بازار سرمایه ایران در گذار از سایه‌های سنگین؛ امیدی محتاطانه در دل ریسک‌های سیاسی

به گزارش اقتصادنگار – در روزهای اخیر، بازار سرمایه ایران شاهد تحولات ظریف اما قابل توجهی بوده که هرچند هنوز از تنش‌ها و ابهامات گذشته فاصله کامل نگرفته‌اند، اما سیگنال‌هایی از آرامش نسبی و بازگشت تدریجی اعتماد را در دل فعالان خود نمایان ساخته است. فضای بازار همچنان بین دو قطب امید و نگرانی در نوسان است؛ اما رنگ غالب، این بار سایه‌ای از خوش‌بینی محتاطانه را در بر گرفته است.
یکی از عوامل اصلی این تغییر، به تعویق افتادن حدود ۴۰ روزه اجرای مکانیسم ماشه است که به‌نوعی فرصتی برای تنفس بازار و کاهش فشار روانی ایجاد کرده است. این وقفه موقتی، اگرچه به معنای رفع کامل ریسک‌های سیاسی نیست، اما توانسته موقتاً از شدت روندهای نزولی کاسته و فضا را برای حرکت‌های اصلاحی فراهم کند. در معاملات روزهای اخیر، نشانه‌هایی از کنترل فشار فروش و تثبیت نسبی قیمت‌ها دیده شده که به‌ویژه در گروه‌های خاصی از سهام قابل مشاهده است.
پویان مظفری، کارشناس بازار سرمایه، با تأکید بر پیچیدگی وضعیت، می‌گوید: «کاهش قیمت‌ها در صندوق‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا برخلاف انتظار ناشی از کاهش تنش‌های سیاسی نبوده بلکه بازتاب نوعی انتظار فروشنده از تحولات پیش‌رو است؛ بازاری که چشم‌انتظار روشن شدن مسیر مذاکرات است.»
از سوی دیگر، ورود به فصل مجامع و انتشار گزارش‌های مالی مطلوب شرکت‌ها، انگیزه‌ای تازه برای سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است؛ به‌طوری که حتی خبرهای مثبت اقتصادی در برخی نمادها مانع از افت بیشتر قیمت‌ها شده و یا رشدهای نسبی را رقم زده است. همچنین زمزمه‌هایی درباره تأمین مالی حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان در جریان است که نشان‌دهنده وجود نقدینگی و ظرفیت حمایت از بازار در شرایط فعلی است.
تحولات ژئوپلیتیکی، به ویژه اظهارات اخیر جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، درباره آمادگی برای مذاکره با ایران و جلوگیری از فعال شدن مکانیسم ماشه، در کنار مواضع قاطع تهران درباره عدم توقف غنی‌سازی، فضای سیاسی پیچیده و چالش‌برانگیزی را شکل داده که همچنان بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. خواسته‌های فراتر از توافق هسته‌ای از جمله محدودیت‌های برنامه موشکی، بخشی از موانع پیش‌روست که بر ابهامات می‌افزاید.
در بخش انرژی، آمارهای نویدبخشی نیز منتشر شده است؛ صادرات نفت ایران به چین در ماه ژوئن به رکورد ۱.۷ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح از اسفند گذشته محسوب می‌شود. این روند افزایشی در صادرات نفت و تصویب افزایش ظرفیت تولید تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز، نشانه‌هایی از پویایی نسبی اقتصاد ایران در حوزه انرژی است.
با این حال، سیاست پولی انقباضی بانک مرکزی که در عملیات بازار باز با کاهش شدید حجم نقدینگی در دسترس بانک‌ها از حدود ۴۷۸۰ همت به ۴۰۰ همت نمایان شده، بیانگر تلاش جدی برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی است. این شرایط موجب شده تا اولویت سرمایه‌گذاری، دارایی‌های کم‌ریسک مانند صندوق‌های درآمد ثابت و طلا تلقی شود و سهام، تنها در موارد خاص و با دقت بالاتر مورد توجه باشد.
تجربه تلخ گذشته، سایه‌ای سنگین بر بازار انداخته و باعث شده سرمایه‌گذاران با احتیاط فراوان به فضای کنونی بنگرند. حسن کاظم‌زاده، تحلیلگر بازار سرمایه، می‌گوید: «تفکیک میان حقوقی‌ها و حقیقی‌ها به‌درستی انجام نمی‌شود و بسیاری از نهادهای حقوقی رفتارشان مشابه حقیقی‌هاست، بنابراین نمی‌توان انتظار داشت تمامی حقوقی‌ها نقش حمایتی سهامداران عمده را ایفا کنند.»
همچنین، کاهش تقاضای احتیاطی برای دارایی‌ها و افزایش تمایل به نگهداری نقدینگی به شکل تومان، شرایطی را رقم زده که بسیاری از بازارها از جمله دلار در یک وضعیت نسبی رکود قرار گرفته‌اند. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که از نیمه دوم سال ممکن است روند تقاضا برای دلار مجدداً افزایش یابد، اما فعلاً ترس از آینده مانع حرکت آزادانه سرمایه‌ها شده است.
در مجموع، بازار سرمایه ایران در مرحله حساسی قرار دارد که نه به سلامت کامل رسیده و نه در حال فروپاشی است. این دوره گذار نیازمند زمان، صبر و مدیریت دقیق است تا بستر بازگشت اعتماد و رونق پایدار فراهم شود. در این میان، همگرایی سیاست‌های اقتصادی و سیاسی، و درک عمیق‌تر از رفتار سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی، کلید عبور موفق از این شرایط دشوار خواهد بود.