هدررفت سالانه بیش از ۱۱ میلیون تن محصولات کشاورزی در کشور

به گزارش اقتصادنگار -در حالی که سالانه بیش از ۱۲۵ میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در کشور تولید می‌شود، بخش قابل توجهی از این محصولات به دلیل نبود زیرساخت‌های فرآوری و صنایع تبدیلی، به ضایعات تبدیل می‌شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهد سالانه بیش از ۱۱ میلیون تن از تولیدات کشاورزی کشور به هدر می‌رود؛ پدیده‌ای که می‌توان با توسعه صنایع تبدیلی تا حد زیادی آن را مهار کرد.
صنایع تبدیلی از مؤلفه‌های کلیدی توسعه اقتصادی در بخش کشاورزی به‌شمار می‌روند. این صنایع با تبدیل محصولات خام به کالاهای فرآوری‌شده، نه تنها به افزایش بهره‌وری و ایجاد اشتغال کمک می‌کنند، بلکه نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات ایفا می‌کنند. کشورهای توسعه‌یافته با وجود برخورداری از زمین‌های محدود کشاورزی، با تکیه بر صنایع تبدیلی، زنجیره ارزش محصولات را تا انتها در داخل کشور مدیریت می‌کنند و صادرات محصولات فرآوری‌شده را جایگزین خام‌فروشی کرده‌اند.
کارشناسان بر این باورند که صنایع تبدیلی می‌توانند با افزایش ماندگاری محصولات، کاهش فاسدشدگی و افت کیفی، زمینه لازم برای تعادل‌بخشی به بازار، تثبیت قیمت‌ها و حتی صادرات را فراهم آورند. در واقع در فصول اوج تولید که قیمت‌ها کاهش می‌یابد، امکان ذخیره‌سازی و فرآوری محصولات فراهم می‌شود و در مقاطع نیاز بازار، می‌توان محصولات را با ارزش افزوده بالا عرضه کرد.
سهم ناچیز فرآوری در تولیدات کشاورزی ایران
بر اساس گزارش‌های رسمی، سهم فرآوری در تولید محصولات کشاورزی ایران در حدود ۵ تا ۷ درصد برآورد می‌شود؛ در حالی‌که این شاخص در بسیاری از کشورهای پیشرفته از مرز ۳۰ درصد نیز عبور کرده است. در کشور ما بسیاری از محصولات کشاورزی به‌صورت خام و با کمترین ارزش افزوده به بازارهای داخلی و خارجی عرضه می‌شوند؛ موضوعی که موجب از دست رفتن منافع کشاورزان و کاهش سودآوری زنجیره تولید می‌شود.
بیشترین پتانسیل در کدام محصولات است؟
کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند محصولاتی نظیر انگور، زیتون، گوجه‌فرنگی، خرما، سیب‌زمینی، سیب، سیر و مرکبات از بالاترین پتانسیل برای فرآوری برخوردارند. ایران در تولید بسیاری از این محصولات در میان ۱۰ کشور نخست جهان قرار دارد، اما ضعف در ایجاد صنایع تبدیلی موجب شده بخش عمده‌ای از این ظرفیت بلااستفاده بماند.
در این میان، راه‌اندازی واحدهای تولید کنسانتره، خشک‌کن‌های صنعتی، سردخانه‌های پیشرفته، بسته‌بندی و خطوط فرآوری مواد غذایی، می‌تواند نه‌تنها ارزش افزوده قابل توجهی را نصیب کشور کند، بلکه موجب جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال در مناطق روستایی و افزایش تاب‌آوری اقتصاد کشاورزی نیز شود.
الگوی موفق جهانی، راهبرد بومی می‌خواهد
کشورهایی مانند هلند، اسپانیا و ترکیه با الگوبرداری از سیاست‌های هوشمند در حوزه صنایع تبدیلی توانسته‌اند با وجود اقلیم محدود، سهم بالایی در بازار جهانی فرآورده‌های کشاورزی به‌دست آورند. کارشناسان تأکید می‌کنند ایران نیز برای تحقق این هدف، نیازمند تدوین یک راهبرد ملی، اصلاح نظام کشت، توسعه زیرساخت‌ها و مشوق‌های هدفمند برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است.
توسعه صنایع تبدیلی نه‌تنها ضرورتی برای ارتقای بهره‌وری و جلوگیری از هدررفت تولیدات کشاورزی است، بلکه راهبردی کلیدی برای تحقق امنیت غذایی، اشتغال‌زایی و شکوفایی اقتصادی در مناطق روستایی محسوب می‌شود. بهره‌گیری از همه ظرفیت‌ها – از مزیت‌های اقلیمی و تنوع محصولی تا نیروی انسانی و بازارهای منطقه‌ای – می‌تواند ایران را از خام‌فروشی رها کرده و به بازیگری مهم در بازار جهانی محصولات کشاورزی فرآوری‌شده تبدیل کند.