رصد بازار طلا، سکه و ارز در آینه‌ تورم انتظاری، منازعات ژئوپلیتیک و بی‌ثباتی داخلی

اقتصادنگار – در روزهایی که تنش‌های جهانی و بی‌ثباتی اقتصادی داخل کشور دوشادوش هم حرکت می‌کنند، بازارهای مالی از جمله طلا، سکه و ارز بیش از هر زمان دیگری در معرض نوسانات هیجانی قرار گرفته‌اند. رشد پرشتاب بهای این کالاها در هفته‌های اخیر، بیش از آنکه بازتابی از متغیرهای بنیادین اقتصادی باشد، معلول انتظارات تورمی و شوک‌های روانی ناشی از تحولات بین‌المللی است؛ آن‌هم در شرایطی که بازار، گرفتار نوعی بی‌برنامگی ساختاری و نبود ابزارهای کارآمد مدیریت هیجان است.
طلا؛ پناهگاه یا حباب؟
در عرف بازارهای جهانی، طلا همواره دارایی امن تلقی می‌شود؛ سپری در برابر نااطمینانی، تورم و آشوب‌های ژئوپلیتیک. این قاعده البته برای اقتصاد ایران با شدت بیشتری صدق می‌کند، زیرا جامعه سرمایه‌گذار ایرانی در فقدان بازار سرمایه‌ای باثبات و چشم‌انداز روشن اقتصادی، همواره به بازار طلا و ارز پناه برده است.
در روزهای اخیر، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار از سطح ۶ میلیون تومان به بیش از ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان صعود کرده است. سکه تمام بهار آزادی نیز جهشی ۷ میلیونی را تجربه کرده و به بیش از ۸۴ میلیون تومان رسیده است. این در حالی است که کارشناسان از شکل‌گیری «حباب قیمتی» و فاصله‌ معنادار نرخ‌ها با ارزش ذاتی سخن می‌گویند.
ریشه‌های التهاب؛ از واشنگتن تا خیابان فردوسی
اقتصاد ایران همواره از «نوسان بیرونی» ضربه‌پذیر بوده است. در هفته گذشته، اخبار مربوط به صف‌آرایی روسیه و آمریکا بر سر جنگ اتمی، بازارهای جهانی را ملتهب کرد و بهای اونس جهانی را تا ۵۴ دلار بالا برد. در داخل کشور نیز، تشدید تحریم‌های اقتصادی، لفاظی‌های رژیم صهیونیستی و ابهام در روند مذاکرات منطقه‌ای، ذهن فعالان بازار را به سمت تورم‌زایی سیاسی سوق داد.
در نتیجه، دلار آزاد در بازار داخلی از محدوده ۸۵ هزار تومان به حوالی ۹۳ هزار تومان صعود کرد. این جهش نه از مسیر تراز پرداخت‌ها یا کسری بودجه، بلکه عمدتاً ناشی از فضای روانی و سوداگری در بازار بود. حتی در بازار توافقی، نرخ‌ها به سطح ۷۱ تا ۸۳ هزار تومان برای دلار و یورو رسیدند؛ نرخی که کارشناسان آن را «بیش‌برآوردشده» و جدا از واقعیت‌های تراز ارزی کشور می‌دانند.
واکنش بازار طلا و سکه به حراج شمش
در واکنش به التهابات بازار، بانک مرکزی و نهادهای نظارتی اقدام به عرضه شمش طلا در قالب حراج کردند. این مداخله در کوتاه‌مدت مؤثر واقع شد و تا حدودی از رشد افسارگسیخته نرخ‌ها جلوگیری کرد. برآوردها نشان می‌دهد حباب سکه که تا مرز ۱۱ میلیون تومان افزایش یافته بود، اکنون حدود یک میلیون تومان عقب‌نشینی کرده است. به بیان دیگر، ورود نهادهای رسمی به عرصه عرضه توانست بخشی از عطش تقاضای هیجانی را فروبنشاند و بازار را به آرامش نسبی برساند.
آینده بازار؛ اصلاح یا جهش دوباره؟
محمد کشتی‌آرای، تحلیلگر برجسته بازار طلا، در گفت‌وگو با رسانه‌ها تأکید دارد که ماندگاری این آرامش، وابسته به دو متغیر کلیدی است: کاهش تنش‌های بین‌المللی و اتخاذ سیاست‌های شفاف ارزی. به گفته او، اگرچه قیمت‌ها در بازار طلای جهانی به‌تدریج تعدیل می‌شوند، اما استمرار بی‌ثباتی داخلی می‌تواند بازار را دوباره ملتهب سازد.
در همین حال، سرمایه‌گذاران نیز باید هوشیار باشند که ورود به این بازارها در شرایط بی‌ثبات، همواره با ریسک بالا همراه است. اگرچه طلا در بلندمدت دارایی قابل اتکایی به‌نظر می‌رسد، اما نوسانات کوتاه‌مدت می‌تواند سرمایه‌های خرد را دچار زیان کند؛ به‌ویژه اگر خرید در قله‌های قیمتی انجام شده باشد.
جمع‌بندی اقتصادنگار: سرمایه‌گذاری یا فرار از ریسک؟
آنچه امروز در بازار طلا و ارز ایران می‌گذرد، نمایی فشرده از تعامل پیچیده اقتصاد، سیاست و روان‌شناسی اجتماعی است. در غیاب یک استراتژی اقتصادی روشن، مردم راهی جز فرار به جلو ندارند و طلا، در کنار ارز، به‌عنوان سدی در برابر تورم، بدل به پناهگاهی ناگزیر شده است.
اما حقیقت آن است که ثبات در این بازار، نه با تکیه بر سیاست‌های کوتاه‌مدت و عملیات ضربتی، بلکه با طراحی نقشه‌ راه اقتصادی، رفع گلوگاه‌های سیاست خارجی، و ایجاد نهادهای تنظیم‌گر حرفه‌ای محقق می‌شود. تا آن زمان، هر صعودی ممکن است مقدمه‌ای بر سقوط باشد؛ و هر آرامشی، توفانی در دل پنهان داشته باشد.