تجدید ارزیابی دارایی‌ها؛ فرصتی برای بهبود شفافیت یا تهدیدی برای اعتبار صورت‌های مالی؟

به گزارش اقتصادنگار – تجدید ارزیابی دارایی‌ها در صورت‌های مالی، ابزاری است که به‌منظور به‌روزرسانی ارزش دفتری دارایی‌ها متناسب با ارزش بازار یا ارزش جایگزینی آن‌ها به‌کار گرفته می‌شود. این فرآیند در نگاه نخست می‌تواند مزایایی همچون بهبود شفافیت، ارتقای نسبت‌های مالی و انعکاس واقع‌گرایانه‌تری از وضعیت شرکت‌ها در صورت‌های مالی را به همراه داشته باشد. اما در عین حال، چالش‌های مفهومی و کاربردی متعددی دارد که در صورت نادیده گرفتن آن‌ها، می‌تواند به تضعیف قابلیت اتکا و مقایسه‌پذیری اطلاعات مالی منجر شود.
اختلال در انسجام و مقایسه‌پذیری داده‌ها
یکی از نخستین چالش‌های مرتبط با تجدید ارزیابی دارایی‌ها، ایجاد ناهمگونی در مبانی اندازه‌گیری دارایی‌ها میان شرکت‌های مختلف یا حتی میان واحدهای زیرمجموعه یک گروه تلفیقی است. چنانچه برخی از شرکت‌های گروه اقدام به تجدید ارزیابی کرده و برخی دیگر همچنان از روش بهای تمام‌شده تاریخی استفاده کنند، داده‌های تلفیقی حاصل از این دو مبنا، انسجام تحلیلی اطلاعات را تحت‌الشعاع قرار داده و قابلیت مقایسه در طول زمان یا میان شرکت‌ها را تضعیف می‌کند.
شناسایی سودهای غیرواقعی؛ چالشی برای تحلیل‌گران
در شرایطی که دارایی‌های تجدید ارزیابی‌شده به فروش نرسیده‌اند اما به مرور زمان مستهلک می‌شوند، عدم ثبت به‌موقع هزینه‌های ناشی از استهلاک یا افت ارزش می‌تواند منجر به شناسایی سودهای غیرواقعی یا موهوم در صورت‌های مالی شود. این موضوع، نه‌تنها تحلیل‌گران و سرمایه‌گذاران را دچار خطا در برآورد سودآوری می‌کند، بلکه شفافیت گزارش‌های مالی را نیز کاهش می‌دهد.
هزینه‌های پنهان مالی و مالیاتی
فرآیند تجدید ارزیابی به خودی خود دارای بار مالی قابل توجهی است؛ شامل هزینه‌های کارشناسی، حسابرسی خاص و فرآیندهای اصلاح دفاتر مالی. از سوی دیگر، افزایش استهلاک ناشی از مازاد تجدید ارزیابی، از منظر مالیاتی قابل قبول تلقی نمی‌شود. این امر می‌تواند منجر به افزایش بار مالیاتی شرکت و کاهش جریان نقدی عملیاتی آن در سال‌های آینده شود؛ موضوعی که باید در تصمیم‌گیری مدیریتی به‌طور جدی مد نظر قرار گیرد.
نوسانات ارزیابی و بی‌ثباتی اطلاعات مالی
ارزش دارایی‌ها در بسیاری از موارد، با نوسانات بازار و شرایط اقتصاد کلان درگیر است. به‌ویژه در اقتصادهایی با نوسانات تورمی یا ارزی، ارزیابی مجدد دارایی‌ها می‌تواند موجب نوسان قابل توجه در ترازنامه و سود و زیان دوره‌ای شود. چنین نوساناتی، برنامه‌ریزی مالی را دشوار می‌سازد و تصویر پایداری از وضعیت شرکت ارائه نمی‌دهد.
اثرات روانی و انتظارات بازار
افزایش ناگهانی ارزش دارایی‌ها در صورت‌های مالی، ممکن است در ذهن سرمایه‌گذاران و فعالان بازار، انتظارات غیرواقعی نسبت به سودآوری یا ارزش ذاتی شرکت‌ها ایجاد کند. این مسئله می‌تواند منجر به شکل‌گیری تصمیمات هیجانی و اشتباه در بازار سرمایه شود و در نهایت، به افزایش بی‌ثباتی در قیمت سهام و شاخص‌ها بینجامد.
تجدید ارزیابی دارایی‌ها، در صورتی که با هدف ارتقای شفافیت مالی، اصلاح ساختار ترازنامه و براساس اصول حرفه‌ای و احتیاط‌آمیز انجام شود، می‌تواند ابزاری کارآمد برای بهبود گزارشگری مالی باشد. اما در غیاب نظارت دقیق، استانداردهای روشن و تحلیل هزینه-فایده، این فرآیند ممکن است به‌جای بازتاب واقعیت‌های اقتصادی، به ابزاری برای زیباسازی صورت‌های مالی بدل شود. لذا استفاده از این ابزار باید با نگاه تحلیلی، سنجش‌گرایانه و در چارچوب استانداردهای حسابداری و منافع بلندمدت ذی‌نفعان صورت گیرد.