قانون مناطق آزاد به درستی اجرا نشده است/ ضرورت هوشمندسازی گمرکات کشور

به گزاش اقتصادنگار به نقل از ایسنا، حسین گروسی در تشریح آخرین وضعیت تجارت در منطقه آزاد ماکو اظهار کرد: در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ تراز تجاری منطقه آزاد ماکو مثبت بود و میزان صادرات آن حدود دو برابر واردات بود اما در سال‌جاری تراز تجاری مثبت نشد، زیرا واردات بیش از صادرات بود.

وی با بیان اینکه در سال جاری حدود ۱۴۰۰ تن دارو و بیش از ۳۰۰۰ تن کالای اساسی از طریق این منطقه وارد کشور شده است، اظهار کرد: واردات پیش از این عمدتا شامل مواد اولیه کارخانه‌ها، ماشین‌آلات و فناوری مورد نیاز واحدهای تولیدی بود اما شرایط ویژه کشور و تحولات ناشی از جنگ تحمیلی دوم و سوم ترکیب و میزان واردات را تغییر داده است.

به دنبال تقویت صادرات هستیم

گروسی با تاکید بر تلاش برای تقویت زیرساخت‌های صادراتی منطقه آزاد ماکو افزود: استقرار شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی از جمله برنامه‌هایی است که برای افزایش سهم این منطقه در تجارت کشور دنبال می‌شود.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو درباره میزان صادرات از مرز بازرگان نیز گفت: طی یک سال حدود ۱.۷ میلیارد  دلار صادرات غیرنفتی از این مرز انجام شده که صادرات گاز و سایر اقلام از طریق خطوط لوله در این رقم محاسبه نشده است، در حالیکه پیش از سال ۱۴۰۴ میزان واردات منطقه حدود نصف صادرات آن بود.

وی همچنین با اشاره به نقش مناطق آزاد در توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و حمل‌ونقل کشور بیان کرد: منطقه آزاد ماکو علاوه بر ماموریت‌های اقتصادی و تجاری در اجرای پروژه‌های عمرانی و مسئولیت‌های اجتماعی نیز مشارکت داشته است.

به گفته گروسی، از مجموع ۱۳۵ کیلومتر جاده‌ای که در این محدوده باید احداث شود ساخت ۸۷ کیلومتر به منطقه آزاد واگذار شده که تاکنون ۶۰ کیلومتر آن به پایان رسیده و ۲۷ کیلومتر باقی مانده است، در حالیکه بخش ۵۱ کیلومتری خارج از محدوده مسئولیت منطقه آزاد نیز همچنان تکمیل نشده است.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو با اشاره به اقدامات انجام‌ شده در حوزه مسئولیت اجتماعی گفت: سال گذشته ۲۴ مدرسه کانکسی در روستاهای منطقه جمع‌آوری و جایگزین شدند. همچنین بیش از ۱۲۰۰ میلیارد تومان تجهیزات بیمارستانی با احتساب قیمت روز تأمین شده است. توسعه راه‌های روستایی، آبرسانی و مشارکت در طرح‌های مسکن نیز از دیگر اقدامات این منطقه بوده است.

می‌توانیم یکی از قطب‌های تولید و صادرات خشکبار شویم

وی در ادامه با اشاره به برنامه‌ریزی برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی گفت: در گذشته عمده صادرات منطقه شامل مصالح ساختمانی، قیر، آهن‌آلات، میلگرد و برخی محصولات کشاورزی بود اما اکنون با احداث بزرگ‌ترین باغ مدرن گردو و پسته در غرب آسیا و دومین باغ بزرگ جهان ظرفیت جدیدی برای تبدیل ماکو به یکی از قطب‌های تولید و صادرات خشکبار ایجاد شده است.

چالش‌های پیش‌ روی منطقه آزاد

گروسی با اشاره به ظرفیت‌های این منطقه در حوزه صادرات، کشاورزی، شیلات و لجستیک، عدم اجرای کامل قانون چگونگی اداره مناطق آزاد و مقاومت برخی دستگاه‌های اجرایی در واگذاری اختیارات را مهم‌ترین چالش پیش‌روی این مناطق دانست.

وی با اشاره به ظرفیت‌های صادراتی منطقه آزاد ماکو اظهار کرد: کشورهای روسیه، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اروپا از جمله بازارهای هدف صادراتی این منطقه هستند. در حوزه کشاورزی نیز طی سه - چهار سال گذشته سرمایه‌گذاری‌هایی انجام شده که امسال برای نخستین بار به محصول رسیده موضوعی که حتی برای برخی باورپذیر نبود که بتوان در این منطقه چنین محصولاتی با کیفیت مناسب تولید کرد. این سرمایه‌گذاری‌ها علاوه بر تغییر اکوسیستم و اقلیم منطقه به یک جاذبه گردشگری نیز تبدیل شده و در کنار آن، ظرفیت صادرات قابل توجهی در اقلام مختلف خشکبار به کشورهای هدف ایجاد کرده است.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو با اشاره به سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در حوزه شیلات و ماهیان خاویاری گفت: در حوزه امنیت غذایی که امروز یکی از نیازهای کشور است هم برای تامین نیاز داخلی و هم برای صادرات ظرفیت‌های خوبی وجود دارد. هرچه صادرات افزایش پیدا کند به همان میزان ارز خارجی بیشتری وارد کشور می‌شود و این موضوع می‌تواند به بهبود شرایط ارزی کمک کند.

گروسی با بیان اینکه منطقه آزاد ماکو در حوزه‌های مختلف تلاش کرده از ظرفیت‌های خود استفاده کند، اظهار کرد: همکاران ما در سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی ماکو در بسیاری از زمینه‌ها از جمله کشاورزی، تیرپارک، لجستیک و ایجاد زیرساخت‌ها جزو نخستین مجموعه‌هایی بوده‌اند که برای توسعه این بخش‌ها اقدام کرده‌اند. اگر این زیرساخت‌ها در گذشته ایجاد نمی‌شد امروز کشور ممکن بود در حوزه واردات و صادرات با مشکلات جدی‌تری مواجه شود.

مهم‌ترین چالش مناطق آزاد عدم اجرای قانون است

وی درباره مهم‌ترین چالش‌ها و دغدغه‌های منطقه آزاد ماکو نیز اظهار کرد: انتظار ما این است که حکمرانی مناطق آزاد مورد توجه قرار گیرد و همه دستگاه‌ها هم قانون مربوط به این مناطق را بشناسند و هم به آن احترام بگذارند.

گروسی با مقایسه مناطق آزاد ایران با نمونه‌های خارجی گفت: در کشورهایی مانند امارات و ترکیه پیش از ایجاد مناطق آزاد سرمایه‌گذاری قابل توجهی برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها انجام شده است. برای مثال در منطقه آزاد جبل‌علی با مساحتی حدود ۴۵۰۰ هکتار، دولت حدود ۲.۵ میلیارد دلار برای ایجاد زیرساخت‌ها اختصاص داده در حالی که مساحت منطقه آزاد ماکو حدود ۴۰۰ هزار هکتار است یعنی نزدیک به ۱۰۰ برابر جبل‌علی.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو ادامه داد: در مناطق آزاد ایران چنین شرایطی وجود نداشته و در بسیاری از موارد منطقه آزاد صرفا با تصویب یک قانون ایجاد شده و فعالیت خود را از نقطه صفر آغاز کرده است. اگر وضعیت ماکو، جلفا و سایر مناطق آزاد را با شرایط ۱۰ تا ۲۰ سال گذشته آن‌ها مقایسه کنیم متوجه تغییرات و تحولات گسترده خواهیم شد.

او با اشاره به تحولات مناطق آزاد کشور گفت: جلفا امروز به یکی از صنعتی‌ترین مناطق کشور تبدیل شده و چابهار نیز از نظر امنیتی شرایط بسیار متفاوتی نسبت به گذشته دارد. منطقه آزاد ماکو هم امروز به قطب لجستیک کشور تبدیل شده و قطعا در آینده می‌تواند قطب گردشگری و شیلات کشور نیز باشد. ماکو با توجه به نزدیکی به کشورهای همسایه و ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی خود قابلیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های مهم گردشگری کشور را دارد. همچنین در حوزه کشاورزی، بزرگ‌ترین باغ مدرن غرب آسیا در این منطقه ایجاد شده که می‌تواند در آینده علاوه بر تبدیل شدن به یک جاذبه گردشگری و گردشگری کشاورزی، بستر مناسبی برای صادرات محصولات باکیفیت باشد.

باید محصولاتی تولید کنیم که ارزآوری بیشتری داشته باشند

این مقام مسئول در منطقه با تاکید بر ضرورت حرکت به سمت تولید و صادرات محصولات با ارزش افزوده بیشتر اظهار کرد: برای مثال ممکن است صادرات یک کیلوگرم هندوانه یا محصولات کشاورزی مشابه درآمد ارزی محدودی داشته باشد در حالی که یک کیلوگرم گردو یا پسته می‌تواند با قیمت حدود ۲۰ دلار صادر شود. بنابراین باید به سمت تولید و صادرات محصولاتی حرکت کنیم که ارزش افزوده و ارزآوری بیشتری برای کشور دارند.

وی در تشریح مهم‌ترین مانع پیش‌روی مناطق آزاد تصریح کرد: انتظار ما این است که قوانین موجود اجرایی شوند. قانون چگونگی اداره مناطق آزاد قانون مترقی و پیشرفته‌ای است اما متاسفانه به‌طور کامل اجرا نشده و حتی در برخی موارد مزایای مناطق آزاد به‌مرور کاهش یافته است.

مقاومت دستگاه‌ها در واگذاری اختیارات به مناطق آزاد

گروسی با اشاره به ماده ۶۵ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد گفت: بر اساس این ماده مدیرعامل سازمان منطقه آزاد به نمایندگی از دولت بالاترین مقام اجرایی منطقه محسوب می‌شود و کلیه وظایف، اختیارات و مسئولیت‌های دستگاه‌های اجرایی مستقر در این مناطق بر عهده او قرار می‌گیرد. اجرای این ماده برای برخی دستگاه‌های اجرایی خوشایند نیست و آن‌ها تمایلی ندارند اختیارات خود را به منطقه آزاد واگذار کنند در حالی که فلسفه تصویب این قانون، ایجاد حکمرانی واحد و فراهم کردن امکان تصمیم‌گیری سریع و صحیح در مناطق آزاد است.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو تاکید کرد: مقاومت برخی دستگاه‌ها در تفویض اختیار باعث شده مناطق آزاد نتوانند به اهداف و ماموریت‌های خود به‌درستی دست پیدا کنند. اگر قرار است مناطق آزاد آسیب‌شناسی شوند باید در کنار بررسی کمبودها، دستاوردهای آن‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد زیرا ماکو، ارس و جلفا امروز با شرایط ۲۰ سال قبل خود قابل مقایسه نیستند.

وی با اشاره به سیاست‌های کلان کشور در حوزه اقتصاد مقاومتی و اصل ۴۴ قانون اساسی اظهار کرد: توسعه مناطق آزاد استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، برون‌سپاری و ورود فناوری‌های مورد نیاز کشور از جمله موضوعاتی است که در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز مورد تاکید قرار گرفته است. در بند ۱۱ این سیاست‌ها نیز بر توسعه حوزه عمل مناطق آزاد و استفاده از ظرفیت آن‌ها برای تأمین فناوری‌های مورد نیاز کشور تاکید شده است.

گروسی با بیان اینکه مناطق آزاد از بودجه دولتی استفاده نمی‌کنند، گفت: با وجود اینکه مناطق آزاد صددرصد دولتی هستند و سهام آن‌ها متعلق به دولت است هیچ بودجه دولتی دریافت نمی‌کنند و به‌صورت درآمد ـ هزینه اداره می‌شوند. این مناطق زیرساخت ایجاد می‌کنند، سپس آن‌ها را واگذار کرده و از محل ارزش افزوده حاصل از این فعالیت‌ها، امور خود را اداره می‌کنند.

قانون داریم، اجرا نمی‌شود

او خاطرنشان کرد: بنابراین بزرگ‌ترین مانع پیش‌روی مناطق آزاد نبود قانون نیست، بلکه اجرا نشدن قوانین موجود است. ما امروز قانون مناسب و مترقی در اختیار داریم و به جای اینکه به دنبال تصویب قوانین جدید باشیم باید زمینه اجرای کامل همین قوانین فراهم شود.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو با تاکید بر ضرورت اجرای کامل قانون مناطق آزاد، خواستار توسعه زیرساخت‌های ریلی، جاده‌ای و گمرکی و تقویت ارتباطات تجاری با کشورهای همسایه شد، گفت: مناطق آزاد می‌توانند به‌عنوان حلقه اتصال اقتصادی ایران با کشورهای همسایه، تهدیدهای موجود را به فرصت تبدیل کنند.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در منطقه آزاد ماکو در حوزه مسئولیت اجتماعی و زیرساخت‌ها اظهار کرد: در حوزه راه‌سازی، بیش از ۶۰ کیلومتر از جاده‌های منطقه را چهارخطه کرده‌ایم این در حالی است که در خارج از محدوده منطقه آزاد، همچنان برخی جاده‌ها دوخطه هستند و تصادفات زیادی در آن‌ها رخ می‌دهد. چهارخطه کردن این مسیرها از تعهدات وزارت راه و شهرسازی بوده که طی سال‌های گذشته انجام نشده است و امروز برای تکمیل این زیرساخت‌ها مجدداً از منطقه آزاد درخواست کمک می‌شود. ما نیز برای کمک به توسعه کشور مخالفتی نداریم اما باید توجه داشت که این اقدامات نیازمند منابع مالی و بودجه مشخص هستند.

باید به مدرن‌سازی گمرک و هوشمندسازی آن فکر کنیم

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو با اشاره به ضرورت نوسازی زیرساخت‌های تجاری و گمرکی کشور تصریح کرد: امروز که کشور با محدودیت‌هایی در بنادر جنوبی مواجه است، باید بیش از گذشته به هوشمندسازی و مدرن‌سازی گمرکات فکر کنیم. گمرکات، پایانه‌ها و تیرپارک‌های ما باید به زیرساخت‌های هوشمند، پیشرفته و منطبق با استانداردهای روز تبدیل شوند و دیگر نمی‌توان با روش‌های سنتی در این حوزه فعالیت کرد. تحقق این اهداف به هزینه و بودجه‌های مشخص نیاز دارد و امیدواریم کشوری که در عرصه‌های دفاعی و نظامی توانمندی‌های قابل توجهی دارد بتواند موانع قانونی و اجرایی پیش‌روی توسعه اقتصادی را نیز برطرف کند تا مردم در تنگنا قرار نگیرند.

مناطق آزاد، ریه‌های اقتصادی کشور هستند

وی مناطق آزاد را ریه‌های اقتصادی کشور توصیف کرد و گفت: مناطق آزاد در جنوب، شرق، شمال و غرب کشور پراکنده شده‌اند و می‌توانند امکان تنفس اقتصادی کشور را فراهم کنند. ایران با ۱۵ کشور همسایه ارتباط دارد و از طریق مرزهای زمینی و آبی می‌تواند مراودات گسترده‌ای با آن‌ها داشته باشد.

گروسی با تاکید بر ضرورت تقویت ارتباطات اقتصادی با کشورهای همسایه اظهار کرد: باید ارتباطات ریلی، جاده‌ای و زیرساختی مناطق آزاد با کشورهای همسایه به‌صورت منطقی و بر مبنای منافع مشترک و برد ـ برد تعریف شود. مناطق آزاد می‌توانند این مسئولیت را بر عهده بگیرند و زمینه توسعه ارتباطات اقتصادی را فراهم کنند. این منطقه با ۱۵ کشور عضو مجموعه‌های اکو، اوراسیا، کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و شانگهای ارتباط و ظرفیت همکاری دارد و انتظار می‌رود برای تقویت این ارتباطات حمایت‌های لازم انجام شود. در همین راستا چابهار نیز می‌تواند ارتباطات خود را با هند، عمان و کشورهای حوزه خلیج فارس تقویت کند و قشم و کیش نیز از ظرفیت‌های مشابهی برخوردارند.

وی با اشاره به شرایط منطقه و ضرورت استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه گفت: می‌توان با تقویت بعد اقتصادی روابط با همسایگان، تهدیدهای موجود را به فرصتی برای جبران کاستی‌های زیرساختی و توسعه کشور تبدیل کرد.

توسعه روابط اقتصادی زمینه‌ساز تعمیق روابط فرهنگی و اجتماعی

وی افزود: ارتباطات با کشورهای همسایه می‌تواند از مسیرهای ریلی، جاده‌ای و دریایی توسعه پیدا کند و با همکاری متقابل، زمینه آبادانی و توسعه بیشتر منطقه فراهم شود.

مدیرعامل منطقه آزاد ماکو با تأکید بر نقش روابط اقتصادی در تحکیم مناسبات منطقه‌ای گفت: ارتباطی قوی‌تر از روابط اقتصادی وجود ندارد که بتواند به‌طور طبیعی روابط فرهنگی و اجتماعی کشورها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. زمانی که با کشورهای همسایه واردات و صادرات داشته باشیم و منافع مشترک و برد ـ برد شکل بگیرد روابط فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز به‌تدریج عمیق‌تر خواهد شد.