ضعف حکمرانی صنعتی، ریشه چالش‌های امروز فولاد است

به گزارش اقتصادنگار، مهدی طغیانی ، در پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، با اشاره به پیشرفت‌های صنعت فولاد کشور، این پرسش را مطرح کرد که چرا با وجود تحقق اهداف کمی سند چشم‌انداز ۲۰ ساله، این صنعت همچنان با چالش‌های جدی در حوزه انرژی، آب، حمل‌ونقل و زیرساخت‌ها مواجه است.
وی ، با تأکید بر اینکه صنعت فولاد در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری قابل توجهی انجام داده و از نظر ظرفیت تولید و توان مدیریتی پیشرفت کرده است، گفت: آیا تأمین زیرساخت‌هایی مانند برق، گاز، آب و شبکه ریلی نیز بر عهده صنعت فولاد بوده است؟ اگر این زیرساخت‌ها فراهم نشده‌اند، مسئولیت آن متوجه چه نهادی است و چه دستگاهی باید هماهنگی میان بخش‌های مختلف را بر عهده می‌گرفت؟
تغییر الگوی حکمرانی؛ از مدیریت متمرکز تا تصمیم‌گیری پراکنده
نایب‌رییس کمیسیون اقتصادی مجلس،  با اشاره به تجربه تاریخی شکل‌گیری صنعت فولاد در ایران، سازمان ذوب‌آهن را نمونه‌ای از الگوی حکمرانی متمرکز در توسعه صنعتی دانست و توضیح داد: در دهه‌های گذشته، دولت مسئولیت‌هایی همچون تأمین مواد اولیه، بهره‌برداری از معادن، ایجاد کارخانه‌ها، تأمین مالی و توسعه زیرساخت‌ها را بر عهده داشت.
وی ، با اشاره به روند شکل‌گیری پروژه فولاد مبارکه در دهه ۶۰ افزود: در آن دوره، برای پیشبرد پروژه‌های بزرگ صنعتی، هماهنگی میان وزارتخانه‌ها، دولت و مجلس انجام می‌شد و تأمین مالی، تجهیزات، زیرساخت‌ها و حمایت‌های قانونی در قالب یک برنامه مشخص دنبال می‌شد.
طغیانی ، ادامه داد: از دهه ۸۰ به بعد، الگوی حکمرانی در صنعت فولاد تغییر کرد و تصمیم‌گیری‌ها میان دستگاه‌های مختلف پراکنده شد. در نتیجه، سرمایه‌گذاری در این صنعت توسعه یافت، اما هماهنگی متناسبی میان افزایش ظرفیت تولید و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز آن شکل نگرفت.
وزارت صمت باید نقش رهبر ارکستر صنعت را ایفا کند
وی، با اشاره به تعدد دستگاه‌های مسئول در حوزه تأمین زیرساخت‌ها اظهار کرد: وزارت نیرو مسئول بخشی از مسائل برق و آب، وزارت نفت مسئول تأمین گاز و وزارت راه مسئول توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل است؛ اما مسئله اصلی این است که چه نهادی باید این مجموعه را در راستای اهداف توسعه صنعتی کشور هماهنگ کند؟
نایب‌رییس کمیسیون اقتصادی مجلس، تصریح کرد: هر دستگاهی مسائل و اولویت‌های بخش خود را دنبال می‌کند، اما نهادی که باید این مجموعه را مانند یک ارکستر هماهنگ کند، در بسیاری از موارد نقش مؤثر و راهبردی خود را ایفا نمی‌کند. وزارت صمت باید محور هماهنگی و راهبری توسعه صنعتی کشور باشد و مسائل صنعت را در سطح دولت، مجلس و سایر دستگاه‌های اجرایی پیگیری کند.

حکمرانی صنعتی فراتر از تدوین اسناد توسعه‌ای 
وی ، با اشاره به تجربه‌های جهانی در حکمرانی صنعتی تأکید کرد: تدوین سند و تعیین اهداف کمی به‌تنهایی برای توسعه صنعت کافی نیست؛ بلکه اجرای موفق برنامه‌ها به ابزارهای مشخص قانونی، اقتصادی و نظارتی نیاز دارد.
طغیانی ، از جمله الزامات حکمرانی مؤثر در صنعت فولاد را چنین برشمرد:
• پیوند دادن تخصیص سرمایه و منابع مالی به اهداف اسناد توسعه صنعتی؛
• ایجاد هماهنگی میان وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مسئول تأمین آب، برق، گاز و حمل‌ونقل؛
• الزام دستگاه‌های مسئول به ارائه گزارش‌های منظم از میزان تحقق اهداف؛
• برنامه‌ریزی آینده‌نگر برای پیش‌بینی بحران‌هایی مانند محدودیت انرژی؛
• مشروط کردن حمایت‌های دولتی و تسهیلات به عملکرد و انطباق پروژه‌ها با برنامه‌های توسعه‌ای؛
• استقرار نظام مدیریت مبتنی بر داده و شفافیت در روند پیشرفت پروژه‌های بزرگ؛
• استفاده از ابزارهای مالی و توسعه‌ای برای هدایت سرمایه‌گذاری‌ها؛
• پیوند حمایت‌های دولتی با تعهدات بنگاه‌ها در حوزه بهره‌وری، فناوری و الزامات زیست‌محیطی.
وی ،  با اشاره به تجربه برخی کشورها در پیوند دادن حمایت‌های دولتی به تعهدات زیست‌محیطی شرکت‌ها گفت: در برخی الگوهای حکمرانی، دولت حمایت‌هایی مانند تأمین زیرساخت برق را در ازای تعهد شرکت‌ها به سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پاک و کاهش آلایندگی ارائه می‌کند. این رویکرد نشان می‌دهد که حمایت دولت و تعهد بنگاه‌ها باید در قالب یک برنامه مشترک و هدفمند تعریف شود.
ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت برای فولاد سبز
نایب‌رییس کمیسیون اقتصادی مجلس، با تأکید بر ضرورت ایجاد افق روشن برای فعالان صنعت فولاد اظهار کرد: حکمرانی مؤثر باید به شرکت‌ها فرصت برنامه‌ریزی بدهد تا خود را با الزامات آینده تطبیق دهند.برای مثال، اگر دولت از سال‌های قبل اعلام کند که در آینده خریدهای خود را به سمت فولاد کم‌کربن و فولاد سبز هدایت خواهد کرد، بنگاه‌ها فرصت خواهند داشت برای تغییر فناوری و اصلاح فرآیندهای تولید برنامه‌ریزی کنند.
وی افزود: مسئله صرفاً تدوین یک سند جامع یا برگزاری مراسم رونمایی از برنامه‌های توسعه‌ای نیست؛ بلکه باید مجموعه‌ای از ابزارهای قانونی، مالی، اجرایی و نظارتی برای تحقق اهداف آن سند به کار گرفته شود.
بازتعریف حکمرانی؛ ضرورت امروز صنعت فولاد
طغیانی ، ضعف در حکمرانی صنعتی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز اقتصاد ایران دانست و گفت: صنعت فولاد کشور در سال‌های گذشته مسیر قابل توجهی از پیشرفت و سرمایه‌گذاری را طی کرده است، اما برای عبور از چالش‌های فعلی، نیازمند تحول در نظام حکمرانی هستیم.
وی، تأکید کرد: وزارت صمت باید نهادی باشد که اصلاح قوانین و رفع موانع را در مجلس پیگیری کند، هماهنگی دستگاه‌ها را در دولت بر عهده بگیرد و در تعامل با رئیس‌جمهور و سایر وزارتخانه‌ها، مسائل زیرساختی صنعت از جمله آب، برق، گاز و حمل‌ونقل را به نتیجه برساند.
نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس ، خاطرنشان کرد: مسئله امروز صنعت فولاد صرفاً عملکرد شرکت‌ها و بنگاه‌های تولیدی نیست؛ بلکه باید در کنار ارزیابی عملکرد بنگاه‌ها، نظام تصمیم‌گیری و حکمرانی در سطح کلان اقتصاد نیز مورد بازنگری قرار گیرد.