به گزارش اقتصادنگار- ماه رمضان در ایران نه تنها بهعنوان یک فرصت معنوی برای روزهداری و عبادت، بلکه بهعنوان یک زمان برای تجلی همبستگی و انسجام اجتماعی بین مردم شناخته میشود. در این ایام، سفرههای افطار که مملو از غذاهای رنگارنگ و متنوع است، نشاندهنده آداب و سنتهای فرهنگی و مذهبی در سراسر کشور است. در این سفرهها، خانوادهها و دوستان گرد هم میآیند تا روزه خود را افطار کرده و لحظاتی را در کنار هم سپری کنند. اما در سالهای اخیر، وضعیت اقتصادی کشور بهویژه در سال ۱۴۰۳ تحت تأثیر تورم فزاینده، بهطور محسوس بر این سنت و هزینههای مرتبط با آن تأثیر گذاشته است.
در این گزارش، بهطور خاص، تأثیر تورم بر هزینههای سفره افطار بررسی میشود.
تورم و اثرات آن بر اقلام ضروری سفره افطار
تورم در ایران، بهویژه در سالهای اخیر، باعث افزایش بیسابقهای در قیمت کالاهای مصرفی و مواد غذایی شده است. در این میان، اقلام ضروری سفره افطار مانند خرما، برنج، حبوبات، گوشت، و دیگر مواد غذایی اساسی با افزایش چشمگیر قیمتها مواجه شدهاند. این افزایش قیمتها، باری مضاعف بر دوش خانوارهای ایرانی نهاده است، بهویژه در ایام رمضان که مصرف این اقلام بهشدت بالا میرود.
خرما: شیرینی از دست رفته
خرما یکی از اجزای اصلی سفره افطار است که در تمام نقاط کشور از جمله در قم مورد استفاده قرار میگیرد. اما در سالهای اخیر، بهای خرما با افزایش چشمگیر مواجه شده است. طبق گزارشها، قیمت خرما در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال گذشته بیش از ۴۰ درصد افزایش داشته است. این افزایش قیمت، موجب شده است که بسیاری از خانوادهها بهویژه در قشر متوسط و پایین، از خرید خرما صرفنظر کنند یا به جای خرمای مرغوب، از انواع ارزانتر آن استفاده نمایند. به گفته یکی از فروشندگان خرما “قبلاً خانوادهها میتوانستند خرماهای خوب و با کیفیت را تهیه کنند، اما امسال خیلیها مجبور به خرید خرماهای ارزانتر شدهاند و حتی در برخی موارد از خرید آن خودداری میکنند.”
برنج و حبوبات: در سبد خرید خانوادهها
برنج، که جزو مواد غذایی اصلی سفرههای افطار است، در سالهای اخیر با تورمهای سنگین مواجه شده است. در کنار آن، حبوباتی که بهطور معمول برای تهیه خوراکهای افطار استفاده میشود، نیز با افزایش قیمتهای قابل توجهی روبهرو بودهاند. این افزایش قیمتها سبب شده تا خانوادهها بهجای خرید برنج و حبوبات گرانقیمت، به گزینههای ارزانتری روی آورند. یکی از شهروندان در این زمینه به اقتصادنگار میگوید:”دیگر نمیتوانیم همانند گذشته برنج و حبوبات با کیفیت خریداری کنیم. در حالی که قبلاً ماه رمضان را با انواع پلو و خورشها میچیدیم، امسال باید از مواد غذایی ارزانتر استفاده کنیم.”
گوشت و مرغ: پروتئین به کالای لوکس تبدیل شده است
یکی از اقلامی که بهشدت تحت تأثیر تورم قرار گرفته، گوشت و مرغ است. قیمت گوشت قرمز و مرغ در ماههای اخیر بهویژه در قم، که بهدلیل حجم بالای جمعیت زائران نیاز به این محصولات بیشتر است، بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. طبق گزارشهای میدانی، قیمت گوشت قرمز بهویژه در ایام رمضان افزایش دو تا سه برابری داشته است. این تغییرات بهوضوح تأثیر خود را بر سفرههای افطار گذاشته است، بهطوری که بسیاری از خانوادهها یا از مصرف گوشت صرفنظر کردهاند یا به جای آن از تخممرغ یا حبوبات استفاده میکنند.
فشار اقتصادی بر خانوادهها و شیوههای مواجهه با آن
به هر روی در سال ۱۴۰۳ که نرخ تورم بالاتر از حد انتظار بوده، بسیاری از خانوادهها توانایی تأمین مواد غذایی برای سفره افطار خود را به سختی دارند. یکی از شهروندان در ادامه همین مبحث بیان میکند:”ماه رمضان همیشه زمانی بود که خانوادهها بیشتر از هر زمان دیگری به هم میرسیدند و سفره افطار را با محبت و احترام میچیدند. اما امسال مجبوریم برای تهیه غذا از خرید برخی اقلام صرفنظر کنیم و حتی به جای خرما و گوشت از مواد ارزانتر استفاده کنیم.”
حال بسیاری از خانوادهها بهجای غذاهای پرهزینه، از مواد غذایی سادهتری مانند نان، پنیر، سبزیجات، و تخممرغ استفاده میکنند. این تغییرات در شیوه مصرف، تأثیر مستقیمی بر کیفیت سفره افطار و نشاط اجتماعی ناشی از آن دارد.
نقش دولت و نهادهای نظارتی در کاهش فشار اقتصادی
در این شرایط بحرانی، نقش دولت و نهادهای نظارتی در کنترل قیمتها و حمایت از اقشار کمدرآمد بهویژه در ایام رمضان اهمیت ویژهای دارد. دولت باید با توجه به وضعیت معیشتی مردم، اقدامات مؤثری برای کاهش قیمت کالاهای اساسی انجام دهد. برخی از این اقدامات میتواند شامل توزیع یارانههای غذایی، کنترل دقیقتر بازار، جلوگیری از احتکار و گرانفروشی و تخصیص سبد کالاهای ضروری باشد.
بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که دولت میتواند با سیاستهای اقتصادی مناسب مانند اختصاص سبدهای معیشتی یا توزیع اقلام اساسی با قیمتهای مصوب، به کاهش فشارهای اقتصادی بر خانوارهای ایرانی کمک کند. در این راستا، نظارت دقیقتر بر بازار و جلوگیری از افزایش بیضابطه قیمتها نیز امری ضروری به نظر میرسد.
ضرورت حمایت از معیشت مردم در ماه رمضان
به هر حال ماه رمضان بهعنوان یک زمان برای رشد معنوی و همدلی، باید فرصتی برای ترویج همبستگی اجتماعی و رفع مشکلات معیشتی باشد. اما در شرایط فعلی، تورم و افزایش قیمتها، سفرههای افطار را به یک چالش بزرگ برای بسیاری از خانوادهها تبدیل کرده است. برای بازگشت به وضعیت مطلوب و تقویت سنتهای اجتماعی و مذهبی این ماه، ضروری است که دولت با اتخاذ تدابیر سریع و مؤثر، فشار اقتصادی بر مردم را کاهش دهد و شرایطی را فراهم کند که همگان بتوانند با آرامش و بدون نگرانی از هزینهها، از لحظات روحانی ماه رمضان بهرهمند شوند.
در نهایت، دولت باید توجه ویژهای به معیشت مردم داشته باشد و با اتخاذ تدابیر اصولی، همدلی و حمایت اجتماعی را در این ماه مبارک تقویت کند.
