آغاز اصلاح قیمت انرژی از سال آینده؟

اقتصادنگار – بخشنامه بودجه سال آینده، برخلاف ظاهر مختصرش، پیام‌های مهمی درباره آینده بازار انرژی و سیاست‌های دولت در حوزه قیمت‌گذاری دارد. آنچه از مفاد این بخشنامه برداشت می‌شود، نشانه‌ای از آغاز یک مسیر تدریجی برای اصلاح قیمت حامل‌های انرژی است؛ مسیری که قرار است در ظاهر با فشار حداقلی بر مصرف‌کنندگان کم‌مصرف و با تمرکز بر گروه‌های پرمصرف پیش برود. اما این‌که این مدل در اجرا چه سرنوشتی پیدا می‌کند، پرسشی است که هنوز بی‌پاسخ مانده است.
تغییر قیمت انرژی؛ اعلام نشده اما قابل‌تشخیص
بر اساس این بخشنامه، دولت تأکید می‌کند که «مصرف پایه» برای خانوارها تا حد امکان بدون تغییر جدی باقی بماند؛ اما برای مشترکان پرمصرف، افزایش پلکانی و محسوس در نظر گرفته خواهد شد. در ادبیات سیاست‌گذاری انرژی، این یعنی دولت تلاش دارد بدون اعلام صریح افزایش قیمت، به‌تدریج ساختار یارانه‌ای موجود را بازتنظیم کند.
با این حال، تجربه‌های یک دهه گذشته نشان می‌دهد که فاصله میان آنچه روی کاغذ نوشته می‌شود و آنچه در قبض‌های نهایی دیده می‌شود، همیشه چشمگیر بوده است.
ناترازی انرژی؛ روایت تکراری اما واقعی
در توضیحات دولت، بار دیگر به سه محور کلیدی اشاره شده است:
۱) ناترازی مزمن انرژی
۲) کمبود برق و گاز در فصول اوج مصرف
۳) هدررفت گسترده در شبکه و صنایع انرژی‌بر
این پیام روشن را منتقل می‌کند که دولت خود را ناگزیر از حرکت به سمت واقعی‌تر شدن قیمت‌ها می‌بیند؛ حرکتی که هدف رسمی آن، کاهش مصرف بی‌رویه و آزادسازی منابع برای سرمایه‌گذاری در تجهیزات و افزایش بهره‌وری عنوان شده است.
در کنار آن، دولت وعده داده است که بخشی از منابع آزادشده به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اختصاص یابد؛ نشانه‌ای که می‌خواهد ثابت کند اصلاح قیمت‌ها صرفاً راهی برای تأمین درآمد نیست.
مدل پلکانی؛ ابزار اصلاح یا تکرار تجربه‌های ناموفق؟
مدل پلکانی سال‌هاست که در بخش‌های آب، برق و گاز اجرا می‌شود، اما کارنامه آن چندان درخشان نیست. بسیاری از کارشناسان معتقدند این مدل، زمانی اثربخش است که:
قیمت پله‌ها فاصله معناداری داشته باشد،
ابزارهای مدیریت مصرف به‌روز باشد،
و سیاست‌های حمایتی به‌طور واقعی از دهک‌های کم‌درآمد محافظت کند.
اگر این پیش‌نیازها فراهم نشود، پلکانی شدن قیمت‌ها تنها به شکل‌گیری قبوض سنگین‌تر برای بخش بزرگی از خانوارها منجر می‌شود؛ همان‌طور که در برخی سال‌ها تجربه شده است.
سؤال اصلی: اصلاح یا تکرار؟
در میانه شعارها، وعده‌ها و هشدارها، یک سؤال مهم همچنان مطرح است:آیا این بار مدل پلکانی می‌تواند رفتار مصرف انرژی را تغییر دهد، یا باید در انتظار نسخه دیگری از همان چرخه قدیمیِ افزایش فشار بر خانوارها بود؟