بازی جدید در مبادلات جهانی/ بریکس دلار را کنار می زند؟

بریکس «BRICS» یک سازمان بین‌المللی با عضویت برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، امارات متحده عربی و ایران است. این سازمان که در ابتدا برای برجسته‌سازی فرصت‌های سرمایه‌گذاری شکل گرفت، به شکل یک بلوک ژئوپلتیک تکامل پیدا کرد و از سال ۲۰۰۹ دولت‌های عضو آن سالانه نشست‌های رسمی برگزار می‌کنند و سیاست‌های چندجانبه را با هم هماهنگ می‌کنند. روابط میان اعضای بریکس عمدتاً بر اساس عدم مداخله، برابری و یاری متقابل انجام می‌شود. به گزارش اقتصاد نگار ، گروهی از قدرت‌های اقتصادی نوظهور جهان یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی بریک را تشکیل دادند. در ابتدا نام این گروه بریک نام داشت اما پس از پیوستن آفریقای جنوبی، به بریکس تغییر نام یافت. در ۲۴ اوت ۲۰۲۳ اعلام شد که از ۱ ژانویه ۲۰۲۴، شش کشور آرژانتین، اتیوپی، امارات متحده عربی، ایران، عربستان سعودی و مصر می‌توانند به جمع این گروه اضافه شوند. کشورهای بنیان‌گذار بریکس یعنی برزیل، روسیه، هند و چین نخستین نشست خود را در سال ۲۰۰۹ در یکاترینبورگ برگزار کردند. آفریقای جنوبی یک‌سال بعد به این سازمان پیوست. مصر، اتیوپی، ایران و امارات متحده عربی نیز در ۱ ژانویه ۲۰۲۴ به این سازمان پیوستند. دولت جدید آرژانتین به رهبری خاویر میلئی با ارسال نامه‌ای به رهبران کشورهای عضو بریکس، از عضویت در این سازمان بین‌المللی انصراف داد. عربستان سعودی طبق برنامه قبلی در ۱ ژانویه ۲۰۲۴ به بریکس نپیوست، اما چند روز بعد اعلام کرد که گزینهٔ پیوستن را همچنان در نظر دارد. هرچند پنج کشور مؤسس گروه بریکس همگی در ردهٔ کشورهای درحال توسعه یا اقتصادهای در حال ظهور هستند، اما عموماً به‌واسطهٔ اقتصادهایی با رشد پرشتاب و فراگیر و نفوذ تأثیرگذار بر امور جهانی و منطقه‌ای، از دیگر کشورها متمایز می‌شوند. بریکس با فراوانی ۳.۶ میلیارد نفر جمعیت، نمایانگر نیمی از جمعیت جهان است و با مجموع ۲۸ هزار و ۴۰۰ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی حدود ۴۵ درصد قدرت اقتصادی دنیا را در اختیار دارد.

آیا دلار از صحنه مبادلات جهانی حذف میشود؟

حال ترامپ اخیرا تهدید کرده که اگر کشورهای بریکس دلار را کنار بگذارند و به فکر استفاده از ارز جایگزین باشند، روی کالاهای وارداتی کشورهای عضو بریکس تعرفه ۱۰۰ درصدی اعمال خواهد کرد. و طبق اظهارات پوتین هدف حذف کامل دلار نیست، بلکه با کاهش سهم آمریکا در اقتصاد جهانی، قدرت دلار هم به‌مرور کمتر می‌شود.سیاست‌های حمایتی و جنگ‌های تعرفه‌ای، در کوتاه‌مدت ممکن است به برخی اقتصادها فشار بیاورد، اما در بلندمدت می‌تواند انگیزه کشورها برای فاصله گرفتن از وابستگی به اقتصاد آمریکا را تقویت کند.

احتمال ایجاد ارز مشترک

قرار بود کشورهای عضو بریکس در اجلاس ۲۰۲۳ در آفریقای جنوبی پیرامون امکان ایجاد یک ارز مشترک یا چیزی مشابه آن بحث کنند.به گفته میکاتکیسو کوبایی، کارشناس بریکس، مزایایی چون منصفانه‌تر شدن و آسان‌تر شدن تجارت خارجی و همچنین کاهش عمده در هزینهٔ معاملات می‌تواند از جمله دلایل تشکیل یک اتحادیهٔ ارزی باشند.جوزف سالیوان، مشاور ارشد سابق کاخ سفید، در مجلهٔ آمریکایی فارین پالیسی نوشت: «ارز مشترک بریکس چیز متفاوتی خواهد بود.» چون همگی کشورهای عضو آن از رقبای نظام بین‌المللی هستند که غرب رهبری آن را بر عهده دارد. «در حال حاضر وزن این کشورها از نظر شاخص تولید ناخالص داخلی، نه تنها مجموعاً بر هژمون حاکم، یعنی ایالات متحده، بلکه بر کل کشورهای گروه هفت در کنار هم برتری دارد.»از نظر سالیوان، بریکس امکان دستیابی به سطحی از خودکفایی در تجارت بین‌الملل را دارد که دیگر اتحادیه‌های پولی مثل منطقه یورو آرزوی آن را داشتند. دلیل این موضوع، تنوع جغرافیایی کشورهای عضو است که امکان تولید کالاها و خدمات متنوع‌تری را در اختیار می‌گذارد.

قرارداد اندوخته احتیاطی

قرارداد اندوختهٔ احتیاطی (Contingent Reserve Arrangement یا CRA)، چارچوبی است که اعضای بریکس برای حفاظت از خود در برابر فشارهای نقدینگی جهانی اتخاذ کرده‌اند. این حفاظت در کنار سایر کارکردها شامل فشارهای ارزی هم می‌شود که از طرف دیگر بخش‌های اقتصاد جهان بر پول ملی کشورهای عضو وارد می‌گردد.مطالعات نشان داده اقتصادهای نوظهور که دست به آزادسازی سریع اقتصادی زده‌اند دچار نوسانات فزاینده‌ای شده‌اند که در نهایت محیط اقتصاد کلان آن‌ها را نامطمئن ساخته است.ناظران، این چارچوب احتیاطی را عموماً رقیب صندوق بین‌المللی پول (IMF) می‌دانند و آن را در کنار بانک توسعهٔ جدید بریکس (NDB) به عنوان نماد افزایش همکاری‌های جنوب با جنوب در نظر می‌گیرند. این چارچوب در سال ۲۰۱۵ توسط کشورهای عضو بریکس تأسیس شد. شالودهٔ حقوقی آن در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۴ تحت عنوان معاهدهٔ تشکیل یک قرارداد اندوختهٔ احتیاطی برای بریکس در شهر فورتالزای برزیل، به امضای کشورهای عضو رسید. جلسات افتتاحیهٔ شورای حکام و کمیتهٔ دایمی این قرارداد در ۴ سپتامبر ۲۰۱۵ در آنکارا (ترکیه) برگزار شد این جلسات پس از تصویب تمام کشورهای عضو شروع به کار کرد که اعلامیهٔ آن‌ها در هفتمین اجلاس بریکس در ژوئیه ۲۰۱۵ منتشر شده بود.