فرودِ سرمایه در باند تحریم؛ چرا ایران هواپیما نمی‌خرد؟

به گزارش اقتصادنگار-در حالی که آسمان ایران تشنه پرواز است، باندهای فرودگاه‌های کشور همچنان چشم‌انتظار هواپیماهایی هستند که یا از راه نمی‌رسند، یا با فرسودگی و ضعف ایمنی، مسافران را در معرض خطر قرار می‌دهند. ناوگان هوایی ایران با کمبودی ۵۰۰ فروندی مواجه است، اما آنچه بیش از نبود هواپیما فاجعه‌بار می‌نماید، غیبت زیرساخت‌های مالی و بین‌المللی برای نوسازی ناوگان است. پرسش اصلی این است: چرا ایران، با این همه نیاز و ظرفیت، همچنان نمی‌تواند هواپیما بخرد؟
یک بازارِ ۵۰ میلیارد دلاری که روی زمین مانده است
ایران با توجه به جمعیت، وسعت جغرافیایی، موقعیت ترانزیتی و رشد تقاضای سفر هوایی، ظرفیت جذب سرمایه‌ای بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار در صنعت هوانوردی را دارد. این عدد نه‌تنها گواهی بر پتانسیل بازار داخلی است، بلکه نشان‌دهنده فرصت‌های ممتازی است که می‌تواند سرمایه‌گذاران خارجی را نیز به مشارکت بکشاند. با این حال، تحریم‌های مالی و بانکی، مسیر دستیابی به این سرمایه را عملاً مسدود کرده‌اند.
وقتی فرسودگی پرواز می‌کند
بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین سن ناوگان فعال هواپیمایی ایران حدود ۲۷ سال است؛ عددی که در مقایسه با استانداردهای بین‌المللی به‌مراتب بالاتر است. ایرلاین‌های مطرح جهانی با ناوگانی جوان‌تر و کارآمدتر فعالیت می‌کنند:
ایندیگو هند: حدود ۴ سال
فونتیر آمریکا: حدود ۴.۵ سال
شنزن ژاپن: ۹ سال
لوفت‌هانزا آلمان: ۱۲ سال
ایرفرانس: ۱۴ سال
عربین ایرلاین سعودی: ۸ سال
با چنین فاصله‌ای، حفظ رقابت و حتی امنیت پرواز در ایران به چالشی جدی تبدیل شده است.
تحریم بانکی؛ مانع اصلی نه خرید، که لیزینگ
گرچه خرید هواپیما ذاتاً در فهرست تحریم‌های مستقیم قرار ندارد، اما ناتوانی شبکه بانکی ایران در اتصال به نظام مالی بین‌المللی، عملاً دسترسی به «لیزینگ» را غیرممکن کرده است. لیزینگ، روش مرسومی برای تأمین مالی خرید ناوگان در جهان است؛ در حالی‌که ایرلاین‌های بین‌المللی می‌توانند با بهره‌گیری از نرخ‌های سود ۴ تا ۶ درصد، هواپیماهای نو خریداری کنند، ایرلاین ایرانی با همان سرمایه، ناچار است سراغ هواپیمای دست‌دوم، ۱۵ تا ۲۰ ساله برود.
برای نمونه، با سرمایه‌ای ۵ میلیون دلاری:
در ایران می‌توان فقط یک فروند هواپیمای کارکرده خرید
در بازار جهانی، با همین مبلغ و استفاده از تسهیلات لیزینگ، می‌توان سه فروند هواپیمای به‌روز خریداری کرد
ناوگان نو، گروگانِ توافق سیاسی
در نهایت، متغیر کلیدی در فرمول نوسازی ناوگان هوایی ایران، نه صرفاً منابع داخلی، بلکه امکان بهره‌گیری از لیزینگ خارجی است؛ موضوعی که مستقیماً به سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا و رفع تحریم‌های بانکی گره خورده است. مشارکت شرکت‌های خارجی در صنعت هوایی ایران می‌تواند نه‌تنها موتور نوسازی این صنعت را روشن کند، بلکه به عنوان مشوقی برای حفظ توافق احتمالی عمل کند؛ توافقی که باندهای فرودگاه ایران، بیش از هر زمان دیگری، منتظر فرود آن هستند.