افزایش نجومی اجارهبها در سالهای اخیر، اجارهنشینها را در وضعیتی قرار داده که گاهی نهتنها به دنبال خانهای متناسب با بودجه خود، بلکه به دنبال بقای اقتصادیشان هستند. بسیاری از خانوارها، بهویژه اقشار متوسط و کمدرآمد، با دوراهی مهاجرت به مناطق حاشیهای و ارزانتر یا بقا و سازگاری با شرایط بسیار دشوار مواجه شدهاند.
به گزارش #اقتصادنگار اگرچه بر اساس اعلام دولت و مصوبات شورای عالی مسکن، قیمت اجاره خانه و مسکن در سال و متوسط سقف اجارهبها در سال ۱۴۰۳، ۲۵ درصد اعلام شد امابررسیهای کف بازار مصرفی نشان میدهد این رقم دستوری هیچ گاه از سوی مالکان پذیرفته نشد .
حتی در این رابطه داوود بیگینژاد نایب رئیس اتحادیه املاک بارها در گفتوگو با رسانههای مختلف با بیان اینکه تعیین سقف اجارهبها تأثیری در بازار مسکن نخواهد داشت، گفته بود: با اجرای این روش تنها کار قوه قضائیه افزایش پیدا میکند، زیرا قوانینی که در کشور وضع میشود باید بین آحاد جامعه قابلیت اجرا داشته باشد؛ به طور مثال اگر مالک و مستأجر بین خودشان توافق کنند، توافق آنها قطعاً مورد تأیید نیست و از سوی دیگر به توافق افراد نیز در زمینه مسکن خدشه وارد شده است.
حال این مقام صنفی تصریح می کند: به هر مقداری که در قیمت مسکن تفاوت ایجاد شود، تأثیر چشمگیری در تعداد قراردادهای معامله شده، نخواهد داشت، زیرا قدرت خرید و درآمد خالص مردم نسبت به سالهای قبل کاهش پیدا کرده و عده زیادی از مستأجران از بازار خرید به بازار رهن و اجاره مسکن کوچ کردهاند.
به گفته وی سامانههایی که به صورت موازی در تخصص مشاورین املاک ایجاد میشود، هیچگونه کمکی به آنها نمیکند، زیرا کار باید به دست متخصصان هر حوزه سپرده شود.
آمار مستأجران در ایران
با توجه به آمارهای منتشر شده، تعداد مستأجران در ایران در سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته است. برخی برآوردهای آماری نشان میدهد تعداد خانوارهای مستأجر در سراسر ایران به ۸ میلیون خانوار رسیده است. براساس آخرین آمار منتشر شده در سال ۱۴۰۰، بیش از ۵۵ درصد از خانوارهای شهری و بیش از ۲۵درصد از خانوارهای روستایی بهعنوان مستأجر در حال زندگی هستند.
طبق اعلام مسئولان وزارت راه و شهرسازی، ۳۱ درصد از مردم ایران مستأجرند و۸ درصد در خانههای سازمانی زندگی میکنند. طبق این آمار در شهر تهران ۵۱ درصد شهروندان مستأجر هستند. براساس آمار سال ۱۳۹۸ در تهران ۴۳ درصد مستأجر داشتیم، اما نسبت مستأجران به مالکان در ۵ سال اخیر رشد کرده و به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
کدام استانها بیشترین مستأجر را دارند؟
طبق آمارها، استانهای تهران، خراسان رضوی و فارس بهترتیب رتبههای اول تا سوم در داشتن بیشترین مستأجران را در اختیار دارند. استان خراسان رضوی بعد از استان تهران بیشترین تعداد مستأجر را دارد.
در استان فارس هم با توجه به جمعیت بالا و وجود شهرهای بزرگی مانند شیراز، کازرون و مرودشت، تعداد مستأجران رو به افزایش است. در سال ۱۴۰۰، حدود ۵۰ درصد از خانوارهای شهری و ۲۰ درصد از خانوارهای روستایی استان فارس مستأجر بودهاند.
شهرداریها یکی از مداخلهگران اصلی قیمت مسکن هستند
پیش تر هم تسنیم در گزارشی آورده بود وضعیت فعلی بازار اجاره در تهران، از مناطق شمالی با قیمتهای سرسامآور گرفته تا مناطق جنوبی که روز به روز به رقمهایی غیرقابل دسترس برای بسیاری تبدیل میشوند. مناطق شمالی تهران همچنان با قیمتهای نجومی، اجارهبهای بالایی را به مستاجران تحمیل میکنند، در حالی که در مناطق جنوبی تهران، افزایش اجارهها به سرعت روندی مشابه را پیش گرفته است و بسیاری از خانوارهای تهرانی در این مناطق نیز درگیر بحران قیمتها هستند.
تورم، کاهش تولید مسکن استیجاری و فشارهای اقتصادی کلان، از جمله دلایلی است که مستاجران و کارشناسان بر آن انگشت گذاشتهاند. سیاستهای حمایتی دولت و طرحهایی مانند مالیات بر خانههای خالی، به رغم مطرح شدن در رسانهها، نتوانستهاند تأثیر ملموس در کنترل این وضعیت داشته باشند و بسیاری همچنان در انتظار اقدامات مؤثرتر هستند.
بررسی آگهیها مربوط به اجاره در شهر تهران نشان میدهد که قیمتها به شدت افزایش یافتهاند. برای مثال، یک دستگاه آپارتمان ۶۷ متری واقع در خیابان ستارخان با شرایط یک میلیارد تومان ودیعه پیشنهاد شده است. این واحد مسکونی شامل یک اتاق خواب، پارکینگ، انباری و آسانسور است.
در مرزداران، مالک یک واحد ۹۰ متری را با شرایط رهن یک میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومانی آگهی کرده است. در شهرک هما، رهن و اجاره یک واحد مسکونی ۸۰ متری دو خواب به ترتیب ۳۰۰ و ۲۶ میلیون تومان است.
در خیابان بهشتی، واحدی ۵۰ متری بدون پارکینگ و انباری ۱۶ سال ساخت با رهن ۳۰۰ و اجاره ماهانه ۱۴ میلیون تومان، در معلم واحد ۶۰ متری ۱۶ سال ساخت با یک اتاق و با پارکینگ و بدون انباری با رهن کامل ۹۰۰ میلیون تومان و آپارتمان ۱۰۰ متری واقع در جردن با پارکینگ و انباری با رهن یک میلیارد و اجاره ماهانه ۲۸ میلیون تومانی آگهی شده است.
رهن و اجاره ماهانه واحد ۹۵ متری در بهارشیراز به ترتیب ۵۰۰ و ۳۰ میلیون تومان است.
در خیابان آذربایجان، یک واحد ۶۵ متری ۲ خواب با رهن ۶۵۰ میلیون تومانی، آپارتمان ۸۵ متری در ابوذر با رهن ۱.۳ میلیارد تومانی و واحد مسکونی ۹۵ متری در آجودانیه با رهن ۲ میلیارد تومان آگهی شده است.
در شرایط کنونی، بازار اجاره مسکن تهران تحت تأثیر عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و البته مدیریتی قرار دارد. قیمتهای اجاره به طور فزایندهای در حال افزایش بوده و این موضوع به یکی از بزرگترین چالشهای مستاجران تبدیل شده است.
با وجود برخی سیاستهای حمایتی از جمله مالیات بر خانههای خالی، اما این اقدامات نتوانسته از شدت بحران در بخش اجاره مسکن به ویژه در کلانشهر تهران بکاهد. به نظر میرسد برای بازگشت به تعادل در بازار اجاره، تصمیمگیریهای عاجل و مؤثر از سوی نهادهای دولتی و افزایش تولید مسکن استیجاری با حمایتهای خاص نیاز است.
