بیت کوین یک روزی به نقطهای میرسد که دیگر واحد جدیدی از آن تولید نمیشود؛اما این پایان داستان BTC نیست. از همان اول خالق ناشناس بیت کوین یعنی ساتوشی ناکاموتو محدودیتی برای عرضه این ارز تعیین کرد تا ارزش آن در گذر زمان حفظ شود. همین ویژگی باعث شد بیت کوین مثل طلا، کمیاب و مقاوم در برابر تورم باشد. در این مقاله میخواهیم ببینیم استخراج بیت کوین تا چه زمانی ادامه دارد، بعد از آن چه بر سر ماینرها میآید و چرا این طراحی دقیق، یکی از دلایل ماندگاری بیت کوین است.
استخراج بیت کوین تا کی ادامه دارد؟
سال استخراج آخرین بیت کوین (Bitcoin) تقریباً ۲۱۴۰ میلادی است. اگر این پیشبینیها درست باشد، آخرین هاوینگ بیت کوین (Halving) سال ۲۱۳۶ میلادی است. بر اساس کدهای برنامهنویسی بیت کوین، پیشبینی میشود که فرآیند استخراج آخرین واحد آن تقریباً ۱۱۵ سال دیگر به پایان برسد و بعد از این تاریخ بیت کوین دیگری استخراج نمیشود.
البته زمان اتمام استخراج بیت کوین به سرعت تولید بلاکهای جدید در شبکه بستگی دارد. این اتفاق در حال حاضر به طور متوسط هر ۱۰ دقیقه یک بار اتفاق میافتد. یکی دیگر از نکات مهم سقف عرضه بیت کوین یعنی ۲۱ میلیون است. این محدودیت در کد منبع بیت کوین توسط خالق آن، یعنی ساتوشی ناکاموتو، گذاشته شده تا تورم و ارزش ذاتی BTC در بلندمدت حفظ شود.
استخراج بیت کوین یعنی چه؟
شاید خرید بیت کوین کار چندان سختی به نظر نرسد ولی پشت این شبکه، ساختار پیچیدهای وجود دارد که به شما اجازه میدهد چنین تراکنشهایی را انجام دهید. استخراج یا ماینینگ بیت کوین در واقع فرآیندی است که در آن تراکنشهای شبکه تأیید و بیت کوینهای جدید تولید میشوند. وقتی کسی بیت کوینی برای فرد دیگری میفرستد، این تراکنش باید در دفتر کل عمومی بیت کوین یعنی بلاک چین (Blockchain) ثبت شود. اما قبل از ثبت، باید اطمینان حاصل شود که تراکنش واقعی است و شخص فرستنده واقعاً بیت کوین لازم را دارد. این وظیفه بر عهده ماینرهاست.
ماینرها با استفاده از دستگاههای قدرتمند کامپیوتری، در رقابتی جهانی شرکت میکنند تا معادلات ریاضی بسیار پیچیده را حل کنند. هر بار که یکی از آنها موفق میشود پاسخ درست را پیدا کند، بلاک جدیدی از تراکنشها را به زنجیره بلاک چین اضافه میکند و در ازای این کار، پاداشی به شکل بیت کوین جدید دریافت میکند. به همین دلیل است که به آن «استخراج» گفته میشود؛ درست مثل استخراج طلا، اما در فضای دیجیتال.
استخراج علاوه بر تولید بیت کوین، نقش بسیار مهمی در امنیت شبکه دارد. هرچه تعداد ماینرها بیشتر باشد، هک یا دستکاری تراکنشها سختتر میشود. به زبان ساده، ماینرها ستون فقرات بیت کوین هستند؛ آنها تضمین میکنند که همه تراکنشها واقعی، دقیق و تغییرناپذیر باقی بمانند. بدون ماینینگ، بیت کوین هم وجود نخواهد داشت.
نقش ساتوشی ناکاموتو در طراحی بیت کوین
ساتوشی ناکاموتو اسم مستعار فرد یا گروهی ناشناس است که در سال ۲۰۰۸ با انتشار مقالهای علمی، پایهگذار انقلابی در نظام مالی جهان شد. این مقاله با عنوان Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System که بعدها به عنوان وایت پیپر بیت کوین شناخته شد، برای اولین بار مفهوم پول دیجیتال غیر متمرکز را معرفی کرد؛ یعنی ارزی که بدون نیاز به بانکها یا نهادهای مرکزی عمل میکند.
ناکاموتو در ۲۰۰۹ اولین بلاک بیت کوین، یعنی Genesis Block را استخراج کرد و به این ترتیب ترتیب، شبکه بیت کوین رسماً متولد شد. او تا سال ۲۰۱۰ به توسعه نرمافزار و هدایت جامعه BTC ادامه داد و بعد ناگهان ناپدید شد، بدون اینکه هویت واقعیاش فاش شود. غیبت مرموز ناکاموتو در حالی که او حدود یک میلیون بیت کوین دارد، باعث شده به چهرهای افسانهای در دنیای فناوری تبدیل شود. ناکاموتو علاوه بر معرفی ایده بیت کوین، دستاوردهای فنی مهمی هم داشت:
- پیادهسازی الگوریتم اثبات کار (Proof of Work) برای تأیید تراکنشها: ماینرها با حل معادلات سخت کامپیوتری تراکنشها را تأیید میکنند و امنیت شبکه را حفظ میکنند.
- طراحی ساختار بلاک چین بهعنوان دفتر کل عمومی و توزیعشده: سیستمی است که همه تراکنشها را به صورت آنچین و شفاف در یک دفتر کل عمومی ذخیره میکند تا کسی نتواند آن را تغییر دهد.
- ارائه راهحلی قطعی برای مشکل دوبار خرج کردن (Double Spending): جلوگیری از اینکه یک نفر بتواند یک بیت کوین را بیش از یک بار خرج کند یا نسخه جعلی از آن بسازد.
هاوینگ بیت کوین چیست و چگونه عمل میکند؟
هاوینگ بیت کوین (Bitcoin Halving) یکی از مهمترین اتفاقات برنامهریزیشده در شبکه بیت کوین است که نقشی کلیدی در کنترل عرضه و حفظ ارزش این ارز دیجیتال دارد. در این فرآیند که هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک یا تقریباً هر چهار سال یکبار رخ میدهد، پاداش استخراج هر بلاک نصف میشود. این مکانیزم از اول در کد بیت کوین نوشته شده تا مثل یک «قانون طبیعی» عمل کند و از تورم جلوگیری نماید. تا به حال چهار هاوینگ در شبکه بیت کوین اتفاق افتاده و هاوینگ بعدی احتمالاً سال ۲۰۲۸ انجام میشود:
| هاوینگ | تاریخ | شماره بلاک | پاداش بلاک (BTC) | تعداد بیتکوینهای استخراجشده |
|---|---|---|---|---|
| اولین هاوینگ | ۲۸ نوامبر ۲۰۱۲ | ۲۱۰,۰۰۰ | از ۵۰ به ۲۵ | ۱۰,۵۰۰,۰۰۰ |
| دومین هاوینگ | ۹ جولای ۲۰۱۶ | ۴۲۰,۰۰۰ | از ۲۵ به ۱۲.۵ | ۵,۲۵۰,۰۰۰ |
| سومین هاوینگ | ۱۱ می ۲۰۲۰ | ۶۳۰,۰۰۰ | از ۱۲.۵ به ۶.۲۵ | ۲,۶۲۵,۰۰۰ |
| چهارمین هاوینگ | ۱۹ آوریل ۲۰۲۴ | ۸۴۰,۰۰۰ | از ۶.۲۵ به ۳.۱۲۵ | ۱,۳۱۲,۵۰۰ |
| پنجمین هاوینگ (پیشبینی) | آوریل ۲۰۲۸ | ۱,۰۵۰,۰۰۰ | از ۳.۱۲۵ به ۱.۵۶۲۵ | ۶۵۶,۲۵۰ |
با هر هاوینگ، ورود بیت کوینهای جدید به بازار کندتر میشود و در نتیجه، کمیابی افزایش مییابد. این محدودیت عرضه در کنار تقاضای صعودی، معمولاً باعث افزایش قیمت در میانمدت و بلندمدت میشود. هرچند، تاثیر دقیق هاوینگ بر بازار همیشه فوری یا قابل پیشبینی نیست و به شرایط اقتصاد جهانی، سیاستهای مالی و رفتار سرمایهگذاران نیز بستگی دارد.
از طرف دیگر، کاهش پاداش ماینرها باعث میشود استخراج فقط برای مزارع قدرتمند و کارآمد صرفه اقتصادی داشته باشد. این مسئله به رقابت شدیدتر، بهینهسازی تجهیزات و تمرکز بیشتر بر مصرف انرژی منجر میشود.
در نهایت، هاوینگ را میتوان «ضربان قلب اقتصاد بیت کوین» دانست. اتفاقی که نه تنها کمیابی آن را تضمین میکند، بلکه با نظم ریاضیاش اعتماد کاربران به پایداری بلندمدت این ارز دیجیتال را تقویت میسازد.
ماینرها بعد از پایان ماینینگ بیت کوین چه کار میکنند؟
همان طور که گفتیم سال استخراج آخرین بیت کوین (Bitcoin) تقریباً ۲۱۴۰ است. با این حال پایان استخراج بیت کوین به معنای توقف تولید واحدهای جدید این ارز دیجیتال است. اما برخلاف تصور مردم این اتفاق باعث خاموشی شبکه بیت کوین نمیوشد.
در واقع حتی زمانی که آخرین بیت کوین استخراج شود، فعالیت ماینرها ادامه پیدا میکند چون شبکه بیت کوین همچنان برای تأیید تراکنشهایی مثل خرید آنلاین بیت کوین، حفظ امنیت و مقابله با حملات احتمالی به قدرت پردازشی آنها نیاز دارد. تفاوت اصلی این است که بعد از آن، ماینرها دیگر پاداشی از استخراج بیت کوینهای جدید دریافت نخواهند کرد و فقط از محل کارمزد تراکنشها درآمد خواهند داشت.
در حال حاضر پاداش ماینرها از دو بخش تشکیل میشود: پاداش بلاک که همان بیتکوینهای تازه تولیدشده است و کارمزد تراکنشها که کاربران برای ثبت تراکنشهای خود میپردازند. اما با رسیدن شبکه به بلاک شماره ۶٬۹۳۰٬۰۰۰، تولید بیت کوینهای جدید متوقف میشود و تنها کارمزدها باقی میمانند. این تغییر ساختاری پرسشی مهم را مطرح میکند: آیا کارمزدها بهتنهایی میتوانند ماینرها را برای ادامه فعالیت در شبکه ترغیب کنند؟
اگر میزان کارمزدها پایین باشد و استخراج دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشد، برخی از ماینرها ممکن است از شبکه خارج شوند و این موضوع میتواند امنیت بیت کوین را ضعیف کند. از همینرو، طراحی اقتصادی شبکه باید طوری باشد که کارمزدها در بلندمدت جایگزینی مناسب برای پاداش استخراج باشند. انتظار میرود با گسترش استفاده از بیت کوین و افزایش تعداد تراکنشها، حجم کارمزدها هم رشد کند و درآمد ماینرها از این مسیر تأمین شود.
از طرفدیگر، این تحول میتواند انگیزهای برای نوآوری در حوزه استخراج و بهرهوری انرژی باشد. ماینرها مجبور میشوند تجهیزات کارآمدتر و کممصرفتری به کار بگیرند تا سود خود را حفظ کنند. بعضی از تحلیللگران هم پیشنهاد دادهاند که در آینده، مدلهای ترکیبی مثل اثبات کار (Proof of Work) در کنار اثبات سهام (Proof of Stake) یا پاداشهای مبتنی بر مشارکت در امنیت شبکه، بررسی و اجرا شود تا پایداری سیستم تضمین گردد.
نقش کارمزدها در آینده بیت کوین
کارمزد تراکنشها بعد از پایان ماینینگ بیت کوین یکی از ارکان اصلی پایداری شبکه آن خواهد بود. بعد از اتمام فرآیند استخراج و حذف پاداش بلاک، این کارمزدها فقط منبع درآمد ماینرها محسوب میشوند. بنابراین، باید تعادلی دقیق برقرار شود: کارمزدها باید آنقدر جذاب باشند که ماینرها را برای ادامه فعالیت و تأمین امنیت شبکه تشویق کنند، اما در عین حال نباید آنقدر بالا باشند که کاربران را از انجام تراکنش یا استفاده از بیت کوین منصرف کنند.
در وضعیت کنونی، کارمزد تراکنشها متغیر است و به عواملی مثل ترافیک شبکه، اندازه تراکنش و سرعت تأیید مورد انتظار بستگی دارد. هرچه ازدحام بیشتر باشد، کاربران حاضرند کارمزد بالاتری بپردازند تا تراکنششان زودتر تأیید شود. اما در آینده، با افزایش تعداد کاربران، مدیریت بهینه این کارمزدها اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
یکی از راهحلهای کلیدی برای کاهش فشار بر شبکه، توسعه فناوریهای مقیاسپذیری مانند شبکه لایتنینگ (Lightning Network) است. این فناوری به کاربران اجازه میدهد بخش زیادی از تراکنشها را خارج از زنجیره اصلی انجام دهند و فقط نتیجه نهایی را در بلاکچین ثبت کنند؛ در نتیجه کارمزدها و زمان انتظار بهشدت کاهش مییابد.
علاوه بر این، توسعه الگوریتمهای پویا برای تنظیم خودکار کارمزدها، سیستمهای اولویتبندی هوشمند و بهبود تجربه کاربری (UX) کیف پولها از دیگر عوامل مؤثر در آینده اقتصادی شبکه هستند. در نهایت، همکاری نزدیک میان توسعهدهندگان، ماینرها و کاربران تعیین میکند که آیا بیت کوین میتواند بدون پاداش استخراج نیز همچنان ایمن و کارآمد باقی بماند یا خیر. کارمزدها در این آینده، همان نقشی را بازی خواهند کرد که تاکنون پاداش استخراج ایفا کرده؛ سوختی برای بقای شبکهای غیرمتمرکز و جهانی.
جمعبندی
فرآیند استخراج که یکی از مهمترین اجزای ساختار شبکه بیت کوین است و به ما اجازه میدهد تراکنشهای مختلفی مثل خرید آنلاین بیت کوین را انجام دهیم، تا حدود سال ۲۱۴۰ ادامه دارد. در این نقطه بیت کوین تمام نمیشود؛ بلکه نشان میدهد مدل اقتصادیش کامل شده است. با تمام شدن پاداش استخراج، کارمزدهای معاملاتی جایگزین میشوند و شبکه بیت کوین به صورت پایدار به فعالیت خود ادامه میدهد. فرآیند هاوینگ باعث کاهش تدریجی پاداشها میشود و نقش ماینرها همچنان حیاتی باقی میماند. ضمن اینکه طراحی هوشمندانه و محدودیت عرضه بیت کوین، جایگاه آن را به عنوان اولین دارایی دیجیتال کمیاب و غیرمتمرکز برای آینده تضمین میکند.
سوالات متداول
چند بیت کوین تاکنون استخراج شده است؟
تاکنون بیش از ۱۹.۷ میلیون بیت کوین استخراج شده و حدود ۱.۳ میلیون باقی مانده است.
چه اتفاقی پس از استخراج آخرین بیت کوین میافتد؟
پس از استخراج آخرین بیت کوین، ماینرها فقط از کارمزد تراکنشها درآمد خواهند داشت و شبکه همچنان فعال میماند.
تعداد هاوینگهای باقیمانده چقدر است؟
تا رسیدن به پایان استخراج، حدود ۲۸ هاوینگ دیگر باقی مانده است.
آیا پس از سال ۲۱۴۰ ماینرها حذف میشوند؟
خیر. وقتی زمان اتمام استخراج بیت کوین برسد، ماینرها حذف نمیشوند. آنها همچنان برای تأیید تراکنشها و حفظ امنیت شبکه فعالیت خواهند کرد.
کوچکترین واحد بیت کوین (ساتوشی) چگونه محاسبه میشود؟
کوچکترین واحد بیت کوین ساتوشی است و هر بیت کوین برابر با ۱۰۰ میلیون ساتوشی (۰.۰۰۰۰۰۰۰۱ BTC) است.
سقف عرضه بیت کوین چقدر است؟
سقف عرضه بیت کوین ۲۱ میلیون واحد است.
آخرین هاوینگ بیت کوین (Halving) کی است؟
آخرین هاوینگ بیت کوین (Halving) احتمالاً در سال ۲۱۳۶ میلادی انجام میشود.
