بازنگری در تخصیص سوخت؛ آزمون سخت بهره‌وری در صنعت انرژی ایران

اقتصادنگار – با آغاز فصل سرما و افزایش مصرف گاز، بحران مزمن کمبود سوخت بار دیگر خود را نشان می‌دهد. دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی و کارشناس حوزه انرژی هشدار می‌دهد که بدون بازنگری در مدل‌های تخصیص سوخت و تنبیه صنایع غیر‌بهره‌ور، اتلاف منابع ملی و تهدید امنیت انرژی کشور ادامه خواهد یافت.
در شرایطی که ایران با ضریب نفوذ بالای گاز طبیعی در سبد انرژی و سهم ۷۳ درصدی این حامل در مصرف کشور روبه‌روست، زمستان هر سال صحنه تکرار یک معادله پرهزینه است: مصرف بی‌رویه در کنار راندمان پایین نیروگاه‌ها و صنایع، کسری شدید گاز و فشار بر تأمین خوراک پتروشیمی‌ها و واحدهای تولیدی.
فریدون اسعدی، دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی، در گفت‌وگویی که بوی هشدار دارد، می‌گوید مدل‌های فعلی تخصیص سوخت باید اصلاح شود؛ به‌ویژه آنکه نیروگاه‌های کشور با راندمان متوسط ۳۹ درصدی – طبق آمار رسمی وزارت نیرو – بزرگ‌ترین مصرف‌کننده گاز هستند. به زبان ساده، حدود ۶۰ درصد سوخت تحویلی این نیروگاه‌ها دود می‌شود و به هدر می‌رود؛ آن هم در کشوری که هر مترمکعب گازش، معادل سرمایه ملی و فرصت صادراتی است.
برآوردهای اتحادیه نشان می‌دهد نیروگاه‌های گازی سالانه بیش از سه میلیارد مترمکعب گاز طبیعی و ۵۰۰ میلیون لیتر گازوئیل می‌سوزانند. اگر این واحدها با نیروگاه‌های سیکل‌ترکیبی جایگزین شوند، صرفه‌جویی سالانه بیش از ۵۰۰ میلیون دلار (با قیمت‌های جهانی سوخت) به‌دست می‌آید؛ رقمی که در شرایط تحریم و محدودیت منابع ارزی، اهمیت دوچندان دارد.
اسعدی یادآور می‌شود که ۸۰ درصد نیروگاه‌های ایران به گاز وابسته‌اند و این وابستگی یک تهدید جدی برای صنعت برق به شمار می‌رود. او در عین حال، از صنایع دیگر نیز غافل نیست: واحدهای سیمان، آجر و سایر صنایع انرژی‌بر که به گفته او باید طبق سیاست‌های ملی هر سال دست‌کم یک درصد بهره‌وری انرژی خود را افزایش دهند. اما بسیاری از این صنایع نه‌تنها در این مسیر گام برنداشته‌اند، بلکه با مصرف بی‌رویه، هم محیط زیست را تخریب می‌کنند و هم سرمایه ملی را هدر می‌دهند.
این کارشناس انرژی توصیه می‌کند احداث واحدهای جدید تنها با تجهیزات پربازده انجام شود و الزامات قانونی مانند مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان به‌طور جدی رعایت شود. اجرای همین یک مقرره می‌تواند تا ۳۰ درصد مصرف انرژی ساختمان‌ها را کاهش دهد و سهم آزادشده را به صنایع اختصاص دهد.
در کنار نقدها، اسعدی به اقدامات مثبت نیز اشاره می‌کند: شرکت ملی صنایع پتروشیمی با استفاده از گازهای مشعل و سرمایه‌گذاری در توسعه میادین گازی به‌دنبال تأمین پایدار خوراک مجتمع‌های پتروشیمی است. از جمله طرح جمع‌آوری گازهای مشعل شرق کارون که توسط پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس در حال اجراست، و نیز امضای قراردادهای جدید بین شرکت ملی نفت ایران، پتروشیمی باختر و هلدینگ پتروفرهنگ برای توسعه دو میدان گازی که روزانه ۳۱ میلیون مترمکعب گاز را به صنعت بازمی‌گرداند.
برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری از چهار طرح تأمین خوراک تا سال ۱۴۰۴، از جمله طرح ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ برای جمع‌آوری گازهای مشعل جنوب استان ایلام – که به‌تازگی توسط رئیس‌جمهور افتتاح شد – گامی در جهت ارتقای بهره‌وری و افزایش تولید محصولات پتروشیمی به شمار می‌رود.
پیام اقتصادنگار در این گزارش روشن است: ایران نمی‌تواند با الگوی مصرف فعلی، امنیت انرژی و درآمدهای خود را تضمین کند. تنبیه صنایع غیر‌بهره‌ور، جایگزینی نیروگاه‌های فرسوده با واحدهای سیکل‌ترکیبی، رعایت مقررات بهینه‌سازی انرژی و سرمایه‌گذاری در جمع‌آوری گازهای مشعل، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای عبور از زمستان‌های سخت و حفظ جایگاه کشور در بازار انرژی جهانی است.