سقوط آزاد ایران در جدول واردکنندگان چای؛ کاهش ۶۴ درصدی خرید در سال ۲۰۲۴

به گزارش اقتصادنگار در سال ۲۰۲۴، بازار جهانی چای با ارزش خریدی بالغ بر ۷.۳۳ میلیارد دلار به حیات تجاری خود ادامه داد. چای، محصولی سنتی و استراتژیک که در آسیای جنوب‌شرقی و آفریقا کشت می‌شود، همچنان یکی از کالاهای پرمبادله در تجارت کشاورزی باقی مانده است. در این میان، جایگاه پانزدهم ایران در فهرست واردکنندگان عمده، در حالی ثبت شده که کشور با کاهشی ۶۴ درصدی در ارزش واردات نسبت به سال پیش، یکی از چشمگیرترین عقب‌نشینی‌ها را تجربه کرده است.
روندی رو به رشد در تولید؛ ثبات در ساختار عرضه جهانی
بر اساس داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، تولید جهانی چای در سال ۲۰۲۴ به ۶.۷ میلیون تن رسیده است؛ رقمی که نسبت به سطح ۶.۳ میلیون تنی سال ۲۰۲۰ رشد اندکی را نشان می‌دهد. چین و هند همچنان پرچمداران بی‌رقیب تولید هستند و به تنهایی بیش از ۶۹ درصد از تولید جهانی را در اختیار دارند؛ چین با ۲.۹۷ میلیون تن و هند با ۱.۴۲ میلیون تن، به ترتیب در رتبه‌های اول و دوم ایستاده‌اند. پس از این دو، کنیا با تولید ۵۷۰ هزار تن، جایگاه سوم را به خود اختصاص داده است.
افزایش ۶ درصدی ارزش جهانی واردات چای
در سمت تقاضا، ارقام سال ۲۰۲۴ از رشد ۳.۱ درصدی نسبت به سال گذشته حکایت دارد؛ به‌طوری‌که از رقم ۷.۱۱ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۳ به ۷.۳۳ میلیارد دلار در سال جاری میلادی رسیده است. در مقایسه با سال ۲۰۲۰ نیز که واردات جهانی چای حدود ۶.۹۲ میلیارد دلار برآورد می‌شد، این رشد به ۶ درصد می‌رسد.
۵ کشور اول؛ یک‌سوم بازار وارداتی را در اختیار دارند
در صدر جدول واردکنندگان، پاکستان با وارداتی به ارزش ۶۳۴ میلیون دلار، حدود ۱۰ درصد از بازار جهانی چای را در دست دارد. پس از آن، ایالات متحده (۵۷۹ میلیون دلار)، بریتانیا (۳۷۷ میلیون دلار)، امارات متحده عربی (۳۷۲ میلیون دلار) و روسیه (۳۵۱ میلیون دلار) در رتبه‌های دوم تا پنجم قرار دارند. این پنج کشور، روی‌هم‌رفته ۳۱ درصد از کل واردات جهانی چای را به خود اختصاص داده‌اند.
ایران در رتبه پانزدهم؛ اما با سقوطی معنادار
طبق آخرین آمار منتشرشده، ایران با وارداتی به ارزش حدود ۱۴۹ میلیون دلار در جایگاه پانزدهم قرار دارد. اما نکته قابل‌توجه، کاهش شدید واردات چای از سوی ایران در سال ۲۰۲۴ است؛ به‌طوری‌که نسبت به سال ۲۰۲۳، ۶۴ درصد کاهش در ارزش وارداتی ثبت شده است. این بیشترین میزان کاهش در بین تمام واردکنندگان اصلی چای بوده و می‌تواند نشانه‌ای از فشارهای ارزی، ملاحظات سیاست تجاری و یا کاهش سطح تقاضای داخلی باشد.
بر اساس اعلام سازمان چای کشور، در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۳ حدود ۴۱ هزار تن چای وارد کشور شده که عمده آن از کشورهای سریلانکا و هند تأمین شده است. با این حال، سقف وارداتی برای سال جاری حدود ۴۵ هزار تن تعیین شده است؛ در حالی که تقاضای داخلی چای بین ۷۰ تا ۸۰ هزار تن برآورد می‌شود و تولید داخلی فقط ۳۰ تا ۳۵ هزار تن از آن را پوشش می‌دهد.
چای سیاه، سلطان بازار وارداتی
در ترکیب سبد وارداتی، چای سیاه با سهم ۷۴.۷ درصدی، پرمصرف‌ترین نوع چای در تجارت جهانی سال ۲۰۲۴ باقی مانده و چای سبز سهمی ۲۵.۳ درصدی دارد. این روند نشان می‌دهد که ذائقه جهانی همچنان به سمت چای سیاه متمایل است؛ خصوصاً در کشورهایی مانند پاکستان، انگلستان و روسیه.
بازیگران نوظهور در تجارت چای؛ رشد چشمگیر واردات در کشورهای عربی و آفریقایی
در میان واردکنندگان برتر، برخی کشورها رشد چشمگیری در واردات چای داشته‌اند. غنا با افزایش ۶۸.۶ درصدی، امارات با ۶۸.۳ درصد، مراکش با ۳۴.۵ درصد و انگلستان با ۲۱ درصد رشد واردات نسبت به سال گذشته، نشان داده‌اند که تغییرات ساختاری و یا افزایش تقاضای مصرف، بازار این کشورها را به سمت مصرف بیشتر چای سوق داده است.
قاره آسیا، همچنان بازیگر اصلی تقاضا
از منظر جغرافیایی، کشورهای آسیایی با واردات ۳.۲ میلیارد دلاری، سهم ۴۳.۸ درصدی از بازار وارداتی چای جهانی را به خود اختصاص داده‌اند. اروپا با سهمی معادل ۲۷.۶ درصد در جایگاه دوم، و آفریقا با ۱۵.۲ درصد در جایگاه سوم قرار دارند. این ترکیب، نقش محوری آسیا در ساختار مصرف چای را بیش از پیش تأیید می‌کند.
بازار جهانی چای در سال ۲۰۲۴ با وجود ثبات نسبی در تولید و رشد آهسته در تقاضا، شاهد بازتعریف جایگاه برخی کشورها بوده است. در حالی که ایران به دلیل سیاست‌های کنترلی و محدودیت‌های ارزی کاهش ۶۴ درصدی واردات را تجربه کرده، کشورهایی مانند امارات و غنا با جهشی کم‌سابقه، در حال تقویت حضور خود در بازار جهانی چای هستند. برای ایران، این تحول می‌تواند زنگ خطری باشد برای نظام توزیع، امنیت غذایی و قیمت‌گذاری بازار داخلی چای که نیازمند بازنگری در راهبردهای وارداتی و حمایت از تولید داخل است.