به گزارش اقتصادنگار -بر اساس گزارشهای اخیر «دنیای اقتصاد»، کسری بودجه دولت ایران در سال ۱۴۰۴ به رقم ۵۸۰ هزار میلیارد تومان (۵۸۰ همت) رسیده است که نشاندهنده یک بحران مالی بزرگ است. این کسری، بیشتر از آنچه که در ابتدا پیشبینی میشد، ناشی از عواملی همچون پیشبینیهای غیرواقعی در بخش فرابودجه است. فرابودجه به درآمدها و هزینههایی اطلاق میشود که در جداول رسمی بودجه گنجانده نمیشوند و بهویژه در مواردی مانند درآمدهای نفتی، هزینههای نیروهای مسلح و طرحهای خاص، هزینههایی به دولت تحمیل میکنند که نظارت بر آنها دشوار است.
تأثیر فرابودجه بر کسری بودجه: تحمیل کسری بزرگتر
یکی از بزرگترین چالشها در مورد کسری بودجه ۱۴۰۴، تأثیرات فرابودجه بر تراز عملیاتی دولت است. در واقع، فرابودجه موجب شده که کسری تراز عملیاتی به میزان قابل توجهی افزایش یابد. طبق آمارها، از ۱۲۵۳ همت کسری تراز عملیاتی در لایحه بودجه ۱۴۰۴، حدود ۷۵ درصد آن، معادل ۹۴۰ همت، به دلیل وجود فرابودجه است. این موضوع نشاندهنده آن است که کسری واقعی بودجه کشور بسیار بیشتر از آنچه که در نگاه اول قابل مشاهده است، میباشد.
پیشبینیهای غیرواقعی در مورد قیمت نفت
در بودجه ۱۴۰۴، مبنای قیمت نفت بهطور غیرواقعی و بیشازحد پیشبینی شده است. قیمت نفت در بازارهای جهانی از زمان تنظیم بودجه کاهش یافته و این امر موجب به وجود آمدن اختلافات جدی میان درآمدهای پیشبینیشده و درآمدهای واقعی شده است. پیشبینی قیمت نفت در بودجه ۱۴۰۴، ۶۰ دلار برای هر بشکه بود، در حالی که قیمت واقعی نفت در بازارهای جهانی به کمتر از ۵۰ دلار کاهش یافته است. این اختلاف، بهویژه با توجه به وابستگی شدید اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی، موجب کاهش شدید منابع مالی دولت میشود.
آثار کمپیشبینی شده ارز ترجیحی
وضعیت ارز ترجیحی نیز در لایحه بودجه ۱۴۰۴ با ابهامات جدی روبهرو است. طبق آمارها، دولت برای تخصیص ارز ترجیحی مبلغ ۲۵ هزار میلیارد تومان را پیشبینی کرده است، اما برآوردهای جدید نشان میدهند که این مبلغ تنها کفاف تأمین نیازهای ارزی کالاهای اساسی را نخواهد داد و ممکن است دولت مجبور به اختصاص منابع بیشتری از خزانه عمومی برای این هدف شود. این مسأله میتواند به کسری بیشتر بودجه و افزایش تورم دامن بزند.
طرحهای خاص و چالشهای مربوط به نیروهای مسلح
یکی از مهمترین مسائلی که به کسری بودجه کمک کرده است، اختصاص درآمدهای نفتی به طرحهای خاص است. طبق پیشبینیها، دولت حداقل ۷.۵ میلیارد یورو از درآمدهای نفتی خود را برای هزینههای طرحهای خاص مرتبط با نیروهای مسلح اختصاص داده است. این مبلغ در لایحه بودجه گنجانده شده، اما بهدلیل اینکه این هزینهها در جداول کلان بودجه حضور ندارند، نظارت و کنترل بر آنها بسیار دشوار است. این امر منجر به ایجاد ناترازی در منابع مالی و افزایش هزینههای پنهان دولت میشود که تأثیرات منفی بر تراز عملیاتی خواهد گذاشت.
تحلیل دقیق از تراز عملیاتی بودجه
تراز عملیاتی در لایحه بودجه ۱۴۰۴ نشاندهنده کسری شدید است. طبق گزارشها، بدون در نظر گرفتن فرابودجه، کسری تراز عملیاتی حدود ۷۲۴.۴ همت است. این در حالی است که با در نظر گرفتن فرابودجه، این رقم به ۱۲۵۳ همت افزایش مییابد، که نشاندهنده کسری بسیار بزرگتری است. این اختلاف نشان میدهد که دولت بهطور غیرمستقیم در حال تحمیل هزینههای پنهانی است که در نهایت منجر به افزایش بار مالی بر دوش اقتصاد کشور میشود.
لزوم اصلاحات فوری در ساختار مالی دولت
این بررسیها این است که کسری بودجه سال ۱۴۰۴ به هیچوجه قابل چشمپوشی نیست و دولت باید هرچه سریعتر به اصلاح ساختار مالی خود و شفافسازی در مورد فرابودجه و هزینههای پنهان اقدام کند. فرابودجه، با آنکه در ظاهر از جداول اصلی بودجه خارج است، اما بهطور غیرمستقیم تأثیر زیادی بر تراز عملیاتی و کسری بودجه خواهد داشت. دولت باید بهمنظور جلوگیری از بروز بحرانهای اجتماعی و اقتصادی در آینده، تدابیر لازم برای کاهش کسری بودجه، بهینهسازی هزینهها، و شفافسازی در تخصیص منابع را در دستور کار خود قرار دهد.در نهایت، با توجه به این که فرابودجه بیش از دو سوم کسری تراز عملیاتی را تشکیل میدهد، به نظر میرسد که اگر دولت در مدیریت این بخشها و نظارت بر آنها اقدامات جدی نکند، بحران مالی گستردهای در آینده نزدیک ممکن است به وقوع بپیوندد.
