رشد تک‌پایه‌ای، افت گسترده‌

در نخستین ماه سال ۱۴۰۴، صنعت خودروسازی ایران با یک تضاد آماری مواجه شد: مجموع تولید خودروهای سواری در کشور با افزایش بیش از ۵ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته همراه بود، اما این رشد نه نشانه‌ای از رونق جمعی صنعت، بلکه بازتاب عملکرد انفرادی تنها یک بازیگر است. ایران‌خودرو، بزرگ‌ترین خودروساز کشور، با افزایشی قابل‌توجه در تولید، تمام رشد آماری صنعت را بر دوش کشید؛ در حالی که دو شرکت دیگر – سایپا و پارس‌خودرو – با افت‌های معنادار در خطوط تولید مواجه شدند.
تصویر کلی بازار: رشد اسمی، رکود نسبی
بر اساس داده‌های سامانه کدال، تولید مجموع سه خودروساز بزرگ (ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو) در فروردین‌ماه به ۴۴ هزار و ۵۶۵ دستگاه رسید؛ عددی که در مقایسه با ۴۲ هزار و ۳۹۲ دستگاه تولیدی در فروردین ۱۴۰۳، رشد ۵.۱ درصدی را نشان می‌دهد. با این حال، سهم بالای ایران‌خودرو از کل بازار، باعث شده این رشد، بازتابی از عملکرد کلی صنعت نباشد و بیشتر به نوعی «رشد تک‌پایه‌ای» شباهت داشته باشد.
ایران‌خودرو: پیشتازی به سبک بازآرایی سبد تولید
ایران‌خودرو با تولید ۲۹ هزار و ۱۰۷ دستگاه خودروی سواری در فروردین‌ماه، رشد ۲۴.۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته را ثبت کرد. این شرکت توانسته است با بازآرایی سبد تولیدی خود، کاهش تولید پژو را با رشد تولید سایر محصولات جبران کرده و از قضا به رشد کلی صنعت نیز جهت دهد.
پژو: کاهش ۱۵.۴ درصدی (۹,۱۴۰ دستگاه در برابر ۱۰,۸۰۵ دستگاه)
سورن: رشد خیره‌کننده ۱۴۲ درصدی (۷,۸۲۸ دستگاه در برابر ۳,۲۳۷ دستگاه)
دنا: افزایش ۱۱.۷ درصدی
تارا: جهش ۹۶.۴ درصدی (۴,۶۷۰ دستگاه)
هایما: افزایش ناگهانی از ۶ دستگاه به ۱,۴۰۳ دستگاه
رانا: توقف کامل تولید
در کنار این تحولات، توقف تولید رانا بدون اطلاع‌رسانی رسمی و کاهش سهم پژو در سبد تولیدی، نشانه‌هایی از بازنگری در راهبردهای عرضه ایران‌خودرو است. چنین بازنگری‌هایی می‌تواند ناشی از سیاست‌های جدید ارزی، تغییر در ذائقه بازار یا محدودیت‌های تامین قطعات باشد.
سایپا: افت پی‌در‌پی، بحران در مدل‌های کلیدی
دومین خودروساز کشور، سایپا، با تولید تنها ۱۱ هزار و ۳۸ دستگاه در فروردین‌ماه، کاهش ۲۲.۳ درصدی نسبت به سال گذشته را تجربه کرد. این افت، ناشی از کاهش تولید در دو گروه کلیدی X200 و شاهین بوده است.
X200 (تیبا، ساینا، کوییک): کاهش ۱۶.۶ درصدی
شاهین: افت شدید ۴۰ درصدی
آریا اتوماتیک: صفر دستگاه
با توجه به سهم بالای X200 در سبد تولید سایپا، کاهش در این گروه می‌تواند به منزله اختلالات ساختاری در زنجیره تأمین یا کاهش تقاضا باشد. عدم تولید آریا اتوماتیک نیز می‌تواند نشانه‌ای از تأخیر در ورود محصولات جدید یا مشکلات فناورانه در تولید این خودرو باشد.
پارس‌خودرو: انجماد تدریجی سبد تولید
پارس‌خودرو با تولید ۴ هزار و ۴۲۰ دستگاه، کاهش ۹.۳ درصدی را تجربه کرد. این شرکت که زمانی تنوع بیشتری در تولید داشت، حالا تنها بر دو محصول تمرکز دارد: گروه Q200 و خودرو سهند.
Q200: کاهش ۲۱ درصدی (۳,۸۴۷ دستگاه)
سهند: جهش از ۲ به ۵۷۳ دستگاه
کوییک و ساینا S: تولید صفر
ترکیب کاهش در گروه‌های قدیمی و افزایش محدود در مدل‌های جدید، از یک سو، گویای تنگنای منابع مالی برای توسعه سبد محصولات است و از سوی دیگر، احتمالاً نتیجه انطباق با استانداردهای جدید و سخت‌گیرانه‌تر کیفی و زیست‌محیطی باشد.
جمع‌بندی: آغاز سال با علائم نابرابر
در مجموع، عملکرد خودروسازان بزرگ کشور در فروردین ۱۴۰۴ بیشتر به آغازی ناهم‌گن و ناپایدار شباهت دارد تا نشانه‌ای از خروج صنعت از رکود. ایران‌خودرو با بازیابی بخش‌هایی از سبد تولیدی خود، بار رشد کل بازار را به دوش کشیده؛ اما کاهش‌های پیاپی در سایپا و پارس‌خودرو، هشداری جدی در مورد ظرفیت تولیدی و برنامه‌ریزی محصول در این شرکت‌هاست.
در شرایطی که تورم تولید، قیمت‌گذاری دستوری، محدودیت‌های ارزی و فشارهای استانداردی بر دوش خودروسازان سنگینی می‌کند، باید دید در ماه‌های آینده، آیا شاهد بازگشت تعادل خواهیم بود یا این واگرایی، مسیر غالب صنعت در سال ۱۴۰۴ خواهد شد.