ائتلاف گازی نوظهور در خزر؛ نقش‌آفرینی ترکمنستان، امارات و مالزی در بازطراحی نقشه انرژی اوراسیا

به گزارش اقتصادنگار در حالی‌که جهان در تب‌و‌تاب گذار انرژی و شکل‌دهی به نظم نوین در بازارهای گاز طبیعی به سر می‌برد، نگاه‌ها بار دیگر به سواحل خزر دوخته شده است. ترکمنستان – کشوری محصور در خشکی با ذخایر عظیم گاز – در حال پیشروی آرام اما هدفمند به سمت موقعیتی استراتژیک‌تر در جغرافیای انرژی اوراسیاست. تحولی که با ائتلافی نوظهور میان عشق‌آباد، ابوظبی و کوالالامپور شتاب گرفته و ظرفیت آن را دارد که توازن قدرت در منطقه را به چالش بکشد.
قرارداد بزرگ در خزر؛ آغاز فصل تازه‌ای از دیپلماسی انرژی
هفته گذشته، شرکت ایکس‌آرجی (XRG) – بازوی سرمایه‌گذاری غول نفتی ابوظبی – از تصاحب ۳۸ درصد از سهام یک میدان گازی فراساحلی در دریای خزر خبر داد؛ پروژه‌ای که در آن، شرکت پتروناس مالزی با در اختیار داشتن ۵۷ درصد سهم کنترلی، نقش محوری دارد و تنها ۵ درصد از سهام در اختیار دولت ترکمنستان باقی مانده است. این قرارداد نه‌تنها بازتابی از افزایش تمایل قدرت‌های خلیج فارس و شرق آسیا برای حضور در بازار گاز اوراسیاست، بلکه گامی کلیدی در راه نوسازی فناوری و جذب سرمایه خارجی برای بخش انرژی ترکمنستان به شمار می‌آید.
براساس گزارش‌ها، میدان مذکور هم‌اکنون روزانه حدود ۴۰۰ میلیون فوت مکعب – معادل بیش از ۱۱ میلیون متر مکعب – گاز طبیعی تولید می‌کند و ذخایر اثبات‌شده آن بیش از ۷ تریلیون فوت مکعب برآورد شده است؛ عددی که این پروژه را به یکی از امیدبخش‌ترین میادین در خزر بدل می‌سازد.
امارات؛ فراتر از سرمایه‌گذاری صرف
امارات متحده عربی با حضور در این پروژه، به دنبال چیزی فراتر از بازده مالی است. ایکس‌آرجی – نهادی که در ۲۰۲۳ با دارایی اولیه ۸۰ میلیارد دلار تأسیس شد – هم‌اکنون به ابزار استراتژیک ابوظبی برای گسترش حضور جهانی در بازار انرژی تبدیل شده است. برای این امیرنشین، قرارداد با ترکمنستان نه‌تنها یک دستاورد اقتصادی است، بلکه پایگاهی استراتژیک در آسیای مرکزی ایجاد می‌کند؛ منطقه‌ای که دروازه‌ای به چین، هند و دیگر بازارهای در حال رشد آسیاست.
پتروناس؛ تعمیق استراتژی گازی در فراسوی آسیا
در سوی دیگر این مشارکت، پتروناس قرار دارد که با سابقه حضور بلندمدت در پروژه‌های خزر، حالا یک گام دیگر به تثبیت جایگاه خود در بازار انرژی اوراسیا نزدیک‌تر شده است. ورود این شرکت مالزیایی به پروژه‌هایی با افق بلندمدت، نشان‌دهنده برنامه‌ریزی دقیق برای حضور در بازار گاز به‌عنوان سوخت انتقالی دوران گذار انرژی است.
تغییر مسیر ترکمنستان؛ از چین تا هند و فراتر
در کنار مشارکت‌های خارجی، ترکمنستان نیز با تدوین استراتژی تازه‌ای در پی افزایش کنترل بر منابع طبیعی و کاهش وابستگی به یک بازار خاص – به‌ویژه چین – برآمده است. در سال ۲۰۲۴، این کشور بیش از ۷۷ میلیارد متر مکعب گاز و ۸.۳ میلیون تن نفت تولید کرده و برنامه‌ریزی برای توسعه میدان گالکینیش و تسریع در ساخت خط لوله استراتژیک TAPI (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند) را در دستور کار دارد.
با توجه به این برنامه‌ها، ترکمنستان خود را در مسیر تبدیل به «پل گازی» شرق و غرب می‌بیند؛ کشوری که بتواند از موقعیت جغرافیایی و ذخایر غنی‌اش برای اتصال بازارهای پرمصرف آسیا به منابع قابل‌اعتماد بهره گیرد.
تکنولوژی، اکتشاف و دیپلماسی انرژی
با این حال، تحقق این اهداف نیازمند رفع چالش‌های داخلی است: از نوسازی فناوری‌های استخراج و فرآوری گرفته تا گسترش عملیات اکتشاف و توسعه زیرساخت‌های صادراتی. در این میان، نقش سرمایه‌گذاری‌های استراتژیک مانند آنچه با ایکس‌آرجی و پتروناس به‌دست آمده، کلیدی خواهد بود.
ترکمنستان اگر بتواند در تکمیل پروژه‌های حیاتی همچون TAPI، بهره‌برداری از میادین جدید و افزایش ظرفیت صادراتی موفق شود، بی‌تردید جایگاه ژئوپلیتیکی و اقتصادی‌اش در جهان انرژی به‌طور معناداری ارتقا خواهد یافت.