی بیشتری به هزینه‌های خوراکی دارند، در معرض افزایش قیمت گروهی قرار گرفته‌اند که تورم آن به‌مراتب بالاتر از شاخص کل بوده است.