حذف نیما، دلار را دو برابر کرد و تک‌نرخی شدن ارز را دورتر ساخت

به گزارش اقتصادنگار – تصمیمی که با وعده کاهش رانت ارزی و نزدیک‌سازی قیمت ارز رسمی به نرخ بازار آزاد اتخاذ شد، نه‌تنها به این هدف نرسید، بلکه نتیجه‌ای معکوس به بار آورد؛ جهش نرخ ارز، شکاف عمیق‌تر میان دو بازار و بی‌ثباتی روزافزون در بازارهای طلا و سکه. حذف سامانه نیما در واپسین ماه‌های دولت پیشین، که از آن به‌عنوان گامی در مسیر تک‌نرخی شدن ارز یاد می‌شد، اکنون به یکی از پرهزینه‌ترین سیاست‌های ارزی چند سال اخیر بدل شده است.
نیما حذف شد، بازار آرام نگرفت
با حذف ارز نیمایی در اواخر سال گذشته، سیاست‌گذاران اقتصادی بر این باور بودند که به تدریج قیمت ارز توافقی با قیمت بازار آزاد هم‌راستا خواهد شد و بازار از چندگانگی نرخی فاصله می‌گیرد. اما این تصور، بیش از آن‌که مبتنی بر واقعیت‌های اقتصادی باشد، بازتاب خوش‌بینی سیاسی بود. فقدان زیرساخت‌های لازم، تداوم تحریم‌ها، انتظارات تورمی، نبود انضباط مالی و ناپایداری درآمدهای ارزی، همگی دست به دست هم دادند تا سیاست حذف نیما، نه به آرامش بازار بلکه به انفجار قیمت‌ها بینجامد.
جهش دلار و تلاطم در بازارهای موازی
در فاصله کوتاهی پس از اجرای سیاست جدید، بازار ارز شاهد جهشی کم‌سابقه بود. دلار تا مرز ۱۰۰ هزار تومان صعود کرد و بازار سکه نیز دچار هجوم تقاضا شد. چنین جهشی نه صرفاً محصول حذف نیما، بلکه حاصل هم‌افزایی سیاست اشتباه با شرایط پرریسک سیاسی و تداوم تحریم‌ها بود. این در حالی است که وزیر وقت اقتصاد که بر حذف نیما پافشاری کرده بود، در پی افزایش التهابات از سمت خود برکنار شد.
توافقی که هیچ‌گاه به «آزاد» نرسید
در حالی که انتظار می‌رفت با حذف ارز نیمایی، نرخ ارز توافقی به بازار آزاد نزدیک شود، اکنون شاهدیم که این دو نرخ بیش از گذشته از هم فاصله گرفته‌اند. بازار توافقی نه توانست معیاری برای تثبیت نرخ شود و نه جاذبه‌ای برای صادرکنندگان و واردکنندگان ایجاد کرد. بدتر آن‌که بانک مرکزی نیز به صراحت اعلام کرده که اساساً هدفی برای یکسان‌سازی نرخ ارز نداشته است؛ تناقضی آشکار میان سیاست‌های اجراشده و اهداف اعلام‌شده.
چشم‌انداز مبهم؛ نرخ ارز در گروی میز مذاکره
در هفته‌های اخیر، اخبار مذاکرات ایران و آمریکا توانسته موقتاً روند صعودی بازار ارز را معکوس کند. با انتشار سیگنال‌های مثبت، دلار از اوج بیش از ۱۰۰ هزار تومان به کانال ۸۰ هزار تومان بازگشت و سکه نیز افتی چند ده میلیونی را تجربه کرد. اما این اصلاح موقت بیش از آن‌که ریشه در سیاست‌های داخلی داشته باشد، وابسته به چشم‌انداز توافقات دیپلماتیک است. اگر مذاکرات به نتیجه برسد، دلار حتی ممکن است به مرز ۷۰ هزار تومان نیز عقب‌نشینی کند، اما اگر شکست بخورد، بازگشت قیمت‌ها به مدار صعود تقریباً قطعی است.
سیاست‌زدگی به جای عقلانیت اقتصادی
آشفتگی امروز بازار ارز نه حاصل یک عامل، بلکه نتیجه زنجیره‌ای از تصمیمات ناهماهنگ، سیاست‌زدگی در مدیریت اقتصاد و نبود ثبات در افق سیاست‌گذاری است. حذف شتاب‌زده ارز نیمایی بدون تأمین پیش‌نیازهای آن، نه‌تنها منجر به کاهش نرخ ارز نشد، بلکه تقاضاهای سوداگرانه را تقویت و مدیریت بازار را دشوارتر کرد. اکنون نیز در شرایطی که بانک مرکزی رسماً اعلام می‌کند یکسان‌سازی ارز هدف آن نبوده، پرسش اینجاست: پس هدف چه بود؟ و آیا سیاست ارزی کشور می‌تواند بدون یک هدف مشخص و راهبردی روشن، به سرمنزل ثبات برسد؟