اقتصادنکار – در مردادماه ۱۴۰۴ گروه مپنا با حضور وزیر نیرو از نخستین توربین گاز کلاس F ایرانی رونمایی کرد. رخدادی که از ورود صنعت برق کشور به مرحلهای تازه خبر میداد، اما همزمان پرسشهایی را دربارهی سطح فناوری و مسیر آینده این صنعت نیز بهوجود آورد.
بر اساس آمارهای رسمی، میانگین راندمان نیروگاههای برق ایران نزدیک به ۳۹ درصد است؛ این در حالی است که توربینهای کلاس F در ترکیب با سیکل ترکیبی، راندمانی در حدود ۵۵ تا ۵۸ درصد دارند.
به گفته محمد سهرابی، استاد دانشگاه و کارشناس انرژی، «رسیدن به توربین کلاس F بدون تردید یک موفقیت صنعتی است؛ اما باید توجه کرد که این فناوری متعلق به دهه ۱۹۹۰ میلادی است و جهان امروز از توربینهای کلاس H و J با راندمان بالای ۶۴ درصد استفاده میکند. اگرچه دسترسی به این فناوریها دشوار است، اما نرسیدن به آنها به معنای هدررفت قابل توجهی از گاز طبیعی در نیروگاههاست.»
توربینهای کلاس H و J؛ جهش فناوری در دمای ۱۶۰۰ درجه
توربینهای گازی کلاس H و J با بهرهگیری از پرهها و آلیاژهای خاص، امکان ورود گازهای داغ بالای ۱۴۰۰ تا ۱۶۰۰ درجه سانتیگراد را فراهم میکنند. این فناوری، علاوه بر افزایش راندمان، میزان انتشار CO₂ و بهویژه NOx را نیز به طرز محسوسی کاهش میدهد. حمید نادری، یکی از مدیران پیشین صنعت نیروگاهی، در گفتوگو با اقتصادنگار میگوید:«وقتی در نیروگاهی هر یک درصد راندمان بالاتر معادل صرفهجویی صدها میلیون مترمکعب گاز است، سرمایهگذاری روی فناوری نو فقط یک انتخاب نیست، بلکه ضرورت ملی است. ما سالانه بیش از ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز برای تولید برق میسوزانیم که بخش عمدهای از آن به دلیل فناوری قدیمی هدر میرود.»
ضرورت سرمایهگذاری بلندمدت در فناوریهای نو
در حالی که مپنا توانسته است با اتکا به دانش داخلی توربینهای کلاس F را طراحی و تولید کند، متخصصان معتقدند باید از هماکنون مسیر تحقیق و توسعه برای دستیابی به کلاسهای H و J طراحی شود.ناهید کیانی، تحلیلگر سیاستهای انرژی، بر این باور است که:«صنعت توربینهای گازی میتواند به پیشران رشد اقتصادی و صنعتی ایران تبدیل شود. ما نیروی انسانی ماهر و دانشگاههای توانمند داریم، فقط به ثبات در سیاستگذاری و سرمایهگذاری هدفمند نیاز است. اگر در ده سال آینده روی توسعه فناوریهای کلاس H سرمایهگذاری نشود، فرصت بزرگی را در بازار جهانی از دست خواهیم داد.»
او میافزاید:«نکته مهم این است که فقط به ساخت توربین بسنده نکنیم؛ باید زنجیرهی تحقیق، طراحی، مواد، خنککاری و مدیریت دیجیتال نیروگاه را همزمان پیش ببریم. دنیا به سمت توربینهای هوشمند با مانیتورینگ بلادرنگ میرود.»
چشمانداز ایران در بازار جهانی توربین گازی
ایران یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر گاز جهان است. از این منظر، ارتقای راندمان نیروگاههای گازی نهتنها باعث کاهش ناترازی برق میشود، بلکه میتواند جایگاه کشور را در زنجیره جهانی فناوری توربین ارتقا دهد.به گفته کارشناسان، مپنا با دستیابی به سطح F در حال حاضر در «رده دوم فناوری توربینهای گازی جهان» قرار گرفته و فاصلهای کمتر از یک دهه تا ورود به کلاسهای پیشرفتهتر دارد.در صورت تحقق این هدف، ایران نهتنها قادر به کاهش چشمگیر آلودگی هوا و مصرف گاز طبیعی خواهد بود، بلکه میتواند به صادرکننده دانش فنی و تجهیزات نیروگاهی در منطقه تبدیل شود — گامی که از آن به عنوان «جهش دوم صنعت برق ایران» یاد میشود.
