سلطه کالای تقلبی بر بازار لوازم آرایشی/ ۹۰ درصد محصولات قاچاق خارجی غیراصل هستند

به گزارش اقتصادنگار؛ بازار لوازم آرایشی و بهداشتی در ایران با چالشی فراتر از قاچاق کالا روبه‌روست؛ چالشی که به ورود و عرضه گسترده محصولاتی مربوط می‌شود که نه‌تنها مسیر قانونی و قابل رهگیری ندارند، بلکه بخش قابل توجهی از آنها از نظر اصالت و کیفیت نیز قابل اعتماد نیستند. در چنین شرایطی، مصرف‌کننده‌ای که برای خرید یک محصول خارجی هزینه می‌کند، لزوماً کالای اصل دریافت نمی‌کند و حتی ممکن است محصولی با ترکیبات نامشخص و استانداردهای نامعلوم را وارد چرخه مصرف خود کند.
ابعاد این مسئله زمانی روشن‌تر می‌شود که آمارهای اعلام‌شده از سوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز نشان می‌دهد حدود ۷۰ درصد بازار محصولات آرایشی خارجی در اختیار کالاهای قاچاق است و از این میزان، ۹۰ درصد را محصولات تقلبی تشکیل می‌دهند. این ارقام نشان می‌دهد مسئله بازار آرایشی صرفاً به ورود غیرقانونی کالا محدود نیست، بلکه بخش مهمی از آن با شبکه عرضه محصولات فاقد اصالت گره خورده است.
ممنوعیت واردات رسمی و گسترش بازار غیرشفاف
ممنوعیت واردات فرآورده‌های نهایی آرایشی و بهداشتی از سال ۱۳۹۷، یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر ساختار این بازار بوده است. این محدودیت با هدف حمایت از تولید داخلی و مدیریت واردات اعمال شد، اما در عمل، تقاضا برای برندهای خارجی همچنان در بازار باقی ماند.
زمانی که تقاضای مصرف‌کننده برای محصولات خارجی پابرجا باشد، اما مسیر رسمی تأمین آنها محدود شود، امکان شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی توزیع افزایش پیدا می‌کند. در چنین فضایی، کالاهای قاچاق و تقلبی می‌توانند از مسیرهای مختلف وارد بازار شوند و به دلیل دشواری تشخیص اصالت، در کنار محصولات معتبر به فروش برسند.
نکته مهم این است که ممنوعیت واردات رسمی به معنای حذف تقاضا نیست. مصرف‌کنندگان همچنان به دنبال برندهای شناخته‌شده خارجی هستند و همین فاصله میان تقاضای بازار و عرضه قانونی می‌تواند به تقویت فعالیت واسطه‌ها و شبکه‌های غیرشفاف منجر شود.
مرز مبهم میان کالای قاچاق و محصول تقلبی
محمود آل‌بویه، مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو، با اشاره به نحوه دسته‌بندی این محصولات اعلام کرده است که سازمان غذا و دارو آمار مستقلی از میزان کالاهای قاچاق و تقلبی ارائه نمی‌کند و به دلیل نبود مرزبندی روشن میان این دو عنوان، آنها را در گروه محصولات غیرمجاز قرار می‌دهد. به گفته وی، تعیین میزان و سهم این کالاها در بازار بر عهده ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز است.
این اظهارات نشان می‌دهد یکی از دشواری‌های مدیریت بازار، تفکیک دقیق انواع تخلف در زنجیره تأمین و عرضه است. کالای قاچاق ممکن است اصل باشد اما بدون طی مراحل قانونی وارد شده باشد؛ در مقابل، کالای تقلبی می‌تواند با نام و نشان یک برند معتبر عرضه شود، در حالی که هیچ ارتباطی با تولیدکننده اصلی ندارد. ترکیب این دو گروه در بازار، تشخیص اصالت محصول را برای مصرف‌کننده دشوارتر می‌کند.
رویه ملوانی و ضرورت جلوگیری از دور زدن نظارت‌ها
یکی دیگر از موضوعات مهم در ساماندهی بازار محصولات آرایشی و بهداشتی، نحوه استفاده از رویه‌های تجاری خاص از جمله واردات ملوانی و ته‌لنجی است. این مسیرها در چارچوب ضوابط مشخصی تعریف شده‌اند، اما هرگونه تلاش برای استفاده خارج از مقررات از آنها می‌تواند زمینه ورود کالاهای فاقد مجوز و گسترش عرضه غیرشفاف را فراهم کند.
مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو نیز تأکید کرده است که برخی افراد تلاش کرده‌اند با عبور از چارچوب دستورالعمل‌های موجود، نظارت‌ها را دور بزنند. با این حال، مبنای عملکرد این سازمان، دستورالعمل رسمی منتشرشده در وب‌سایت سازمان غذا و دارو و ابلاغ‌شده به سراسر کشور است.
از این منظر، مسئله اصلی صرفاً وجود یا نبود مسیرهای وارداتی نیست، بلکه چگونگی اجرای ضوابط، نظارت بر محموله‌ها و جلوگیری از تبدیل رویه‌های مجاز به پوششی برای ورود محصولات غیرمجاز است.

تولیدکنندگان داخلی در رقابت با بازار تقلبی
گسترش محصولات تقلبی تنها مصرف‌کنندگان را متضرر نمی‌کند، بلکه تولیدکنندگان داخلی را نیز در موقعیت دشواری قرار می‌دهد. شرکت‌هایی که برای تولید محصولات آرایشی و بهداشتی استاندارد هزینه می‌کنند، با رقبایی مواجه هستند که بدون رعایت الزامات تولید، کنترل کیفیت و نظارت‌های قانونی، محصولات خود را با قیمت‌ها و حاشیه سود متفاوت وارد بازار می‌کنند.
در چنین شرایطی، رقابت سالم میان تولیدکنندگان داخلی و عرضه‌کنندگان محصولات خارجی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، اگر اعتماد مصرف‌کننده به بازار محصولات آرایشی کاهش یابد، حتی برندهای معتبر داخلی نیز ممکن است از پیامدهای منفی این بی‌اعتمادی آسیب ببینند.
سلامت مصرف‌کننده؛ هزینه پنهان بازار محصولات تقلبی
اهمیت مقابله با کالاهای تقلبی در صنعت آرایشی و بهداشتی، بیش از هر چیز به ارتباط مستقیم این محصولات با سلامت انسان بازمی‌گردد. ترکیبات نامشخص، نبود کنترل کیفی معتبر و فقدان اطلاعات قابل اطمینان درباره منشأ تولید می‌تواند خطر استفاده از این محصولات را افزایش دهد.
در این میان، برچسب برندهای شناخته‌شده یا بسته‌بندی مشابه محصولات اصلی، تضمینی برای اصالت کالا نیست. بنابراین، نظارت بر زنجیره واردات، توزیع و فروش باید به‌گونه‌ای باشد که امکان رهگیری محصول و اطمینان از منشأ تولید آن برای نهادهای نظارتی و مصرف‌کنندگان فراهم شود.
به هر روی ، آمار بالای قاچاق و تقلب در بازار محصولات آرایشی خارجی نشان می‌دهد سیاست‌گذاری در این حوزه نمی‌تواند صرفاً به ممنوعیت واردات محدود بماند. ساماندهی مسیرهای قانونی تأمین، تقویت نظارت بر رویه‌های ملوانی و ته‌لنجی، شفاف‌سازی زنجیره توزیع و حمایت رقابتی از تولیدکنندگان داخلی، مجموعه اقداماتی هستند که می‌توانند از گسترش بازار غیرمجاز جلوگیری کنند. در غیر این صورت، بخش قابل توجهی از تقاضای مصرف‌کنندگان همچنان در بازاری تأمین خواهد شد که اصالت کالا و سلامت محصول در آن با ابهام جدی روبه‌روست.