به گزارش اقتصادنگار_بررسی آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد که حجم اسکناس و مسکوک در گردش در دهه اخیر رشد چشمگیری داشته و در دیماه ۱۴۰۳ به ۱۸۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. این افزایش، چه تأثیری بر اقتصاد کشور دارد؟ کارشناسان نظرات متفاوتی در این زمینه ارائه میکنند.
افزایش نقدینگی در دست مردم؛ چالشی برای کنترل تورم
محمدرضا فلاح، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در تحلیل این روند به اقتصادنگار میگوید:
“افزایش اسکناس در گردش میتواند نشاندهنده افزایش تقاضای نقدی مردم و کاهش تمایل به سپردهگذاری در بانکها باشد. این مسئله بهویژه در دورههای تورمی تشدید میشود، زیرا افراد برای حفظ ارزش داراییهای خود ترجیح میدهند پول نقد در اختیار داشته باشند یا آن را به داراییهای دیگر تبدیل کنند.”
او همچنین تأکید میکند که هرچند در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، پول نقد به تدریج جای خود را به تراکنشهای دیجیتال داده، اما در ایران همچنان تمایل به استفاده از اسکناس بالا است.
نقش بیاعتمادی به بانکها در رشد اسکناس در جریان
در این میان، علی سرافراز، پژوهشگر اقتصادی، در گفت و گو با ا اقتصادنگار بر عامل دیگری تأکید دارد:
“افزایش حجم اسکناس در جریان میتواند به کاهش اعتماد عمومی به نظام بانکی مرتبط باشد. در شرایطی که نرخ سود سپردهها پایینتر از تورم است و نگرانیهایی در مورد وضعیت بانکها وجود دارد، مردم ترجیح میدهند پول خود را در قالب نقدی نگه دارند.”
او ادامه میدهد که افزایش اسکناس در دست اشخاص میتواند به رشد بازارهای غیررسمی و افزایش معاملات نقدی منجر شود که شفافیت مالی را کاهش داده و کارایی سیاستهای پولی بانک مرکزی را تضعیف میکند.
تأثیر رشد اسکناس بر اقتصاد غیررسمی
از سوی دیگر، دکتر سعید نیکنام، تحلیلگر سیستمهای پولی و بانکی، به ابعاد دیگری از این پدیده اشاره میکند:
“رشد اسکناسهای در جریان بهویژه در کشورهای در حال توسعه، معمولاً با گسترش فعالیتهای غیررسمی و فرار مالیاتی همراه است. افزایش نقدینگی فیزیکی در جامعه، میتواند به رونق معاملات غیرشفاف دامن بزند و چالشهای بیشتری برای نظام مالیاتی ایجاد کند.”
او معتقد است کاهش این روند نیازمند توسعه زیرساختهای پرداخت الکترونیکی و افزایش انگیزه مردم برای نگهداری داراییهایشان در بانکها است.
به گزارش اقتصادنگار با توجه به نظرات کارشناسان، به نظر میرسد که افزایش حجم اسکناسهای در جریان نشانهای از چندین مسئله اقتصادی از جمله تورم، کاهش اعتماد به نظام بانکی و رشد اقتصاد غیررسمی است. در چنین شرایطی، سیاستگذاران باید با تقویت نظام بانکی، افزایش شفافیت اقتصادی و توسعه پرداختهای الکترونیکی، زمینه را برای کاهش اتکا به پول نقد فراهم کنند.
