بازار سکه امسال هم پررونق خواهد بود؟*
در ابتدای سال گذشته یعنی زمانی که قیمت سکه تمام بهار آزادی کمتر از ۳۹ میلیون تومان بود، کمتر کسی انتظار داشت قبل از این که به آخرین ماه سال گذشته برسیم قیمت هر قطعه سکه بیش از دو برابر شده باشد. چرا که در اواخر بهمنماه سال ۱۴۰۳ قیمت سکه تمام بهار تا بیش از ۷۸ میلیون تومان هم رسید. اما چه عواملی منجر شد که بازار سکه در سالی که گذشت بیشترین بازدهی را به ارمغان بیاورد؟ آیا این چنین بازدهیهایی در سال پیش رو (۱۴۰۴) هم تکرارپذیر هستند؟ در این گزارش سعی میکنیم مروری بر روند بازار سکه در سالی که گذشت و پیشبینی آن برای امسال داشته باشیم.
قیمت ارز؛ نخستین متغیر تعیینکننده قیمت سکه
قیمت سکه در بازار ایران به سه عامل بستگی دارد. نخست قیمت ارز است که هر چقدر تغییر کند به طور مستقیم باعث تغییر ارزش واقعی سکه طلا به عنوان کالایی نقدشونده در کل جهان میشود. دو عامل بعدی قیمت دلاری طلا در بازارهای جهانی و در نهایت هم میزان حبابی بودن قیمت سکه است. سه عاملی که قیمت نهایی سکه در بازار را تعیین میکنند. طی کمتر از یک سال اخیر که قیمت سکه حدودا ۲ برابر شده است، نرخ ارز بیش از ۵۰ درصد رشد داشته که نشان میدهد بیشترین اثرگذاری بر قیمت سکه و طلا مربوط به تغییرات قیمت دلار است.
بررسیها، دو سناریو را پیش روی بازار ارز و دلار قرار میدهد؛
سناریوی نخست که میتوان آن را سناریو منطقی و تا حدی خوشبینانه دانست، این است که یا توافقی با غرب رخ دهد یا حداقل وضعیت سیاسی و تنشها تشدید نشود. در چنین شرایطی انتظار میرود که متوسط قیمت ارز رشدی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد داشته باشد. به این ترتیب با فرض ثبات دو متغیر دیگر، یعنی قیمت جهانی طلا و میزان حباب سکه، میتوان انتظار داشت متوسط قیمت سکه در امسال (۱۴۰۴) ۳۰ تا ۵۰ درصد بیشتر از میانگین پارسال (۱۴۰۳) باشد. آمارها نشان میدهد که متوسط قیمت سکه در سالی که گذشت کمتر از ۵۰ میلیون تومان بود و رشد ۳۰ تا ۵۰ درصدی آن به معنی نرخهایی پایینتر از سطوح کنونی است. به همین دلیل گفته میشود این سناریو تا حدی خوشبینانه است.
در سناریو دوم که تا حدی بدبینانه محسوب میشود، متوسط قیمت دلار و به تبع آن میانگین قیمت سکه در سال آینده رشد ۷۰ تا ۹۰ درصدی نسبت به امسال خواهد داشت و به این معنی است که میانگین قیمت سکه سال آینده در حدود قیمتهای کنونی تا ۲۰ درصد بالاتر خواهد بود. البته باید توجه کرد این نرخها برای میانگین قیمت است و سقف قیمت میتواند بالاتر باشد.
طلای جهانی؛ دومین متغیر تعیینکننده قیمت سکه
بعد از نرخ ارز که معمولا بیشترین اثرگذاری را بر قیمت سکه دارد، دومین عامل اثرگذار را میتوان قیمت جهانی طلا دانست. همان طور که در گزارش بازار جهانی طلا هم به تفصیل پرداخته شد، به نظر میرسد حداقل ۷ عامل بر قیمت جهانی طلا در سال جاری (۱۴۰۴) اثرگذار باشند.
قیمت کنونی هر اونس طلا در بازارهای جهانی به سقف تاریخی ۲۹۰۰ دلار رسیده است که حاکی از جهش ۴۰ درصدی طی تنها یک سال است. جهشهایی عجیب و سطوح قیمتی بیسابقه که باعث ثبت رکوردهای پیدرپی شده است، یکی از عواملی است که برخی تحلیلگران اعتقاد دارند قیمت طلای جهانی باید اصلاح داشته باشد و از این سطوح عقبنشینی خواهد کرد.
در سمت مقابل اما برخی به خریدهای بیسابقه بانکهای مرکزی جهان بعد از آغاز جنگ اوکراین اشاره میکنند که در پی افزایش ریسک نکول اوراق و امنیت بالای طلا به عنوان پشتوانه شروع شده است. در سال گذشته میلادی بانکهای مرکزی جهان برای سومین سال پیاپی بیش از یک هزار تن طلا خریداری کردند که به اصطلاح ورود جهان به عصر برتون وودز ۳ و دوران جدید علاقهمندی کشورها به طلا نامیده شده است. این خریدهای سنگین میتواند عاملی باشد که از قیمتهای بالای طلا حمایت کند.
رشد شاخص دلار در پی اقدامهای ترامپ در دور جدید ریاست جمهوریاش در امریکا یکی از عواملی است که میتواند قیمت دلار را تحت فشار قرار دهد. ولی برخی دیگر از تحلیلگران اعتقاد دارند جنگهای تجاری آغاز شده توسط ترامپ منجر به ناامنی اقتصادی بیشتر در دنیا و در نتیجه کوچ بیش از پیش سرمایهها به سمت دارایی امنی همانند طلا خواهد شد و همین عامل از سطوح کنونی قیمتها یا حتی قیمتهای بالاتر حمایت خواهد کرد.
از طرفی دیگر اغلب اقتصاددانان اعتقاد دارند سیاستهای اقتصادی ترامپ در دور جدید ریاست جمهوریاش عمدتا تورمی هستند و باعث افزایش نرخ تورم خواهند شد. در همین حال باید اشاره کرد طلا به طور سنتی به عنوان کالایی که در برابر تورم از دارایی سرمایهگذاران حفاظت میکند مطرح است و افزایش تورم میتواند باعث رشد قیمت طلا هم شود.
ولی برخی از تحلیلگران در سمت مقابل اعتقاد دارند که ترامپ فشار زیادی برای خاتمه دادن جنگ بین روسیه و اوکراین خواهد آورد و همین اتفاق باعث میشود برخی از ریسکهای سیستماتیک جهان کم شود و در نتیجه قیمت طلا کاهش داشته باشد. نباید فراموش کرد یکی از مهمترین دلایل طلای بسیار گران در سالهای گذشته نگرانیهای ایجاد شده در پی جنگ اوکراین بوده است و طبیعتا با پایان یافتن این جنگ میتوان امیدوار به کاهش ریسکها در سطح جهان بود.
در نهایت هم تازهترین عاملی که هم میتواند حامی افزایش قیمت و هم فشار بر بازار طلا شود، وضع تنشهای ژئوپلیتیک در سراسر جهان است. در شرایط کنونی میان روسیه و اوکراین جنگی در میان است و تنشها در خاورمیانه و حتی در شرق دور میان چین و تایوان افزایش یافته است. این تنشها اگر کم یا زیاد شود میتواند بر سطح ریسک جهانی و در پی آن قیمت طلا اثر قابل توجهی داشته باشد.
اما به طور کل به نظر میرسد وزن عوامل حمایت کننده از قیمت طلا بیش از عوامل کاهشی است. اتفاقی که باعث شده اغلب موسسههای معتبر جهانی اعتقاد چندانی به افت جدی قیمت طلا نداشته باشند و قیمت آن را برای سال آینده در محدوده ۲۷۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار بر هر اونس پیشبینی کنند. اعدادی که در مجموع نشان میدهد بازار سکه در سال آینده برخلاف امسال احتمالا خیلی تحت تاثیر قیمت جهانی طلا نخواهد بود و بیشتر تابع نرخ ارز و میزان حباب باشد.
حباب؛ سومین متغیر اثرگذار بر قیمت سکه
ارزش ذاتی سکه برابر است با قیمت هر گرم طلای جهانی، ضربدر وزن سکه، ضربدر عیار سکه و ضربدر قیمت ارز. ولی طی حداقل سه سال گذشته قیمت سکه در بازار با ارزش ذاتی آن اختلافات قابل توجهی داشته است. اختلافی که حباب سکه نامیده میشود و یکی از نماگرهای سنجش انتظارات تورمی در بازارها است. به طور کل به علت ممنوعیت خرید و فروش ارز و سختیهای آن در کنار غیرقابل اعتماد بودن خرید طلای اصطلاحا آب شده و بدون اجرت باعث شده که بسیاری افراد هنگامی که انتظارات تورمیشان بالا میرود دارایی خود را از پول نقد به انواع سکه تبدیل کنند. همین اتفاق باعث میشود که قیمت سکه در شرایط تورمی حباب بیشتری به خود بگیرد.
در اوایل سال گذشته پس از عملیات وعده صادق یک که در پی تجاوز اسرائیل به کنسولگری ایران در سوریه بود، نگرانیها از جدیتر شدن تنشها و ایجاد رویارویی سخت باعث هجوم سرمایهها به بازار سکه و بالا رفتن حباب شد. اتفاقی که باعث شد حباب سکه به مرز ۴۰ درصد و سقف یک ساله برسد. ولی با گذر از تنشهای ابتدای سال، حباب سکه رو به کاهش گذاشت و به محدوده ۲۰ درصدی رسید. اما شهادت سید حسن نصرالله در لبنان و ترور اسماعیل هنیه در تهران توسط اسرائیل بار دیگر سطح تنشها را افزایش داد و ایران هم در پاسخ عملیات وعده صادق دو را اجرا کرد. این اتفاقها باعث شد قیمت سکه در اوایل نیمه دوم سال جاری دوباره رشد تند و عجیبی را تجربه کند و حباب سکه هم در همین پی تا مرز ۳۵ درصد رشد کند که از اوایل سال بیسابقه بود.
ولی کاهش سطح تنشها در کنار اخبار ضرب جدید سکه و همچنین فروش گسترده سکه توسط صندوقهای طلا باعث شد حباب به سرعت کاهشی شود و در دی ماه به حدود ۱۰ درصد هم برسد که کمترین مقدار در بیش از دو سال گذشته بود. اما افزایش دوباره نگرانیها با روی کار آمدن ترامپ و زمزمههای عدم مذاکرات باعث شد قیمت دلار و سکه به شدت در مسیر صعودی قرار بگیرد و حباب سکه طی بهمنماه رشد عجیبی را تجربه کند و تا اواخر این ماه به حدود ۳۰ درصد هم برسد.
برای سال آینده هم انتظار میرود در صورت ضرب و عرضه گسترده سکههای تاریخ جدید، حباب سکه علی رغم جهش جدی انتظارات تورمی، خیلی بیشتر نشود و در محدوده ۳۰ تا ۳۵ درصدی باقی بماند که نسبت به میانگین ۲۳ درصدی سالی که گذشت رشد حدودا ۱۰ واحد درصدی را نشان میدهد. البته اگر تنشها کاهشی شود و انتظارات تورمی افت داشته باشد، میتوان انتظار کاهش حباب سکه تا محدوده کمتر از ۱۵ درصد را هم داشت.
بازاری که در انتظار سکهبازان است
اگر بخواهیم یک جمعبندی کلی ارائه دهیم، انتظار میرود در شرایط خوشبینانه میانگین قیمت سکه در سال جاری (۱۴۰۴) با فرض کاهش حباب، نسبت به میانگین سال گذشته (۱۴۰۳) حداقل ۲۰ درصد و حداکثر ۵۰ درصد رشد داشته باشد که به معنی سطوح قیمتی پایینتر از الان است. ولی اگر شرایط به خوبی پیش نرود و هم دلار و هم حباب افزایشی شوند، میانگین قیمت سکه در سال جاری نسبت به متوسط آن در سال گذشته میتواند تا بیش از ۱۰۰ درصد رشد داشته باشد یعنی متوسط سال جاری حداقل ۲۰ تا ۳۰ درصد بالاتر از شرایط پارسال باشد و سقف قیمتی را هم نتوان چندان پیشبینی کرد.
* گزارش مزبور در جدیدترین شماره (۳) ماهنامه «اقتصادنگار» در پایان اسفند ۱۴۰۳ منتشر شده است.
