وامی که به جای جیب، حسابتان را خالی می‌کند

اقتصادنگار – در شرایطی که تورم مزمن، ناترازی اعتباری در نظام بانکی و کاهش توان خانوارها برای تأمین مالی نیازهای ضروری، میلیون‌ها ایرانی را در تنگنای مالی قرار داده، بستر فضای مجازی به میدان جولان کلاهبرداران وام‌های صوری تبدیل شده است؛ شیادانی که با ترفند «وام فوری بدون ضامن» یا «پرداخت در ۲۴ ساعت» تنها به دنبال خالی‌کردن حساب بانکی قربانیان هستند.
بستر مستعد کلاهبرداری: اقتصاد بحران‌زده، نیاز فوری، اعتماد کورکورانه
بر اساس برآوردهای مرکز آمار ایران، در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۸.۷ درصد از خانوارهای شهری و ۶۲ درصد از خانوارهای روستایی اعلام کرده‌اند که در طول سال گذشته حداقل یک بار برای رفع نیازهای اساسی خود، نیاز به اخذ وام فوری داشته‌اند. از سوی دیگر، گزارش‌های رسمی بانک مرکزی نشان می‌دهد در نیمه اول سال ۱۴۰۳ تنها ۳۵ درصد از درخواست‌های وام خرد زیر ۵۰ میلیون تومان موفق به دریافت تسهیلات شده‌اند. این شکاف عمیق میان نیاز و دسترسی، بستر بسیار مناسبی برای رشد قارچ‌گونه کلاهبرداران سایبری فراهم کرده است.
از تبلیغات جعلی تا فیش‌های ساختگی: چگونه قربانی می‌گیرند؟
بررسی‌های «اقتصادنگار» نشان می‌دهد که در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه تلگرام، واتس‌اپ و اینستاگرام، بیش از ۲۴۰۰ کانال و پیج غیرمجاز در حال تبلیغ وام‌های بدون ضامن، فوری و با سودهای کمتر از نرخ رسمی هستند. بسیاری از این صفحات با استفاده از رسیدهای جعلی، اسناد صوری از افراد مثلاً «رضایت‌مند» و حتی گفت‌وگوهای ساختگی، سعی در جلب اعتماد متقاضیان دارند.
در یکی از روش‌های رایج، از افراد خواسته می‌شود تصویر کارت ملی، شناسنامه و کارت بانکی خود را ارسال کرده و سپس مبلغی بین ۱۵۰ تا ۶۵۰ هزار تومان به‌عنوان «هزینه بررسی پرونده» یا «حق بیمه وام» پرداخت کنند. پس از آن، نه خبری از وام است و نه راهی برای تماس با فرد یا صفحه‌ای که ظاهراً پشتیبان وام بود.
📉 افزایش قربانیان: آمار نگران‌کننده از پلیس فتا
طبق آمار رسمی منتشرشده توسط پلیس فتا در زمستان ۱۴۰۲، تنها در سه ماه پایانی سال بیش از ۵۷۰۰ پرونده کلاهبرداری سایبری مرتبط با پرداخت وام جعلی در سراسر کشور تشکیل شده است. در این پرونده‌ها مجموعاً بیش از ۷۴ میلیارد تومان از حساب افراد برداشت غیرمجاز صورت گرفته است. نکته تکان‌دهنده اینکه در بیش از ۷۰ درصد موارد، عامل یا عوامل کلاهبرداری قابل شناسایی نبوده‌اند؛ یا به دلیل استفاده از هویت‌های جعلی و شماره‌حساب‌های اجاره‌ای، یا به سبب فعالیت خارج از مرزهای ایران.
💡 نکته کلیدی: بانک‌ها در فضای مجازی وام نمی‌دهند
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بارها در بیانیه‌های رسمی اعلام کرده است که هیچ بانکی مجاز به ارائه تسهیلات خرد یا کلان از طریق شبکه‌های اجتماعی نیست و همه مراحل پرداخت وام باید از طریق شعب رسمی یا پلتفرم‌های مورد تأیید مانند سامانه‌های بانکداری الکترونیکی بانکی صورت گیرد. در سال ۱۴۰۳، هیچ یک از ۳۱ بانک فعال کشور، مجوزی برای فعالیت در تلگرام یا اینستاگرام به منظور پرداخت وام دریافت نکرده‌اند.
هشدارهای عمومی کافی نیست؛ آگاهی‌سازی هدفمند ضروری است
اگرچه پلیس فتا، در راستای افزایش آگاهی عمومی، تاکنون بیش از ۴ میلیون پیامک هشدار به تلفن همراه مشترکان ارسال کرده و صدها کمپین اطلاع‌رسانی در تلویزیون و فضای مجازی برگزار شده، اما به نظر می‌رسد بدون حضور مؤثر نهادهای سیاستگذار در حوزه فرهنگ دیجیتال و افزایش سواد مالی، مقابله با این موج گسترده کلاهبرداری ممکن نخواهد بود.
وام فوری، بدون ضامن، آن هم در این اقتصاد گرفتار و از کانال‌های ناشناس تلگرامی؟ نه تنها غیرقانونی، بلکه یک «دام فریبنده» است. در اقتصادی که نرخ تورم نقطه‌ای در خرداد ۱۴۰۳ به ۳۹.۵ درصد رسیده، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته و نظام اعتباری سنتی بانک‌ها نیز چابکی لازم برای حمایت فوری ندارد، نباید توقع معجزه از پیج‌های ناشناس در اینستاگرام داشت.دریافت وام باید از مسیر رسمی و معتبر صورت گیرد؛ یعنی از طریق بانک‌ها و مؤسسات مالی دارای مجوز از بانک مرکزی. هر پیشنهاد خارج از این مسیر، به احتمال قریب‌به‌یقین، در کمین سرقت از جیب شماست.