اقتصادنگار – ناترازی انرژی که به معنای فاصله و شکاف میان ظرفیت تولید انرژی و میزان تقاضای آن است، امروز به یکی از چالشهای اساسی اقتصاد ایران بدل شده و تأثیرات عمیقی بر صنعت ساختمان گذاشته است. این بحران از یک طرف تولیدکنندگان مصالح ساختمانی را با محدودیتهای جدی مواجه کرده و از سوی دیگر، مصرف بالای انرژی در ساختمانهای موجود فشار مضاعفی بر شبکههای انرژی کشور وارد میکند. نتیجه این وضعیت افزایش هزینههای ساخت، افت کیفیت مصالح و پروژهها و طولانیتر شدن زمان اجرای آنهاست.
پنلهای خورشیدی؛ راهکاری گران اما حیاتی
رامین گوران، دبیر انجمن انبوهسازان استان تهران، با تأکید بر اینکه بیشترین مصرف انرژی در صنعت ساختمان ابتدا در تولید مصالح و سپس در سیستمهای سرمایشی و گرمایشی است، اظهار داشت: «ناترازی انرژی موجب اختلال در تولید مصالح و طولانی شدن پروژهها میشود و به طور مستقیم هزینه تمام شده ساخت را افزایش میدهد.» وی هشدار داد که این شرایط ممکن است باعث کاهش کیفیت مواد اولیه و مصالح ساختمانی شود که این امر به دوام و ایمنی ساختمانها لطمه میزند.
گوران با اشاره به ضرورت استفاده از فناوریهای نوین مثل پنلهای خورشیدی، سیستمهای هوشمند مدیریت انرژی و بهینهسازی تاسیسات، یادآور شد: «اگرچه این راهکارها در حال حاضر هزینهبر هستند و سهم کمی از مصرف دارند، اما بدون حمایتهای جدی مالی و قانونی امکان توسعه آنها وجود ندارد.»
مصالح پرانرژی، ساختمانهای پرهزینه
جعفر قرائتی، رئیس انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان، با ارائه شاخصی کمی به عمق مشکل اشاره کرد: «جرم مصالح ساختمانی در ایران حدود ۱۵۰۰ کیلوگرم در متر مربع است، در حالی که این رقم در استانداردهای جهانی بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم است. این نشان میدهد که مصالح ما انرژی پنهان بسیار بالایی دارند و مصرف انرژی در دوره بهرهبرداری نیز به تبع آن افزایش مییابد.»
وی با تأکید بر ظرفیت بالای ایران در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر افزود: «با وجود موقعیت ممتاز ایران در انرژی خورشیدی و بادی، سهم این منابع در سبد انرژی کشور بسیار ناچیز است.» قرائتی به قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی مصوب سال ۱۳۸۸ اشاره کرد که تاکنون به درستی اجرا نشده و بیان داشت: «اکنون کارگروهی در دولت برای بهینهسازی مصرف فعال شده و انجمنها نیز برنامههایی مانند سبکسازی ساختمان و کاهش مصرف انرژی روزانه تا ۲۰ هزار مگاوات را دنبال میکنند.»
سیستمهای هوشمند مدیریت انرژی؛ کلید کاهش مصرف
حسن نظرزاده دباغ، دبیر انجمن LSF ایران، تفاوت ناترازی در بخش تولید و مصرف انرژی را تشریح کرد و گفت: «در بخش تولید، این ناترازی منجر به توقف خطوط کارخانههای سیمان و فولاد میشود و در بخش مصرف، به دلیل عدم رعایت استانداردها و کیفیت پایین عایقکاری، انرژی به شکل گستردهای هدر میرود.»
وی راهکارهایی از جمله طراحی ساختمانهای کممصرف، نصب پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی کوچک، استفاده از ژنراتورهای گازسوز پشتیبان و سیستمهای مدیریت هوشمند انرژی (BMS) را معرفی کرد که میتوانند بین ۲۰ تا ۳۰ درصد مصرف انرژی ساختمانها را کاهش دهند.
نظرزاده دباغ با اشاره به ظرفیت بالای ایران در انرژی خورشیدی و بادی، خاطرنشان کرد که استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر هنوز محدود به پروژههای لوکس و پایلوت است. او تأکید کرد: «اگر سیاستهای حمایتی مثل وامهای کمبهره، معافیت مالیاتی و تضمین خرید برق تولیدی جدیتر شوند، میتوان سهم انرژیهای نو در برق ساختمانهای جدید را به ۵ تا ۱۰ درصد رساند.»
وی موانع اصلی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را هزینه بالای نصب تجهیزات، نبود تسهیلات بانکی متناسب و ضعف زیرساختهای قانونی مثل تعرفهگذاری برق دانست و افزود: «تسهیلات کمبهره، معافیتهای مالیاتی برای ساختمانهای سبز و قراردادهای خرید تضمینی برق میتواند انگیزه سرمایهگذاران را برای ورود به این حوزه افزایش دهد.»
جمعبندی؛ نیازمند راهکارهای ساختاری و فوری
بررسی دیدگاههای این سه کارشناس نشان میدهد که ناترازی انرژی در صنعت ساختمان ایران، علاوه بر یک بحران کوتاهمدت، یک مشکل ساختاری است که بدون اصلاح الگوی ساخت، کاهش جرم مصالح، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و اجرای دقیق مقررات بهینهسازی مصرف در طراحی و بهرهبرداری، این صنعت همچنان در معرض تهدیدات جدی خواهد بود.
بدون اتخاذ این رویکردهای جامع، صنعت ساختمان نه تنها از نظر اقتصادی زیان خواهد دید بلکه در آینده نیز به عنوان یکی از قربانیان اصلی بحران انرژی کشور باقی خواهد ماند.
