دستاوردهای نشست مسکو؛ از امنیت انرژی تا توافق گازی

به گزارش اقتصادنگار به نقل از ایسنا، گاز طبیعی در سال‌های اخیر علاوه بر نقش سنتی خود در تأمین انرژی و خوراک صنایع به یکی از مؤلفه‌های مهم امنیت اقتصادی و معادلات ژئوپلیتیک تبدیل شده است. در چنین شرایطی بیست‌وهشتمین نشست وزارتی مجمع کشورهای صادرکننده گاز (جی‌ئی‌سی‌اف) روز دوشنبه چهارم آبان‌ماه و هشتمین نشست سران این مجمع روز سه‌شنبه پنجم آبان‌ماه در مسکو برگزار شد. در این نشست‌ها نمایندگان کشورهای عضو درباره تحولات بازار جهانی گاز، امنیت عرضه، چشم‌انداز تقاضا، توسعه سرمایه‌گذاری و راهکارهای گسترش همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه رایزنی کردند. 

از جی‌ئی سی‌اف چه می‌دانیم؟  

جی‌ئی‌سی‌اف یک مجمع بین‌دولتی برای گفت‌وگو و همکاری میان کشورهای تولیدکننده و صادرکننده گاز طبیعی است که با هدف تقویت هماهنگی راهبردی، تبادل تجربه و بررسی مسائل مشترک صنعت گاز فعالیت می‌کند. این مجمع ۱۲ عضو اصلی دارد و کشورهای عضو آن در مجموع حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، ۳۸ درصد تولید تجاری گاز و ۴۲ درصد صادرات گاز جهان را در اختیار دارند؛ سهمی که اهمیت همکاری میان اعضا را در معادلات جهانی انرژی نشان می‌دهد. با وجود این ظرفیت هدف اصلی مجمع این است که چگونه مواضع مشترک و توافق‌های سیاسی را به همکاری‌های اجرایی، سرمایه‌گذاری‌های جدید و افزایش تجارت گاز تبدیل کند؛ موضوعی که در نشست مسکو نیز مورد توجه قرار گرفت.     

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در نشست‌های مسکو ارتباط مستقیم امنیت انرژی با ثبات سیاسی، امنیت زیرساخت‌ها و امکان سرمایه‌گذاری بلندمدت بود. حمید بورد- سرپرست وزارت نفت- در بیست‌وهشتمین نشست وزارتی جی‌ئی‌سی‌اف با تأکید بر ضرورت همکاری میان تولیدکنندگان گاز اظهار کرد: امنیت انرژی جهان بدون امنیت تولیدکنندگان انرژی، احترام به حاکمیت ملی آن‌ها، سرمایه‌گذاری پایدار و همکاری مؤثر بین‌المللی محقق نخواهد شد.    

سرپرست وزارت نفت همچنین بر ضرورت تبدیل مجمع به بستری برای همکاری‌های عملی تأکید کرد. به گفته وی آینده صنعت گاز نه‌تنها به حجم ذخایر و ظرفیت تولید بلکه به کیفیت همکاری، ثبات سیاست‌گذاری و توانایی کشورها در پاسخ‌گویی مشترک به چالش‌های جهانی وابسته است.

تجارت گاز باید توسعه یابد

از سوی دیگر مسعود پزشکیان- رئیس‌جمهوری- نیز با حضور در هشتمین نشست سران جی‌ئی‌سی‌اف با اشاره به شرایط بازار جهانی انرژی توسعه همکاری‌های راهبردی و فنی میان کشورهای عضو را ضروری دانست.     

پزشکیان با اشاره به اینکه در حوزه فنی و مهندسی، موضوع اساسی برای اعضای مجمع، توسعه‌ سرمایه‌گذاری‌های مشترک در زنجیره ارزش گاز، از تولید تا فرآوری، انتقال و مصرف است، بیان کرد: هم‌زمان، ارتقای ظرفیت‌های فناورانه برای افزایشِ بهره‌وری و کاهش آثار محیط زیستی تولید و مصرف گاز باید در کانون همکاری‌های مشترک قرار گیرد.

وی با بیان اینکه ایران با برخورداری از موقعیت راهبردی خود در قلب مهم‌ترین کریدورهای انرژی جهان، دارای ظرفیت ذاتی برای ارتقای چشمگیر تاب‌آوری انرژی در سطح جهانی است، گفت: افزون‌براین، ظرفیت‌های موجود در صنعت گاز ایران، زمینه‌های مناسبی برای همکاری‌های بخشِ خصوصیِ کشورهای عضو مجمع در حوزه بالادستی و پایین‌دستی گاز طبیعی و نیز تجارت آن ایجاد کرده است. سرمایه‌گذاران خارجی می‌توانند بدون نگرانی، از مشوق‌ها و تسهیلات ارائه‌شده در بخش صنعت نفت، گاز و پتروشیمی استفاده کنند و از ظرفیت‌های کم‌نظیر ایران در چارچوب منافع مشترک بهره‌مند شوند. 

بیانیه پایانی؛ مخالفت با اقدامات یک‌جانبه و تأکید بر همکاری

سران کشورهای عضو در پایان هشتمین نشست خود با صدور بیانیه‌ای بر حقوق حاکمیتی کشورها نسبت به منابع گاز طبیعی، توسعه منابع برای پاسخ‌گویی به تقاضای آینده و تقویت امنیت انرژی تأکید کردند.  مخالفت با اقدامات قهری یک‌جانبه و اعمال فرامرزی قوانین ملی و منطقه‌ای، نگرانی از آثار تعرفه‌ها بر کارایی بازار و جریان سرمایه‌گذاری و ضرورت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی گاز از دیگر محورهای بیانیه بود. اعضا همچنین بر تقویت روابط دوجانبه و چندجانبه، تسهیل تجارت تجهیزات و فناوری‌های گازی، تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و لجستیکی و تقویت گفت‌وگو با کشورهای مصرف‌کننده تأکید کردند.   

توافق ایران و روسیه مهم‌ترین محور دوجانبه

علاوه بر مباحث چندجانبه رایزنی‌های دوجانبه ایران و روسیه درباره توسعه همکاری‌های انرژی نیز از موضوعات مهم مرتبط با حضور هیئت ایرانی در مسکو بود. حمید بورد در حاشیه نشست وزارتی از انجام توافق‌های کلی درباره تجارت گاز میان ایران و روسیه خبر داد و اعلام کرد مذاکرات برای نهایی‌شدن آن در حال پیشرفت است. پیگیری مسیر انتقال گاز از روسیه به ایران از طریق جمهوری آذربایجان نیز از موضوعات مطرح‌شده در این چارچوب بود.

همچنین گفت‌وگوهایی درباره توسعه همکاری‌های انرژی ایران با قطر و دیگر کشورهای عضو انجام شد. این رایزنی‌ها می‌تواند زمینه پیگیری پروژه‌های مشترک و گسترش تعاملات فنی و اقتصادی را فراهم کند هرچند ارزیابی نتایج آنها به اعلام جزئیات توافق‌ها و میزان پیشرفت اجرایی نیاز دارد.