مس، محور توسعه جهان آینده | تقاضایی که عرضه فعلی توان پاسخ‌گویی به آن را ندارد

به گزارش اقتصادنگار – در جهانی که بر مدار الکتریسیته، تحول دیجیتال، توسعه خودروهای برقی و سیاست‌گذاری‌های اقلیمی در حرکت است، تنها فلزی که silently ـ اما حیاتی ـ در قلب این تحولات می‌تپد، مس است؛ فلزی که نه صرفاً در صنعت، که در معماری آینده جهان بدون کربن نقشی کلیدی ایفا می‌کند.
گزارش تازه‌ای از نشریه علمی و معتبر SEG Discovery با مشارکت دانشگاه‌های میشیگان، کورنل و کوئینزلند، پرده از واقعیتی برداشته که کمتر در رادار سیاست‌گذاران اقتصادی بوده: جهان برای تحقق توسعه اقتصادی و گذار به انرژی پاک، باید تولید مس را تا سال ۲۰۵۰ دست‌کم دو برابر کند.
وقتی «توسعه» و «کربن‌زدایی» به مس گره می‌خورد
تحقیقات تازه نشان می‌دهد که تحقق دو مؤلفه بنیادین توسعه در قرن بیست‌ویکم یعنی رشد اقتصادی فراگیر و گذار از سوخت‌های فسیلی بدون تأمین مستمر و رو به رشد مس ممکن نیست. تقاضا برای این فلز راهبردی تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۱.۷۵ میلیارد تن خواهد رسید؛ عددی که فراتر از توان کنونی صنعت معدن‌کاری جهان است.
در حالی‌که عرضه جهانی مس هم‌اکنون در سطح ۲۰.۴ میلیون تن در سال قرار دارد، پژوهشگران پیش‌بینی کرده‌اند که اگر همین روند ادامه یابد، شکاف میان عرضه و تقاضا نه تنها بزرگ‌تر خواهد شد، بلکه به معضلی ساختاری برای توسعه جهانی بدل می‌شود. این در حالی‌ست که رشد سالانه عرضه نیز از مرز ۱.۹ درصد فراتر نمی‌رود؛ یعنی بسیار پایین‌تر از رشد ۲.۲ درصدی تقاضا در افق ۲۰۵۰.
منابع هست، استخراج نیست!
یکی از نکات جالب توجه در این تحقیق، تضاد میان وفور منابع بالقوه و فقدان برنامه‌ریزی برای استخراج واقعی است. جهان هنوز از ذخایر قابل توجه مس برخوردار است؛ اما آنچه مانع بزرگ محسوب می‌شود، کم‌کاری در بخش اکتشاف، سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت‌های معدنی است. این وضعیت، بیش از هر چیز نشان‌دهنده عدم هم‌سویی سیاست‌های صنعتی و زیست‌محیطی است.
۳ میلیارد تن برای باتری‌ها، ۲.۳ میلیارد تن برای نیروگاه‌های بادی و خورشیدی
برای آنکه جهان به سمت برقی‌سازی کامل حرکت کند، میزان نیاز به مس در صنایع گوناگون خیره‌کننده است: خودروهای برقی به بیش از ۱.۲۵ میلیارد تن، نیروگاه‌های خورشیدی و بادی به حدود ۲.۳ میلیارد تن و مراکز ذخیره انرژی و باتری‌های لیتیومی به رقمی در حدود ۳ میلیارد تن مس نیاز خواهند داشت.
به‌عبارت دیگر، اگر هدف، آینده‌ای بدون کربن است، جهان باید نه‌تنها در تولید انرژی‌های تجدیدپذیر، بلکه در استخراج مس نیز یک انقلاب صنعتی جدید رقم بزند.
بازیافت، ناجی بالقوه اما نه کافی
این مطالعه به درستی اشاره می‌کند که بازیافت و پالایش مجدد می‌توانند در دهه‌های آینده سهم فزاینده‌ای از تأمین مس را بر عهده بگیرند؛ اما حتی این مسیر نیز قادر به پر کردن کامل شکاف فزاینده عرضه و تقاضا نخواهد بود. بدون استخراج جدید، حتی بازیافت هم به سقف کارایی خواهد رسید.
اقتصاد مس، اقتصاد آینده
طبق پیش‌بینی‌ها، طی ۳۲ سال آینده (۲۰۱۸ تا ۲۰۵۰) معادن جهان باید بیش از ۹۰۰ میلیون تن مس تولید کنند؛ رقمی که از کل مس استخراج‌شده در طول تاریخ بشر (۷۸۴ میلیون تن) بیشتر است. این یعنی، بیش از نیمی از کل ذخایر جهانی تا ۲۵ سال آینده استخراج خواهد شد.
آیا سیاست‌گذاران برای این واقعیت آماده‌اند؟ آیا کشورهای دارنده ذخایر مس مانند شیلی، پرو، کنگو، ایران، قزاقستان یا اندونزی برنامه‌ای برای مشارکت مؤثر در اقتصاد آینده دارند؟ و آیا سرمایه‌گذاران جهانی به اندازه کافی اهمیت ژئوپلیتیک این فلز خاموش اما حیاتی را درک کرده‌اند؟
وقت بازنگری در نقشه راه مس جهان
در دورانی که نفت دیگر «سلطان انرژی» نیست و گاز طبیعی نیز در معرض محدودیت‌های اقلیمی است، مس تاج‌دار تازه در دنیای مواد خام خواهد بود. گزارشی که نشریه SEG Discovery ارائه کرده، نه صرفاً یک هشدار، بلکه فراخوانی برای بازنگری در سیاست‌های معدنی، صنعتی و سرمایه‌گذاری جهانی است.
آینده، بر دوش فلزی سرخ‌رنگ خواهد بود؛ اما آیا جهان از امروز برای آن آماده است؟