آرامش شکننده در بازار ارز و طلا؛ بازگشت اعتماد موقت در سایه دیپلماسی منطقه‌ای

اقتصادنگار – در نخستین روزهای هفته دوم مهرماه ۱۴۰۴، پس از چند هفته التهاب سیاسی و نوسان شدید قیمت‌ها، نشانه‌هایی از آرامش نسبی در بازار ارز و طلا نمایان شد. با فروکش‌کردن تنش‌های منطقه‌ای و انتشار خبرهایی از احتمال حضور هیأت ایرانی در نشست صلح شرم‌الشیخ، معامله‌گران ارزی با کاهش سطح انتظارات تورمی، گام به عقب برداشتند.
بر اساس داده‌های سامانه‌های معاملاتی غیررسمی، نرخ دلار که در پایان هفته گذشته به مرز ۱۱۳ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده بود، روز شنبه تا ۱۱۱ هزار و ۸۰۰ تومان عقب نشست؛ افتی معادل ۱٫۷ درصد در کمتر از ۲۴ ساعت. در همین حال، سکه امامی نیز از سطح ۱۱۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان به حدود ۱۱۲ میلیون تومان کاهش یافت؛ معادل ۱٫۹ میلیون تومان افت در یک روز. طلا‌ی ۱۸ عیار نیز با کاهش حدود ۲۱۰ هزار تومانی، در سطح ۱۰ میلیون و ۸۸۰ هزار تومان تثبیت شد.
عوامل سیاسی و دیپلماتیک
تحلیل‌گران بازار ارز معتقدند که کاهش دمای ژئوپلیتیکی منطقه، به‌ویژه پس از اعلام آمادگی ایران برای حضور در نشست شرم‌الشیخ و ارسال پیام‌های غیرمستقیم میان تهران و برخی پایتخت‌های غربی، نقش تعیین‌کننده‌ای در آرامش اخیر داشته است. در روزهای پایانی هفته گذشته، شاخص ریسک سیاسی ایران که توسط مؤسسه‌ای تحقیقاتی در لندن پایش می‌شود، از عدد ۷۲ به ۶۴ واحد کاهش یافت؛ رقمی که نشان‌دهنده افزایش نسبی اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی است.
فشار ساختاری در پسِ آرامش ظاهری
اما در سوی دیگر، مشکلات بنیادی اقتصاد ایران همچنان سایه سنگینی بر بازار دارد. بر اساس گزارش‌های رسمی، حدود ۳۲ درصد ارز حاصل از صادرات غیرنفتی تا پایان تابستان به چرخه رسمی بازنگشته است. افزون بر آن، بیش از ۷۰۰ کارت بازرگانی اجاره‌ای در نیمه نخست سال فعال بوده‌اند؛ پدیده‌ای که باعث خروج نزدیک به ۱٫۲ میلیارد دلار ارز بدون بازگشت مؤثر به کشور شده است. این موارد در کنار تداوم رشد نقدینگی (که در مرداد ۱۴۰۴ به ۸٬۶۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده) سبب می‌شود هر موج سیاسی مثبت، تنها به‌صورت موقت بتواند بازار را آرام کند.
نگاه کوتاه‌مدت معامله‌گران
بازار ارز اکنون در فاز انتظار و احتیاط قرار گرفته است. فعالان عمده می‌گویند در صورت قطعی‌شدن حضور ایران در نشست صلح و ازسرگیری مذاکرات با اروپا، احتمال کاهش بیشتر نرخ دلار تا محدوده ۱۰۸ هزار تومان وجود دارد. در مقابل، هرگونه بن‌بست سیاسی می‌تواند مسیر نرخ را دوباره صعودی کند و آن را به بالای ۱۱۵ هزار تومان بازگرداند.
پیامدهای تورمی و سیاستی
بانک مرکزی در گزارش هفتگی خود اعلام کرده است که متوسط نرخ رشد قیمت کالاهای وارداتی در شهریورماه ۲٫۴ درصد کاهش یافته است؛ نشانه‌ای از اثرات اولیه افت نرخ ارز. با این حال، تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور هنوز در سطح ۳۸٫۷ درصد باقی مانده و نشان می‌دهد که کاهش نرخ ارز در بازار آزاد، هنوز به ثبات قیمتی در بازار کالاها تبدیل نشده است.
به نظر می‌رسد کاهش اخیر قیمت‌ها در بازار ارز و طلا بیش از آنکه بازتاب تغییر در متغیرهای بنیادی اقتصاد ایران باشد، محصول موجی از خوش‌بینی دیپلماتیک و انتظارات کوتاه‌مدت است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که تا زمانی که ساختار تجاری، نظام ارزی و بازگشت ارزهای صادراتی اصلاح نشود، هر موج سیاسی مثبت صرفاً نقش مُسکن موقت دارد.
ثبات پایدار، نه در اثر یک نشست بین‌المللی، بلکه در نتیجه تلفیق دیپلماسی فعال با اصلاحات اقتصادی داخلی حاصل می‌شود. بازار اکنون در آستانه انتخابی دشوار ایستاده است: اعتماد به سیگنال‌های دیپلماسی یا بازگشت به واقعیت‌های تلخ ساختاری.