هم‌افزایی دانشگاه و صنعت، مسیر تحقق فولاد سبز است

به گزارش اقتصاد نگار،  امروز، در مراسم افتتاحیه بیست‌وهشتمین سمپوزیوم و نمایشگاه بین‌المللی فولاد ۱۴۰۵، تصریح کرد: حمایت و همراهی این مجموعه‌ها، زمینه تأمین امکانات لازم برای برگزاری این گردهمایی بزرگ علمی و صنعتی را فراهم کرده است.
وی با اشاره به محور سمپوزیوم امسال با عنوان «هم‌افزایی اکوسیستم علمی ـ صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» افزود: این موضوع یکی از مسائل راهبردی آینده صنعت فولاد است و باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان با مشارکت بازیگران علمی و صنعتی و در قالب یک اکوسیستم منسجم، مسائل مهم و راهبردی این صنعت را به نتیجه رساند.
انتشار دانش و انتقال تجربه؛ از وظایف کلیدی انجمن‌های علمی
نجفی‌زاده در تشریح شاخص‌های ارزیابی عملکرد یک انجمن علمی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها، انتشار دانش است که از طریق انتشار مجلات علمی، کتاب‌های تخصصی، افزایش اطلاعات تخصصی و ثبت تجربیات فنی و پژوهشی محقق می‌شود.
وی انتقال تجربه را یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت انجمن‌ها دانست و گفت: این هدف از طریق کارگاه‌های آموزشی، پنل‌های تخصصی و رویدادهایی همچون سمپوزیوم فولاد دنبال می‌شود؛ رویدادی که کارشناسان صنعت، استادان دانشگاه و پژوهشگران را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران با اشاره به اهمیت صورت‌بندی مسائل مشترک صنعت افزود: انجمن باید مسائل و چالش‌های صنعتی را شناسایی کند و برای حرکت در مسیر حل آن‌ها زمینه‌سازی کند. انتخاب موضوع سالانه سمپوزیوم نیز در همین چارچوب انجام می‌شود.
وی همچنین شبکه‌سازی را یکی از کارکردهای مهم انجمن‌های علمی برشمرد و تصریح کرد: این انجمن‌ها فضایی برای گردهم آمدن فعالان صنعت، دانشگاهیان، کارشناسان و پژوهشگران فراهم می‌کنند و از دل این ارتباطات می‌توان همکاری‌های مؤثری شکل داد.
مسیر تکامل انجمن آهن و فولاد ایران از سال ۱۳۷۹
نجفی‌زاده با مرور مسیر فعالیت انجمن آهن و فولاد ایران از سال ۱۳۷۹ تاکنون گفت: در فاصله سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳، تمرکز اصلی بر تأسیس و شکل‌گیری انجمن، ایجاد ساختار سازمانی، تأمین زمین و ساختمان و تشکیل شبکه‌ای از متخصصان و استادان مرتبط بود.
وی افزود: در مراحل بعدی، توسعه فرهنگ علمی و صنعتی، تکمیل زیرساخت‌های انجمن، توسعه سمپوزیوم و نمایشگاه و ارتقای سطح فعالیت‌ها متناسب با جایگاه صنعت فولاد کشور در دستور کار قرار گرفت.
به گفته وی، از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۵، تمرکز انجمن بیش از گذشته بر آینده صنعت فولاد، شناسایی مخاطرات پیش‌رو و بررسی راهکارهای عبور از چالش‌ها قرار گرفته است.
نجفی‌زاده ادامه داد: سمپوزیوم فولاد و نمایشگاه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بسترهای انتقال دانش و تجربه، فرصتی برای طرح مسائل و چالش‌های صنعت فولاد با پژوهشگران، تبادل دیدگاه میان دانشگاه و صنعت و پیگیری این موضوعات در دوره‌های بعدی فراهم می‌کند؛ رویدادی که تاکنون ۲۸ دوره از آن برگزار شده است.
از تاب‌آوری و کربن‌زدایی تا هوشمندسازی و فولاد سبز
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، با اشاره به موضوعات راهبردی سال‌های اخیر سمپوزیوم خاطرنشان کرد: تاب‌آوری صنعت فولاد یکی از موضوعات محوری بود، زیرا صنعت باید بتواند در برابر ریسک‌ها و تحولات مختلف از پایداری لازم برخوردار باشد. پس از آن، گذار فناوری و کربن‌زدایی، اقتصاد چرخشی و بازیافت و سپس هوشمندسازی با هدف افزایش بهره‌وری و حرکت به سمت تولید سبز در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: مجموعه این موضوعات در سال ۱۴۰۵ به بحث «اکوسیستم علمی و صنعتی برای شتاب‌دهی تولید فولاد سبز» رسیده است؛ موضوعی که در واقع جمع‌بندی و تکمیل‌کننده مسیر راهبردی سال‌های گذشته محسوب می‌شود.
نجفی‌زاده توضیح داد: در سال ۱۴۰۱ موضوع تاب‌آوری، در سال ۱۴۰۲ فناوری سبز و کربن‌زدایی، در سال ۱۴۰۳ اقتصاد چرخشی و بازیافت، در سال ۱۴۰۴ هوشمندسازی و در سال ۱۴۰۵ شکل‌گیری اکوسیستم علمی و صنعتی برای تولید فولاد سبز مورد توجه قرار گرفته است.
صنعت فولاد؛ زنجیره‌ای با ۹۶ میلیون شغل در جهان
نجفی‌زاده در ادامه با اشاره به اهمیت اقتصادی و اجتماعی صنعت فولاد گفت: اثر این صنعت صرفاً به کارخانه محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره تأمین بالادستی و صنایع مصرف‌کننده و پایین‌دستی را نیز دربرمی‌گیرد و مجموعه بزرگی از اشتغال و ارزش افزوده را در اقتصاد ایجاد می‌کند.

وی با استناد به آمارهای جهانی اظهار کرد: حدود ۶ میلیون نفر به‌طور مستقیم در کارخانه‌های فولاد جهان اشتغال دارند، اما مجموع اشتغال مستقیم و غیرمستقیم وابسته به این صنعت به حدود ۹۶ میلیون نفر می‌رسد.
به گفته وی، در تفکیک این آمار، حدود ۶ میلیون نفر اشتغال مستقیم، نزدیک به ۴۰ میلیون نفر در زنجیره بالادستی و حدود ۴۹ میلیون نفر در صنایع پایین‌دستی و مرتبط با مصرف فولاد فعالیت دارند.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، ارزش افزوده ایجادشده توسط این صنعت در اقتصاد جهانی را حدود ۲.۹ تریلیون دلار عنوان کرد و گفت: از این میزان، حدود ۵۰۰ میلیارد دلار ارزش افزوده مستقیم صنعت فولاد است و بخش قابل توجه دیگری در زنجیره بالادستی و صنایع وابسته و پایین‌دستی ایجاد می‌شود.
مازاد ظرفیت جهانی؛ چالش پیش‌روی بازار فولاد
نجفی‌زاده در ادامه به چشم‌انداز بازار جهانی فولاد پرداخت و گفت: در سال ۲۰۲۵، تولید فولاد خام جهان به حدود یک میلیارد و ۸۵۰ میلیون تن رسید، در حالی که تقاضای جهانی حدود یک میلیارد و ۸۰۵ میلیون تن بود. به این ترتیب، بازار جهانی فولاد با حدود ۴۵ میلیون تن مازاد تولید مواجه شد که نشان‌دهنده تداوم مازاد ظرفیت و محدود بودن رشد تقاضا در این بازار است.
وی افزود: برآوردها نشان می‌دهد رشد تقاضای جهانی فولاد طی چند سال آینده پایین و کمتر از یک درصد خواهد بود.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، خاطرنشان کرد: تولید فعلی فولاد جهان نیز با استفاده صددرصدی از ظرفیت کارخانه‌ها به دست نیامده و متوسط نرخ بهره‌برداری از ظرفیت‌های فولادی حدود ۷۶ درصد بوده است. از سوی دیگر، ظرفیت‌های جدیدی نیز در جهان در حال ایجاد است.
وی ادامه داد: با توجه به رشد کند مصرف و ورود ظرفیت‌های جدید، پیش‌بینی می‌شود متوسط نرخ استفاده از ظرفیت تولید فولاد جهان تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۷۴ درصد کاهش یابد.
ضرورت ارتقای مزیت رقابتی صنعت فولاد ایران
نجفی‌زاده با اشاره به روند تولید فولاد خام ایران اظهار کرد: تولید کشور در سال ۲۰۱۵ حدود ۱۶ میلیون تن بوده و طی این سال‌ها تقریباً دو برابر شده است. این رشد، شاخص مهمی برای صنعت فولاد کشور محسوب می‌شود، اما چالش اصلی آینده این صنعت، حفظ و تبدیل این مقیاس تولید به مزیت رقابتی است.
وی افزود: اگر بخواهیم در بازار جهانی باقی بمانیم، دیگر نمی‌توانیم صرفاً به تولید فولادهای معمولی اکتفا کنیم و باید به سمت تولید فولادهایی با ارزش افزوده بالاتر حرکت کنیم؛ زیرا رقابت اصلی در این بخش شکل خواهد گرفت.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، با اشاره به ظرفیت اسمی صنعت فولاد کشور گفت: ظرفیت اسمی این صنعت ۶۰ میلیون تن است؛ البته بخشی از این ظرفیت ممکن است صرفاً روی کاغذ باشد و برخی مجوزهای صادرشده هنوز به مرحله تولید نرسیده باشند.
وی افزود: با این حال، اگر همین رقم را مبنا قرار دهیم، تولید فولاد خام ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۲ میلیون تن بوده است؛ به این معنا که نرخ بهره‌برداری از ظرفیت حدود ۵۳ درصد بوده، در حالی که متوسط نرخ بهره‌برداری از ظرفیت فولاد در جهان حدود ۷۶ درصد است.
نجفی‌زاده ادامه داد: با توجه به شرایط موجود و چالش‌هایی مانند کمبود گاز، محدودیت انرژی برق و سایر مسائل زیرساختی، باید بررسی کنیم که در پنج سال آینده چه وضعیتی خواهیم داشت و با چه سناریوهایی می‌توانیم حرکت کنیم.
دو سناریو برای آینده تولید فولاد ایران
نجفی‌زاده با تشریح سناریوهای پیش‌روی صنعت فولاد ایران گفت: در سناریوی نخست، اگر روند موجود ادامه پیدا کند و انرژی، سرمایه‌گذاری و احیای صنعت با محدودیت مواجه باشد، تولید فولاد خام کشور ممکن است از حدود ۳۲ میلیون تن به ۲۷ میلیون تن کاهش پیدا کند.
وی افزود: در سناریوی دوم، اگر روند معمول ادامه یابد، بازسازی به‌صورت تدریجی انجام شود و امکان بهبود بهره‌برداری از ظرفیت‌ها فراهم شود، می‌توان نرخ بهره‌برداری را به حدود ۶۰ درصد افزایش داد.
پنج محور نقشه راه آینده صنعت فولاد ایران
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، با تأکید بر وجود فرصت‌های راهبردی برای صنعت فولاد کشور اظهار کرد: اگر بخواهیم نقشه راه دهه آینده صنعت فولاد را ترسیم کنیم، می‌توان یکی از سناریوهای پیشنهادی را در قالب پنج محور دنبال کرد.
وی ادامه داد: این پنج محور باید در کنار یکدیگر و به‌صورت هماهنگ پیش بروند؛ نخست، ایجاد انرژی پایدار؛ دوم، توسعه فناوری و افزایش سطح فناوری و کنترل هوشمند تولید؛ سوم، حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر؛ چهارم، ایجاد بازارهای صادراتی قابل اتکا و پنجم، کاهش میزان انتشار کربن است.
نجفی‌زاده با اشاره به مفهوم اکوسیستم در محور امسال سمپوزیوم گفت: این واژه‌ها به‌صورت تصادفی انتخاب نشده‌اند و هرکدام مفهوم مشخصی دارند. منظور از شتاب‌دهی، کوتاه کردن فاصله میان ایده تا اجراست.

منظور از هم‌افزایی نیز این است که مجموعه‌ای از بازیگران بتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند و یک پروژه بزرگ را به‌صورت جمعی پیش ببرند.
وی افزود: اکوسیستم به معنای حضور بازیگران مختلف این حوزه، از صنعت و دانشگاه گرفته تا پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های فناور، سرمایه‌گذاران و بازار، در کنار یکدیگر است تا یک مسئله واقعی صنعت از مرحله تعریف تا اجرا و تجاری‌سازی دنبال شود.
از پژوهش دانشگاهی تا تجاری‌سازی فناوری در صنعت فولاد
نجفی‌زاده تصریح کرد: مسئله باید از صنعت وارد دانشگاه و مراکز پژوهشی شود و پس از ارائه راهکار، دوباره به صنعت بازگردد. یکی از حلقه‌های مفقوده در صنعت فولاد، مرحله پایلوت و آزمایش فناوری در مقیاس واقعی و راستی‌آزمایی آن است.
وی ادامه داد: شرکت‌های فناور می‌توانند در این مرحله، راهکارهای ارائه‌شده را به فناوری قابل ساخت و قابل استفاده در صنعت تبدیل کنند و سرمایه‌گذاری لازم برای پیشبرد آن را فراهم آورند.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران ،خاطرنشان کرد: در نهایت، بازار نیز باید محصول جدید را بپذیرد و ارزش آن را به رسمیت بشناسد. اگر این حلقه پایانی نادیده گرفته شود، ممکن است صنعت فولاد به جای ایجاد ارزش، با زیان‌های مستمر مواجه شود.
انرژی و آب؛ دو چالش پیش‌روی صنعت فولاد
نجفی‌زاده با اشاره به مهم‌ترین چالش‌های فعلی صنعت فولاد گفت: در حال حاضر، یکی از مسائل اصلی، ناپایداری انرژی است که موجب اختلال در تولید می‌شود. مسئله دیگر، کمبود آب و تفاوت ظرفیت آبی مناطق مختلف کشور است که ضرورت مکان‌یابی مناسب و استفاده از فناوری‌های بازچرخانی آب را برای ظرفیت‌های جدید افزایش می‌دهد.
وی افزود: در ایجاد ظرفیت‌های جدید باید وضعیت بازار جهانی، ظرفیت‌های موجود و فشارهای قیمتی را نیز در نظر گرفت. از سوی دیگر، موضوع مرز کربن و الزامات جدید بازارهای جهانی، به‌ویژه در اروپا، اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.
رییس هیات مدیره انجمن آهن و فولاد ایران، با اشاره به الزامات کربنی بازار اروپا اظهار کرد: اگر بخواهیم در بازارهای صادراتی حضور داشته باشیم، باید میزان انتشار کربن در فرایند تولید را به‌درستی اندازه‌گیری و کنترل کنیم؛ زیرا میزان انتشار کربن در روش‌های مختلف تولید فولاد متفاوت است.
وی تأکید کرد: حرکت به سمت فولاد سبز، نیازمند همکاری مؤثر میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های فناور و بنگاه‌های فولادی است تا ضمن توسعه فناوری‌های سازگار با محیط‌زیست، زمینه افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و حفظ رقابت‌پذیری صنعت فولاد کشور در بازارهای جهانی فراهم شود.