به گزارش اقتصادنگار – در دومین هفته تیرماه، بازارهای اصلی اقتصاد ایران با همافزایی سیگنالهای منفی، به سمت یک ریزش همزمان حرکت کردند. از سقوط سنگین شاخص بورس تا افت قیمت دلار و سکه، نشانههایی از تضعیف انتظارات تورمی، رکود سرمایهگذاری و بحران اعتماد در رفتار سرمایهگذاران هویداست. این رخداد که از آن میتوان به عنوان «مثلث نزول بازارها» یاد کرد، بازتابی از اختلال در سیاستگذاری، ترس از چشمانداز اقتصادی و آشفتگی در ابزارهای مالی است.
بورس تهران؛ سقوط آزاد شاخص و اهرم معکوس صندوقها
در آغاز هفته دوم تیر، شاخص کل بورس تهران با افتی سنگین، بیش از ۵۰ هزار واحد کاهش یافت و به سطح ۱ میلیون و ۲۴۰ هزار واحدی رسید. این ریزش که در ادامه روند فرسایشی بازار سهام در ماههای گذشته رقم خورد، همزمان بود با ابلاغیه سازمان بورس برای افزایش دامنه نوسان صندوقهای اهرمی از ۳ به ۴ درصد.
در نگاه نخست، این تصمیم میتوانست به افزایش نقدشوندگی کمک کند، اما در عمل، پرتاب دوباره سرمایهگذاران به دل ابزارهای پرریسک بدون بهبود بنیاد بازار، به تعمیق بیشتر رکود انجامید.
براساس دادههای منتشرشده، ارزش معاملات خرد بازار سهام طی هفته گذشته، به متوسط روزانه ۲۲۰۰ میلیارد تومان کاهش یافت؛ رقمی که در مقایسه با اوج معاملات در فروردین ۱۴۰۳ (بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان) کاهشی بیش از ۷۸ درصدی را نشان میدهد.
صندوقهای اهرمی؛ حباب منفی بهجای اهرم مثبت
در حالی که صندوقهای اهرمی با هدف افزایش بهرهوری سرمایهگذاری طراحی شدهاند، عملاً در هفتههای گذشته به کانون ایجاد حباب منفی در بازار سرمایه تبدیل شدهاند. اختلاف بین قیمت تابلویی واحدهای سرمایهگذاری و ارزش خالص دارایی (NAV) در برخی از این صندوقها به بیش از ۱۸ درصد رسیده است.
به بیان دیگر، در شرایطی که ارزش واقعی داراییهای صندوقها بالاتر است، ترس از افت بیشتر و عدم تعادل در عرضه و تقاضا، باعث شده که سرمایهگذاران حاضر باشند واحدهای خود را با تخفیفهای شدید بفروشند. این وضعیت، سیگنالی از بیاعتمادی عمیق و فشار فروش در بازار ثانویه صندوقهاست.
بازار ارز؛ کاهش قیمت دلار آزاد
قیمت دلار در بازار آزاد که در هفتههای گذشته تا سطح ۷۰ هزار تومان نیز رسیده بود، در روزهای اخیر به زیر ۶۸ هزار تومان کاهش یافت. این کاهش نزدیک به ۳ درصدی در هفته، در شرایطی رخ داد که نرخ حواله در سامانه نیما و بازار متشکل تقریباً ثابت باقی مانده و بانک مرکزی نیز از ابزار مداخلهای کمتری استفاده کرده است.
به نظر میرسد این کاهش، ناشی از دو عامل باشد:
کاهش تقاضای سفتهبازانه به دلیل افت انتظارات تورمی
افزایش فروش ارز حاصل از صادرات غیرنفتی در بازار رسمی به دنبال الزامهای ارزی جدید
با این حال، بازارساز همچنان با چالش بازگرداندن آرامش پایدار روبروست، چراکه بخشی از افت اخیر نه بهدلیل پایداری بنیادین، بلکه ناشی از فشار روانی ناشی از رکود در بازارهای دیگر بوده است.
بازار سکه؛ عقبنشینی طلا با اثر دوگانه ارز و انس جهانی
قیمت سکه امامی که هفته گذشته در محدوده ۳۲ میلیون تومان نوسان میکرد، اکنون به کمتر از ۳۱ میلیون تومان رسیده است. این کاهش، حاصل ترکیب دو سیگنال است:
کاهش نرخ دلار داخلی
کاهش اندک قیمت طلای جهانی که به حدود ۲۳۲۰ دلار در هر اونس رسیده
در مجموع، سکه نیز وارد فاز اصلاح شده و با کاهش بیش از یک میلیون تومان در هفته، سومین ضلع نزولی بازارهای مالی را کامل کرده است.
نسبت P/E؛ فرصتی در دل ترس
با توجه به ریزش اخیر بازار سهام، نسبت قیمت به درآمد بازار (P/E TTM) به حدود ۵.۶ واحد کاهش یافته است؛ پایینترین سطح در ۳۰ ماه گذشته. برخی کارشناسان معتقدند این نسبت، نشاندهنده ارزندگی بازار و فرصت ورود مجدد سرمایهگذاران بنیادی است.
اما آنچه مانع از تحقق این بازگشت میشود، ابهام در صورتهای مالی بهار ۱۴۰۴ و نگرانی از اثر نوسانات ارز بر هزینههای شرکتهاست. در صنایع وارداتمحور نظیر خودروییها، داروییها و غذاییها، رشد بهای تمامشده میتواند سودآوری را بهشدت تحت فشار قرار دهد.
بازارتغییر هفتگیمهمترین عاملشاخص کل بورس▼ ۵۰٬۰۰۰ واحد (حدود ۴٪)ناامیدی از سودآوری و بیاعتمادی به سیاستگذاردلار آزاد▼ حدود ۲٬۰۰۰ تومان (~۳٪)کاهش تقاضای سفتهبازانه و افت انتظارات تورمیسکه امامی▼ حدود ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تومانکاهش دلار و افت طلا در بازار جهانیNAV صندوقهای اهرمی▼ تا ۱۸٪ پایینتر از قیمت واقعیفشار فروش و هراس عمومی
سه بازار کلیدی اقتصاد ایران، در حالی همزمان وارد فاز اصلاحی و رکودی شدهاند که هیچیک از آنها به دلیل پایداری بنیادهای اقتصادی به این مسیر نیفتادهاند. ترکیب بیاعتمادی، ناپایداری سیاستگذاری، و ترس از آینده، محرک اصلی مثلث نزول فعلی است.
اگرچه کاهش P/E بازار سهام و کاهش قیمت ارز میتواند به خودی خود فرصتی برای بازسازی بازارها تلقی شود، اما بدون بازسازی اعتماد عمومی، شفافسازی سیاستهای مالی و تثبیت اقتصادی، این افتها نه مقدمه بازگشت، بلکه نشانهای از سقوطی عمیقتر خواهند بود.
