به گزارش اقتصادنگار – در روزهای اخیر، مشکلات دسترسی به بلیت قطار در ایام نوروز به موضوعی داغ تبدیل شده است. بر اساس گزارشات، بسیاری از کارشناسان، علت این کمبود را به سوء مدیریت در شرکت راهآهن و شرکتهای تابعه آن نسبت دادهاند. برای نمونه، در گزارشی از خبرگزاری فارس آمده است که این مشکلات نه تنها اهداف کلان دولت برای کاهش ترافیک جادهای و مصرف سوخت را ناکام میگذارد، بلکه مسافران را به سمت استفاده از حمل و نقل جادهای، با خطرات بالقوه آن، سوق میدهد. از طرف دیگر، جبارعلی ذاکری مدیرعامل شرکت راهآهن ایران نیز اعلام کرده است که ۳۲ میلیون تقاضا برای بلیت نوروزی ثبت شده است، در حالی که تنها ۲.۲ میلیون نفر موفق به خرید بلیت شدند. این نشان میدهد که حتی با فرض عدم مداخله رباتها در فرآیند خرید آنلاین، زیرساختهای موجود برای تأمین تقاضا به هیچ وجه پاسخگو نبودهاند.
مشکل اساسی: ناترازی در ناوگان ریلی
وزیر راه و شهرسازی ایران، فرزانه صادق مالواجرد، اخیراً به مشکلات ساختاری در ناوگان حمل و نقل ریلی اشاره کرده است. طبق اظهارات وی، در بخشهای مختلف لکوموتیوها و ناوگان مسافری و باری، ناترازیهای جدی وجود دارد که تأثیرات منفی بر توسعه و بهرهبرداری از حمل و نقل ریلی کشور دارد. برای حل این معضل، دولت طی شش ماه گذشته تلاشهایی برای شتابدهی به توسعه ناوگان ریلی و اصلاح ناترازیها آغاز کرده است.
بررسی ریشههای تاریخی ناترازیها:
موضوع ناترازی در حمل و نقل ریلی ایران ریشههای تاریخی و پیچیدهای دارد. در بیست سال گذشته، نه تنها راهآهن ایران، بلکه سایر بخشهای حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی نیز با مشکلات مشابه دست و پنجه نرم کردهاند. تولید لکوموتیو که به عنوان قلب تپنده شبکه ریلی شناخته میشود، در کشورهای محدود نظیر آمریکا، آلمان، فرانسه، ژاپن و چین تولید میشود. تحریمهای اقتصادی اعمال شده علیه ایران، به ویژه از سوی ایالات متحده، توانایی خرید و تأمین قطعات و ناوگان جدید را برای ایران به شدت محدود کرده است.
تحریمها و تأثیر آن بر حمل و نقل کشور:
تحریمهای اقتصادی نه تنها مشکلات تأمین ناوگان را تشدید کرده، بلکه فرصتهای بزرگی را نیز از ایران گرفته است. برای مثال، راهآهن قزاقستان اخیراً قراردادی با شرکت آلستوم امضا کرده است که موجب راهاندازی خط تولید ناوگان ریلی در این کشور خواهد شد. این خط تولید علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، به صادرات به کشورهای دیگر نیز میپردازد، که به سود قابل توجهی برای قزاقستان خواهد انجامید. در همین حال، کشورهایی نظیر چین به دلیل ترس از مواجهه با تحریمهای آمریکا، تمایلی به همکاری با ایران در زمینه تأمین ناوگان ندارند.
حال به نظر می رسد مشکلات ناترازی در حمل و نقل ریلی ایران نه تنها به دلیل تحریمها و محدودیتهای اقتصادی ناشی از آن است، بلکه این موضوع ریشه در سیاستگذاریهای نادرست و فقدان سرمایهگذاری کافی در توسعه زیرساختهای حمل و نقل دارد. از سوی دیگر، کشورهای همسایه به سرعت جای خالی ایران را در این زمینه پر کردهاند و از مزایای تحریمها برای توسعه مسیرهای ترانزیتی و افزایش درآمدهای ارزی خود بهرهبرداری میکنند. لذا، لازم است که سیاستهای کلان و راهکارهای توسعهای در بخش حمل و نقل ریلی کشور مورد بازنگری قرار گیرد تا ضمن رفع مشکلات موجود، از فرصتهای بالقوه برای رشد و توسعه این بخش استفاده گردد.
