سیمان جهانی در تله رکود تقاضا؛ جایگاه ایران میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ

اقتصادنگار – بازار جهانی سیمان در سال ۲۰۲۴ صحنه تحولات مهمی بوده است. در نگاه نخست، کاهش ۱۸.۲ درصدی ارزش واردات سیمان در مقایسه با سال قبل، نشانه‌ای آشکار از افت تقاضای بین‌المللی و فشار بر پروژه‌های عمرانی در بسیاری از کشورهاست. به زبان ساده، اگرچه سیمان همچنان یکی از کالاهای استراتژیک برای توسعه زیرساخت و مسکن محسوب می‌شود، اما رکود در ساخت‌وساز، بحران‌های انرژی و هزینه‌های حمل‌ونقل، مسیر تجارت جهانی آن را پرچالش کرده است.
چین همچنان غول بلامنازع؛ ایران در میان بزرگان
طبق گزارش‌های آماری، چین همچنان با فاصله‌ای چشمگیر صدرنشین تولید سیمان جهان است. این کشور در سال ۲۰۲۳ بیش از دو میلیون تن سیمان تولید کرده؛ هرچند نسبت به سال ۲۰۲۱ اندکی افت داشته، اما همچنان سهمی نزدیک به نیمی از بازار جهانی را در اختیار دارد. هند با تولید ۴۱۰ هزار تن در جایگاه دوم ایستاده و ایالات متحده، ویتنام و ترکیه دیگر بازیگران بزرگ این عرصه هستند.
ایران نیز با تولید ۶۵ هزار تن سیمان در سال ۲۰۲۳، در رده ۱۰ تولیدکننده بزرگ جهان قرار گرفت. هرچند این رقم در مقایسه با غول‌های آسیایی کوچک به‌نظر می‌رسد، اما به لحاظ منطقه‌ای، جایگاه ایران اهمیت استراتژیک دارد؛ چراکه این صنعت با زنجیره گسترده‌ای از صنایع پایین‌دستی و اشتغال داخلی پیوند خورده است.
تجارت جهانی؛ افت ارزش واردات و تغییر جغرافیای تقاضا
کل واردات سیمان در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۳.۴ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نسبت به سال قبل (۱۶.۴ میلیارد دلار) کاهش چشمگیری داشته است. این افت، بیانگر رکود جهانی تقاضاست. با این حال، همچنان برخی بازارها پویایی خود را حفظ کرده‌اند.
ایالات متحده با وارداتی به ارزش ۲.۴ میلیارد دلار، سهمی بیش از ۱۸ درصدی از کل بازار وارداتی جهان دارد و همچنان بزرگ‌ترین خریدار سیمان باقی مانده است.
پس از آن، بریتانیا، فرانسه، فیلیپین و هلند در جمع پنج واردکننده اصلی قرار دارند که مجموعاً نزدیک به ۳۴ درصد از کل واردات سیمان دنیا را تشکیل می‌دهند.
بررسی تغییرات سالانه نشان می‌دهد کشورهایی مانند لهستان (۴۷.۹٪)، مجارستان (۴۵.۸٪) و ایتالیا (۲۲.۹٪) افزایش واردات داشته‌اند، در حالی که بنگلادش (-۴۷.۷٪)، استرالیا (-۲۰.۴٪) و فرانسه (-۱۵.۹٪) خرید خود را به‌طور محسوسی کاهش داده‌اند.
این جابه‌جایی‌ها پیام روشنی دارند: تقاضای سیمان بیش از آنکه تحت تأثیر مزیت‌های نسبی تولید باشد، به شرایط اقتصادی داخلی و سیاست‌های عمرانی کشورها وابسته است.
سهم قاره‌ها؛ اروپا در صدر، آسیا در تعقیب
از منظر جغرافیای واردات:
اروپا با صرف ۴.۶ میلیارد دلار (۳۴.۲٪ از کل واردات جهانی) در جایگاه نخست ایستاده است.
آسیا با ۲۴.۵٪ و آمریکای شمالی با ۱۹.۷٪ رتبه‌های بعدی را دارند.
آفریقا سهمی معادل ۱۲.۷٪ دارد و آمریکای لاتین (غیر از مکزیک) به همراه اقیانوسیه سهم‌های محدودتری در بازار جهانی دارند.
این داده‌ها نشان می‌دهد که برخلاف تصور، رشد تقاضا تنها در اقتصادهای نوظهور آسیایی متمرکز نیست، بلکه اروپا همچنان کانون اصلی واردات باقی مانده است.
جایگاه ایران در معادله جهانی
برای ایران، قرار گرفتن در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ سیمان جهان فرصتی استراتژیک محسوب می‌شود. با وجود محدودیت‌های تحریمی و چالش‌های داخلی، این صنعت همچنان ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای منطقه‌ای دارد. کاهش تقاضای جهانی شاید فشارهایی بر صادرات وارد کند، اما در عین حال، می‌تواند فرصتی برای تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های داخلی باشد.
واقعیت این است که صنعت سیمان ایران در شرایط کنونی دو چالش بنیادین دارد:
۱. انرژی و حمل‌ونقل: افزایش هزینه‌های انرژی و محدودیت‌های زیرساختی، مزیت نسبی ایران را تهدید می‌کند.
۲. بازارهای صادراتی: رقابت شدید کشورهایی چون ترکیه و ویتنام، لزوم دیپلماسی اقتصادی فعال‌تر برای حفظ و توسعه سهم ایران در بازار جهانی را برجسته می‌سازد.
بازار سیمان جهان در سال ۲۰۲۴ با رکود نسبی واردات و کاهش ۱۸.۲ درصدی ارزش آن، تصویری از توقف یا کندی پروژه‌های عمرانی و فشارهای اقتصادی در سطح جهانی ارائه می‌دهد. در چنین شرایطی، ایران اگرچه در مقایسه با چین و هند سهم اندکی دارد، اما حضور در جمع ۱۰ تولیدکننده بزرگ فرصتی است که با سیاست‌گذاری هوشمندانه می‌تواند به موتور محرک صادرات غیرنفتی بدل شود.صنعت سیمان ایران امروز نیازمند بازنگری در سیاست انرژی، توسعه زیرساخت حمل‌ونقل و گسترش روابط تجاری منطقه‌ای است. بی‌تردید، در جهانی که رقابت بر سر هزینه و کیفیت هر روز شدیدتر می‌شود، بقا و توسعه این صنعت به سرعت تصمیم‌گیری و هوشمندی سیاست‌گذاران وابسته است.