چشم‌انداز جهانی دانه‌های روغنی تا ۲۰۲۸

اقتصادنگار | گروه کشاورزی-بازار جهانی دانه‌های روغنی در آستانه دگرگونی‌های ساختاری تازه‌ای قرار دارد؛ بازاری که نه‌تنها در محوریت تغذیه و تولیدات کشاورزی قرار گرفته، بلکه به‌واسطه جایگاه استراتژیک آن در زنجیره‌های تأمین خوراک دام، سوخت زیستی و صنایع غذایی، به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت ژئو اقتصادی بدل شده است.
طبق آخرین داده‌های منتشرشده، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۸ حجم مصرف جهانی دانه‌های روغنی به حدود ۵۷.۶ میلیون تن برسد؛ رقمی که در مقایسه با ۵۶.۹ میلیون تن در سال ۲۰۲۳، بیانگر رشدی متوسط سالانه در حدود ۰.۲ درصد است. این روند افزایشی اگرچه آرام و پیوسته است، اما بر پایه داده‌های تاریخی از سال ۲۰۱۹ تا امروز، از ثبات نسبی در مسیر تقاضا حکایت دارد.
در میان کشورهای مصرف‌کننده، چین با جذب ۱۵.۴ میلیون تن دانه روغنی در سال ۲۰۲۳، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. پس از آن، به ترتیب هند، اندونزی و برزیل به عنوان بزرگ‌ترین بازارهای مصرف‌کننده قرار دارند. نکته قابل توجه، رشد سالانه ۵.۵ درصدی مصرف در پاکستان است؛ در حالی که کشور موزامبیک طی همین دوره، کاهش چشمگیر سالانه ۲۷.۱ درصدی را تجربه کرده است.
تولید؛ بازاری تحت سلطه جنوب
در سمت عرضه، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تولید جهانی دانه‌های روغنی تا سال ۲۰۲۸ به ۲۹۳.۴ میلیون تن خواهد رسید؛ رقمی که نسبت به ۲۶۵.۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۳، رشد سالانه ۱.۶ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین داده‌های بلندمدت از سال ۱۹۶۶ گویای آن است که عرضه جهانی این دانه‌ها به‌طور متوسط سالانه ۱.۹ درصد رشد داشته است.
اندونزی با تولید ۶۴.۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۳ در صدر کشورهای تولیدکننده قرار گرفت و پس از آن برزیل، مالزی و ایالات متحده جایگاه‌های دوم تا چهارم را به خود اختصاص دادند. در همین سال، اروگوئه با رشد ۱۵.۷ درصدی تولید، جهشی قابل توجه را تجربه کرد، حال آنکه فیجی با کاهش میانگین ۵۴.۱ درصدی از سال ۱۹۶۶، در حال خروج تدریجی از بازار جهانی است.
سویا؛ بازیگر اصلی بازار دانه‌های روغنی
در این میان، سویا همچنان مهم‌ترین و پرحجم‌ترین دانه روغنی در جهان باقی مانده است. آخرین پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که تولید جهانی سویا در سال ۲۰۲۵ از مرز ۱۶۰ میلیون تن عبور خواهد کرد. در رأس این بازار، برزیل با تولیدی بیش از ۱۶۰ میلیون تن قرار دارد و پس از آن، به ترتیب ایالات متحده (۱۲۰ میلیون تن)، آرژانتین (۵۰ میلیون تن)، چین (۲۰ میلیون تن) و هند (۱۳ میلیون تن) ایستاده‌اند.
در همین حال، برزیل نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده سویاست، بلکه با صادرات سالانه ۵۳.۲ میلیون تن، بزرگ‌ترین صادرکننده جهانی نیز به شمار می‌رود. بازارهای اصلی صادراتی این کشور شامل چین، اتحادیه اروپا و کشورهای آسیای جنوب شرقی است. انتظار می‌رود با ادامه سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی در بنادر و سیستم‌های لجستیکی، برزیل در افق ۲۰۲۵ همچنان نقش اول بازار صادرات را حفظ کند.
پس از برزیل، ایالات متحده با صادرات سالانه ۲۸ میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد. با وجود اثرگذاری مستقیم تنش‌های ژئوپلیتیکی و سیاست‌های تجاری بر مسیر صادرات این کشور، چین همچنان اصلی‌ترین واردکننده سویای آمریکایی است.
آرژانتین، دیگر بازیگر کلیدی این بازار، به‌ویژه در حوزه صادرات فرآورده‌های جانبی مانند روغن و کنجاله سویا نقش پررنگی دارد. این کشور با اتکا به صنایع فرآوری پیشرفته، سهم قابل توجهی از بازار جهانی خوراک دام را تأمین می‌کند.
در کنار این کشورها، پاراگوئه نیز با وجود مقیاس محدودتر تولید، سالانه ۳.۴ میلیون تن سویا صادر می‌کند و در جایگاه چهارم صادرات قرار دارد. کانادا نیز با صادرات سالانه ۲.۶ میلیون تن، پنجمین صادرکننده این محصول است. کانادا به‌ویژه در حوزه تولید سویای غیردست‌کاری‌شده ژنتیکی (Non-GMO) با کیفیت بالا، حضور مؤثری در بازارهای اروپایی و آسیایی دارد.
چشم‌اندازی از توازن عرضه و تقاضا
با تحلیل روندهای جاری، می‌توان گفت که بازار جهانی دانه‌های روغنی، به‌ویژه در محوریت سویا، در حال حرکت به‌سوی توازنی شکننده است؛ بازاری که در آن تحولات اقلیمی، سیاست‌های تجاری، رشد جمعیت و تغییر الگوهای تغذیه‌ای، همگی در حال شکل دادن به آینده‌ای چندوجهی هستند.اقتصادنگار در ادامه این مسیر، تحولات ژئو اقتصادی دانه‌های روغنی را با دقت پیگیری خواهد کرد.