ساخت‌وساز در کُما؛ از بحران سیمان تا بن‌بست تسهیلات بانکی

به گزارش اقتصادنگار – در حالی که بخش مسکن همواره به عنوان یکی از موتورهای پیشران اقتصاد کشور شناخته شده، گزارش‌های میدانی و اظهارات فعالان این حوزه حکایت از رکود عمیق در فرآیند ساخت‌وساز دارد؛ رکودی که نه‌تنها از جنس کمبود تقاضا، بلکه ناشی از اختلال در زنجیره تأمین مصالح، کاهش توان مالی سازندگان و نبود حمایت‌های بانکی است. به گفته رئیس کانون انبوه‌سازان کشور، «حال نذار» ساخت‌وساز امروز، حاصل عدم همراهی بانک‌ها در پرداخت تسهیلات و مشکلات زنجیره تولید است.
بازار متلاطم مصالح و بحران سیمان
نخستین ضربه به ساخت‌وساز در اردیبهشت و اوایل خرداد امسال، با نوسانات ناگهانی قیمت مصالح ساختمانی وارد شد؛ جایی که قیمت سیمان تنها در چند هفته دو برابر شد و فضایی روانی از نگرانی درباره افزایش هزینه تمام‌شده ساخت به وجود آورد. در این شرایط، برخی واسطه‌ها و دلالان با دامن زدن به این نگرانی‌ها و طرح انتقاداتی نسبت به عملکرد بورس کالا، جو بازار را ملتهب‌تر کردند.
با وجود اینکه کارشناسان بر سهم اندک سیمان در قیمت تمام‌شده مسکن تأکید دارند، تأثیر روانی گرانی آن بر بدنه بازار قابل کتمان نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد که سهم فولاد در ساخت واحدهای اسکلت فلزی حدود ۳.۱۵ درصد و سهم سیمان کمتر از یک درصد است. با این حال، افزایش ناگهانی قیمت پاکت ۵۰ کیلویی سیمان تیپ ۲ تا سطح ۲۳۰ هزار تومان، نگرانی‌هایی را نزد سازندگان برانگیخت.
جمشید برزگر، رئیس هیأت‌مدیره کانون انبوه‌سازان کشور، پیش تر در گفت‌و‌گو با رسانه‌ها گفت: هرچند با کاهش قطعی برق کارخانه‌ها، تولید سیمان در هفته‌های اخیر بهبود یافته، اما این اقدام دیرهنگام بوده و هنوز هم بازار درگیر آثار روانی و فنی کمبودهای مقطعی است. به گفته او، کاهش خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده، بخشی از مشکل را حل کرده ولی چالش‌های جدی‌تری در کمین ساخت‌وساز قرار دارند.
ساخت‌وساز در وضعیت نیمه‌تعطیل
حال به باور برزگر، ساخت‌وساز مسکن به حالت کُما رسیده است. او این وضعیت را نتیجه کاهش شدید قدرت خرید مردم، رکود بازار خرید و فروش و البته انفعال سیاست‌گذار مالی در بخش تسهیلات می‌داند. او تأکید می‌کند که علی‌رغم تغییر دولت و آغاز به کار دولت چهاردهم، سیستم بانکی هیچ تغییر محسوسی در سیاست‌های خود نداده و حتی بانک مسکن نیز در اعطای تسهیلات ساخت، مقاومت می‌کند.
برزگر با انتقاد از عملکرد شبکه بانکی می‌گوید: «بانک‌ها به‌ویژه در حوزه ساخت‌وساز همراهی ندارند. حتی بانک مسکن که باید پیش‌قراول باشد، از اعطای تسهیلات خودداری می‌کند. این مسئله عملاً فرآیند ساخت مسکن را متوقف کرده و بسیاری از سازندگان از آغاز سال نتوانسته‌اند پروژه‌های خود را شروع کنند.»
چشم‌اندازی تیره برای رونق ساخت‌وساز
در شرایطی که دولت با طرح‌هایی چون نهضت ملی مسکن به دنبال احیای ساخت‌وساز است، شکاف میان سیاست‌گذاری و واقعیت میدانی همچنان عمیق است. به‌ویژه آنکه مشکلات تأمین مالی، نبود برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین مصالح، و قطع‌ووصلی برق در فصول گرم، فضای ناامنی را برای سرمایه‌گذاری در این بخش ایجاد کرده است.
همچنین جمشید برزگر  با اشاره به ضرورت پیش‌بینی‌پذیر شدن بازار مصالح و بهبود سیاست‌های اعتباری، خواستار توجه جدی‌تر دولت به زیرساخت‌های حمایتی ساخت مسکن شد: «ما نمی‌توانیم با آرزو و شعار، مسکن بسازیم. سازندگان نیاز به اعتماد، امنیت و پشتیبانی واقعی دارند. بدون اصلاح نظام بانکی، طرح‌های ساخت‌وساز در حد کاغذ باقی می‌مانند.»
بازار ساخت‌وساز مسکن در سال ۱۴۰۴ با ترکیبی از بحران‌های تولید، رکود مالی، و بی‌ثباتی سیاستی مواجه است. در حالی‌که برخی نوسانات قیمتی نظیر افزایش بهای سیمان، سهم بالایی در قیمت تمام‌شده ندارند، اما اثر روانی آن‌ها به مراتب سنگین‌تر است. در این میان، بی‌توجهی بانک‌ها به نقش خود در تأمین مالی بخش مسکن، موجب شده تا صنعت ساختمان، به تعبیر انبوه‌سازان، «حال نذاری» داشته باشد. ادامه این روند، تحقق اهداف کلان دولت در حوزه مسکن را در هاله‌ای از ابهام قرار خواهد داد.