به گزارش اقتصادنگار – در سال ۱۴۰۳، صنعت خودروسازی کشور بیش از ۱.۳ میلیون دستگاه خودرو سواری و تجاری تولید کرد؛ اما در میان این حجم انبوه، تنها ۱۰۵ هزار دستگاه خودرو گازسوز بودند—یعنی کمتر از ۸ درصد از کل تولید. این عدد، نه فقط یک آمار خشک، بلکه نمادی از نادیدهگرفتهشدن یک زیرساخت ملی است که در دو دهه گذشته با هزاران میلیارد تومان سرمایهگذاری در کشور توسعه یافته: شبکه گستردهای از بیش از ۲۵۰۰ جایگاه عرضه، خطوط تولید تجهیزشده، و زنجیره تأمین پیچیده قطعات خودروهای سیانجی.
مصرف در حال سقوط، هشدار در حال صعود
«کرامت ویسکرمی»، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، اخیراً از کاهش روزانه ۴ میلیون مترمکعبی مصرف گاز طبیعی فشرده (CNG) خبر داده است؛ سقوط از ۲۳ میلیون به ۱۹ میلیون مترمکعب در روز. افتی که نه به دلیل کاهش ظرفیت، بلکه بهواسطه نبود خودروهای متقاضی در بازار اتفاق افتاده است. این در حالی است که در سالهای اخیر، سیاستگذاریها به طور یکجانبه معطوف به توسعه خودروهای برقی شده، بیآنکه به ظرفیتهای بالفعل و بلااستفاده سیانجی توجهی شود.
خودروسازی بدون سبد سوختی: بیماری مزمن سیاست صنعتی
در بسیاری از کشورهای دنیا، سبد سوختی خودرو تابعی از زیرساختهای انرژی و مزیتهای نسبی است. اما در ایران، خودروسازان همچنان بر تولید انبوه خودروهای بنزینی پافشاری میکنند؛ آن هم با سهمی معادل ۹۲ درصد از کل تولید سال گذشته. این وضعیت در حالی ادامه دارد که خودروهای برقی و هیبریدی هنوز در سطح واردات هم نتوانستهاند سهم قابلتوجهی پیدا کنند، و خودروهای گازسوز نیز به حاشیه رانده شدهاند.
کارشناسان بر این باورند که سبد سوختی آینده خودروسازی ایران میتواند با ترکیب زیر تعریف شود:
۳۰ درصد خودروهای تمامبرقی
۲۵ درصد خودروهای هیبریدی
۳۰ درصد خودروهای گازسوز
۱۵ درصد خودروهای بنزینی کممصرف
اما در غیاب یک راهبرد صنعتی مشترک میان وزارت صمت و وزارت نفت، این نقشه راه تاکنون صرفاً روی کاغذ مانده است.
CNG؛ سوختی برای حملونقل عمومی، نه مصرفکننده شخصی
در بررسی سهم تقاضا، روشن میشود که تنها ناوگان عمومی کشور خواهان استفاده از خودروهای گازسوز هستند. سهم مصرف CNG در ناوگان سواری عمومی (مانند تاکسیها) ۴۷ درصد و در خودروهای باری سبک و سنگین ۵۳ درصد اعلام شده است. در میان تولیدات دو غول خودروسازی کشور نیز، فقط محصولاتی مانند آریسان (ایرانخودرو) و نیسان زامیاد (سایپا) هستند که بهطور جدی برای سوخت گاز طبیعی تجهیز شدهاند—و آنهم عمدتاً به تقاضای ناوگان عمومی.
تولیدکنندگان قطعه: زنجیرهای در خطر فروپاشی
بارها و بارها قطعهسازان فعال در حوزه خودروهای گازسوز نسبت به کاهش تقاضا، عدم پایبندی دولت به تعهدات و فراموشی طرح ملی سیانجی هشدار دادهاند. سرمایهگذاریهایی که زمانی به پشتوانه مصوبات شورای اقتصاد برای تبدیل ۹۰۰ هزار خودرو به سیستم دوگانهسوز صورت گرفت، اکنون در سایه بیتوجهی، به داراییهایی بدون بهرهبردار تبدیل شدهاند.
تا امروز تنها ۳۵۰ هزار خودرو از این طرح مشمول تبدیل رایگان شدهاند. اگر این مصوبه با جدیت اجرایی میشد، امروز میتوانستیم همزمان با بحران ناترازی بنزین، یک جایگزین قابلاتکا برای مدیریت مصرف سوخت داشته باشیم.
آنچه امروز از افت مصرف سیانجی و سهم ناچیز خودروهای گازسوز در تولید میبینیم، فقط یک اختلال در بازار نیست؛ بلکه نشانهای از فراموششدن یک سیاست راهبردی انرژی است. صنعت خودرو ایران، بدون بازتعریف فوری سبد سوختی و بدون همکاری تنگاتنگ میان سیاستگذاران انرژی و صنعت، قادر نخواهد بود در برابر بحرانهای آینده از جمله کمبود بنزین، رشد مصرف سوخت، یا آلودگی هوا، پاسخ مؤثری ارائه دهد.
