به گزارش اقتصادنگار -در سایه تغییرات آبوهوایی، سیاستهای داخلی دولتها و تحولات ژئوپلیتیک، بازار جهانی گندم بار دیگر در آستانه دگرگونی قرار گرفته است. تازهترین گزارشها از نهادهای بینالمللی کشاورزی حاکی از آن است که موجودی و تجارت گندم در سال زراعی پیشرو با نوسانات قابل توجهی مواجه خواهد بود؛ تحولی که نهتنها نقشه واردات و صادرات این محصول استراتژیک را بازترسیم میکند، بلکه موازنه قوا میان بازیگران سنتی و نوظهور بازار جهانی را نیز دستخوش تغییر خواهد کرد.
موجودیهای متغیر؛ از افت قزاقستان تا بازسازی ذخایر آمریکا
یکی از نکات کلیدی گزارش، کاهش موجودی گندم در شماری از کشورهای صادرکننده بزرگ است. قزاقستان که همواره یکی از تأمینکنندگان مهم بازار آسیای مرکزی بوده، بهدلیل افت تولید و صادرات تقریباً ثابت، با شدیدترین افت موجودی مواجه خواهد شد. این در حالی است که پاکستان نیز در سایه افت تولید داخلی و بازبینی سیاستهای انبارش دولتی، شاهد کاهش ۲۵ درصدی موجودیهای خود خواهد بود.
برخلاف این کشورها، ایالات متحده که در سالهای اخیر بخشی از سهم خود در بازار جهانی را از دست داده بود، اکنون در تلاش برای بازسازی ذخایر گندم خود در بستر کاهش صادرات است. روسیه نیز با وجود صادرات بالا، کاهش محدودی در ذخایر خود تجربه خواهد کرد. با اینحال، افزایش چشمگیر موجودی گندم در اتحادیه اروپا، باعث میشود تا در مجموع، سطح ذخایر در میان کشورهای صادرکننده عمده بهبود یابد.
تقاضای متحولشده؛ از قاهره تا پکن
در جبهه تقاضا، نشانههایی از بازگشت قدرت به بازار دیده میشود. پیشبینی شده تجارت جهانی گندم با رشد ۶ درصدی به ۲۱۴.۲ میلیون تن برسد که سومین رکورد بالای تاریخ به شمار میرود. مصر همچنان در جایگاه بزرگترین واردکننده جهان باقی خواهد ماند و با واردات ۱۳ میلیون تنی، ستون فقرات برنامه دیرپای یارانه نان خود را حفظ میکند. تقاضای خصوصی و صادرات مجدد آرد نیز، بهویژه به سودان، نقش مهمی در حفظ این جایگاه ایفا میکنند.
از سوی دیگر، چین با جهشی قابل توجه، واردات گندم خود را تقریباً دو برابر خواهد کرد؛ جهشی که با وجود آنکه هنوز کمتر از سطح دو سال پیش است، اما نشان از افزایش تمرکز این کشور بر امنیت غذایی دارد. در جنوب شرق آسیا، اندونزی و فیلیپین در پاسخ به نیازهای غذایی و خوراک دام، واردکنندگان پررنگتری خواهند شد. پاکستان نیز با کنار گذاشتن برنامه حمایتی قیمت تضمینی، و کاهش سطح زیرکشت، واردات خود را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
تحرکات صادراتی؛ اروپا در جایگاه برتر، روسیه در سکوی نخست
در سمت عرضه، چرخشهای چشمگیری در نقشه صادرات جهانی دیده میشود. اتحادیه اروپا قرار است بزرگترین رشد صادرات را در میان صادرکنندگان عمده تجربه کند و با افزایش ۷.۵ میلیون تنی، صادرات خود را به ۳۴ میلیون تن برساند. با این وجود، روسیه همچنان عنوان بزرگترین صادرکننده گندم جهان را حفظ میکند و پیشبینی میشود صادرات خود را به ۴۵ میلیون تن برساند.
همزمان، صادرات آرژانتین و اوکراین نیز بهدلیل بهبود شرایط تولید و بازگشت نسبی به بازارهای هدف، افزایش خواهد یافت. اما استرالیا، قزاقستان و ایالات متحده با کاهش صادرات مواجه خواهند شد که عمدتاً ریشه در افت تولید یا بازنگری در استراتژیهای داخلی آنها دارد.
ترکیه؛ قطب بیرقیب آردسازی
در بازار آرد گندم، ترکیه همچنان با فاصله قابل توجه، صدرنشین صادرات باقی خواهد ماند. رژیم فرآوری داخلی این کشور که امکان واردات بدون تعرفه گندم و صادرات آرد فرآوریشده را فراهم میکند، کلید اصلی این موفقیت است. هرچند انتظار میرود صادرات گندم دوروم ترکیه به دلیل رقابت روبهافزایش از سوی کانادا کاهش یابد، اما صادرات آرد ترکیه در مجموع نسبت به سال گذشته ثابت خواهد ماند.
در مقابل، قزاقستان بهدلیل افت تولید داخلی، با کاهش ۲۰ درصدی صادرات آرد مواجه خواهد شد؛ تحولی که میتواند بر دسترسی کشورهای همسایه چون افغانستان و ازبکستان به منابع آرد تاثیر بگذارد.
آیندهای پرتلاطم در سایه تغییرات اقلیمی و سیاستهای غذایی
بازار جهانی گندم در سال پیشرو با چشماندازی دوگانه روبهرو است: از یکسو افزایش تقاضای جهانی در میان کشورهای مصرفکننده و از سوی دیگر، تحول در سیاستهای ذخیرهسازی و تولید کشورهای صادرکننده. تداوم این روندها، در کنار اثرات پنهان تغییرات اقلیمی و تنشهای ژئوپلیتیک، میتواند آینده بازار غلات را وارد دورهای تازه از رقابت، بازآرایی و مداخله دولتها کند.
در این میان، آن دسته از کشورهایی که بتوانند تعادل بهینهای میان امنیت غذایی داخلی، بهرهوری کشاورزی و نقشآفرینی در تجارت جهانی برقرار کنند، بازیگران کلیدی فصل آینده بازار گندم خواهند بود.
