شکاف بازدهی صندوق‌های اهرمی و طلا؛ روایت نیمه نخست ۱۴۰۳

اقتصادنگار – در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۳ بازارهای دارایی ایران دو مسیر متفاوت را پیمودند؛ بازار صندوق‌های اهرمی سهامی که به‌عنوان پرریسک‌ترین ابزارهای بورسی شناخته می‌شوند با افت قابل توجه قیمت واحدهای سرمایه‌گذاری مواجه شد، در حالی که بازار طلا و سکه، همزمان با رشد بهای اونس جهانی و افزایش نرخ ارز در بازار آزاد، صعودی محسوس را تجربه کرد.
بررسی داده‌های منتشر شده از سوی شرکت‌های مدیریت دارایی نشان می‌دهد میانگین بازدهی صندوق‌های اهرمی سهامی در این دوره به محدوده منفی ۱۸ تا منفی ۲۵ درصد رسیده است؛ افتی که ریشه آن در رکود معاملات سهام، نااطمینانی سیاسی و کاهش حجم نقدینگی ورودی به بازار سرمایه است. در مقابل، بهای هر سکه تمام بهار آزادی طرح جدید در همین بازه بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت و صندوق‌های طلا – به‌عنوان ابزارهای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در این بازار – به بازدهی مثبت ۲۵ تا ۳۵ درصد دست یافتند.
این واگرایی به زبان اقتصاد سیاسی نیز قابل تبیین است: زمانی که انتظارات تورمی در حال افزایش و ریسک‌های غیراقتصادی پررنگ‌تر می‌شود، سرمایه‌گذاران خرد تمایل دارند از بازارهای پرنوسان سهام خارج و به پناهگاه‌های سنتی مثل طلا و ارز روی آورند. کاهش جذابیت بورس در نیمه نخست سال، نتیجه همین مهاجرت سرمایه‌هاست.
اگرچه مدیران صندوق‌های اهرمی معتقدند که این ابزارها در دوره رونق بازار سهام، بازدهی دوچندان نصیب دارندگان واحدهای سرمایه‌گذاری می‌کنند، اما تجربه شش ماه گذشته بار دیگر نشان داد که ماهیت اهرمی این صندوق‌ها در دوران افت قیمت‌ها زیان را نیز مضاعف می‌کند. در مقابل، صندوق‌های طلا و اوراق مبتنی بر سکه به دلیل ارتباط مستقیم با نرخ ارز و بهای جهانی فلزات گرانبها، عملکردی هم‌راستا با انتظارات تورمی داشته‌اند.
برای نیمه دوم سال ۱۴۰۳ نیز چشم‌اندازها همچنان دوگانه است؛ بخشی از کارشناسان با استناد به امکان بهبود فضای سیاسی و افزایش حمایت‌های دولت از بورس، احتمال بازگشت جریان نقدینگی به بازار سرمایه را مطرح می‌کنند. گروهی دیگر اما با تکیه بر استمرار رشد نقدینگی، کسری بودجه و فشارهای تحریمی، بازار طلا را همچنان مقصدی امن‌تر برای حفظ ارزش دارایی‌ها می‌دانند.
در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران خرد بیش از گذشته نیازمند آموزش مدیریت ریسک و تنوع‌بخشی به پرتفوی خود هستند تا از شوک‌های ناگهانی بازار مصون بمانند. تجربه اخیر صندوق‌های اهرمی و طلا، تصویری شفاف از پیامد انتخاب‌های پرریسک در اقتصاد بی‌ثبات ایران را پیش چشم می‌گذارد؛ تصویری که می‌تواند در تدوین سیاست‌های کلان و تصمیم‌های فردی نقش راهبردی ایفا کند.