گفت وگو خبرنگار اقتصاد نگار با عضو هیئت رئیسه اتاق اصناف و کشاورزی شهرستان اصفهان: بحران آب در فلات مرکزی ایران به دلایل متعدد، این روزها باعث خسارات جبرانناپذیری در بخشهای مختلف از جمله آب شرب، صنعت و گردشگری به بدنه کشور شده است. خساراتی که هر روز بر وسعت آن افزوده میشود.
همانطور که میدانید، بحران آب در مناطق خشک و نیمهخشک به یک چالش جدی تبدیل شده است. این فرآیند باعث بروز بحرانهای امنیتی در بخش غذا و حتی صنعت شده و روند آنها را دچار اختلال کرده است.
یکی از مواردی که این روزها در بیشتر کشورهای دچار بحران کمآبی مورد توجه جدی قرار گرفته، انتقال آب دریا با استفاده از پدیده نمکزدایی و شیرین کردن آن به بخشهای مورد نظر است. اقدامی که این روزها در ایران هم به نوعی شاهد بروز و ظهور آن هستیم. شاید بتوان بزرگترین پروژه در این سطح را انتقال آب از دریای عمان (در جنوب کشور) به فلات مرکزی نام برد که در حال تکمیل است.
پروژهای که در ابتدا با حاشیههای فراوان روبرو بود و چالشهای زیادی را به دنبال داشت. اما با سرمایهگذاری شرکتهای بزرگی از جمله فولاد مبارکه و پالایشگاه اصفهان، این پروژه که نزدیک به ۱۲۰۰ کیلومتر لولهگذاری را شامل میشود، تقریباً به مراحل بهرهبرداری رسیده است.
عدم برداشت آب از بستر آبهای سطحی و زیرسطحی، بهویژه رودخانهها، مسالهای بود که بیشتر مطالبهگران و ذینفعان به آن اشاره میکردند. آنها بر این باور بودند که صنایع بزرگ با توجه به اولویت آب شرب و حقآبههای کشاورزی، حق استفاده از بسترهای آبی را ندارند. در نمونه بارز میتوان به رودخانه زایندهرود اشاره کرد که حجم مشخصی از آن برای صنایع آببر مورد استفاده قرار میگرفت.
وابستگی به منابع آب داخلی محدود، کشورها را در برابر خشکسالیها و تغییرات اقلیمی آسیبپذیر میکند. انتقال آب شیرینشده از دریا به ایجاد امنیت آبی بیشتر و کاهش ریسکهای مرتبط با کمبود آب کمک میکند.
اقدامی که شرکتهای فولاد مبارکه، پالایشگاه اصفهان و… با توجه به هزینه تمامشده آن که معادل ۲.۷ یورو است، آنها را بر آن داشت تا با سرمایهگذاری در این پروژه، وابستگی خود را به زایندهرود به صفر برسانند.
یکی از مطالبهگران را میتوان بخش کشاورزی در استان اصفهان دانست که این روزها در وضعیت خوبی به سر نمیبرند و تقریباً با افت ارزش افزوده محسوسی روبرو شدهاند.
طبق صحبتهایی که مسئولان شرکت فولاد مبارکه در طی اظهارات اخیر خود داشتند، سهم برداشت آنها از آب زایندهرود تنها ۱.۵ درصد است و با انتقال آب دریا به اصفهان، این برداشت به صفر میرسد.
البته با توجه به تعدد صنایع در اصفهان و همچنین انتقال آب زایندهرود به مناطق دیگر کشور برای مصرف، این رودخانه سالهای اخیر تا کنون روزهای بحرانی را سپری کرده است.
این طرح در ظاهر میتواند کمبود آب صنایع را جبران کند، اما نباید از پیامدهای جدی آن غافل شد. ورود آب دریا نباید بهانهای برای توسعه بیشتر صنایع در اصفهان شود.
تخلیه بیرویه آبخوانها
«انتقال آب دریا به اصفهان تنها در صورتی مفید است که صنایع بههیچوجه توسعه نیابد و با آمدن آن، دست تمام صنایع از زایندهرود، آبهای زیرزمینی و حقآبه تاریخی کشاورزان و محیط زیست کوتاه شود. بهویژه اینکه صنایع باید برداشت از آبهای زیرزمینی را متوقف کنند، زیرا تخلیه بیرویه آبخوانها موجب فرونشست زمین در اصفهان شده که اکنون ۴۵ برابر میانگین جهانی است.» این صحبتی است که حسین محمدرضایی، عضو هیئترئیسه اتاق اصناف کشاورزی شهرستان اصفهان در گفتوگوی اختصاصی به آن اشاره کرد.
در ادامه گفتوگو با این فعال صنف کشاورزی را میخوانیم:
منظورتان از پیامدهای توسعه صنایع چیست؟
توسعه صنایع، موج جدیدی از مهاجرت کارگران و خانوادهها را به اصفهان رقم خواهد زد. این یعنی افزایش نیاز به آب شرب، بهداشت، فضای سبز و در نهایت، با توسعه صنایع آلاینده، تشدید آلودگی هوا را خواهیم داشت. اصفهان همین حالا یکی از آلودهترین شهرهای کشور است و ادامه این روند، فاجعهبار خواهد بود.
پس چه راهکاری را پیشنهاد میدهید؟
اگر قرار است آب دریا به مرکز کشور منتقل شود، باید صرف مدیریت وضعیت موجود صنایع شود، نه توسعه آنها. توسعه صنعتی باید به سمت سواحل جنوبی کشور هدایت شود؛ جایی که خود منبع آب قرار دارد و تبعات زیستمحیطی آن بسیار کمتر است.
سفر به پایان چالش بحران آب
اظهارات این فعال صنفی را میتوان دغدغه بیشتر مردم دانست، اما در صحبتهای اخیر مسئولین نصمیم گیرنده در استان و کشور، موضوع عدم توسعه مورد تأکید قرار گرفته است و به نقل از منابع رسمی، ضوابط سختگیرانهای بعد از انتقال آب برای عدم توسعه صنایع وضع شده است.
