نفت، اسلحه و نفوذ: تحلیل اقتصادی طرح روی جلد نیویورکر درباره سفر ترامپ به سه کشور ثروتمند عربی

به گزارش اقتصادنگار – طرح تازه‌ی روی جلد مجله نیویورکر با تصویر کنایه‌آمیز بازگشت دونالد ترامپ از سفر به سه کشور ثروتمند عربی، فراتر از یک تصویر طنزآلود سیاسی، حاوی نشانه‌هایی مهم درباره معادلات اقتصادی پشت پرده این روابط دیپلماتیک است. از منظر اقتصادی، چنین سفرهایی در فضای پسا‌کرونا و دوران تشدید رقابت‌های ژئوپولیتیکی، بیش از پیش تابع منطق «تبادل منابع استراتژیک» است: نفت در برابر امنیت، پول در برابر نفوذ.
قراردادهای تسلیحاتی و صادرات امنیت
در دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، یکی از ستون‌های اصلی دیپلماسی اقتصادی آمریکا، افزایش فروش سلاح به کشورهای نفت‌خیز خلیج فارس بود. در سفرهایی از این دست، قراردادهای تسلیحاتی با ارقام چند ده میلیارد دلاری منعقد می‌شدند که نه تنها به تقویت صنایع نظامی آمریکا (مانند ریتئون، لاکهید مارتین و بویینگ) منجر می‌شد، بلکه تراز تجاری این کشور را نیز به‌طور موقتی متعادل می‌کرد.
صادرات امنیت به‌عنوان کالا، مدلی بود که ترامپ به‌شکل بی‌پرده‌ای ترویج می‌کرد. کشورهای عربی با تکیه بر درآمدهای کلان نفتی، برای تثبیت موقعیت ژئوپولیتیک خود در برابر ایران، ترکیه یا حتی تهدیدات داخلی، به خرید امنیت از آمریکا تن می‌دادند.
جریان سرمایه و وعده‌های سرمایه‌گذاری متقابل
در مقابل، آمریکا نیز در این تعامل، انتظار سرمایه‌گذاری معنادار در زیرساخت‌های داخلی خود داشت. صندوق‌های ثروت ملی عربستان سعودی، امارات و قطر در سال‌های اخیر به بازیگران فعال وال‌استریت و بازار املاک آمریکا تبدیل شده‌اند. سفرهای این‌چنینی اغلب زمینه‌ساز تعهدات تازه‌ای برای تزریق نقدینگی به بازارهای مالی، خرید اوراق خزانه آمریکا یا تأمین مالی پروژه‌های مشارکتی می‌شوند.
نفت و ثبات بازار انرژی
یکی از پیام‌های ضمنی طرح نیویورکر، نقش حیاتی کشورهای عربی در کنترل قیمت نفت است. سیاست خارجی آمریکا به‌ویژه در دوران ترامپ، تحت تأثیر تلاش برای کاهش قیمت جهانی نفت و مقابله با نفوذ انرژی‌محور روسیه بود. نزدیکی با عربستان سعودی و امارات، به آمریکا اجازه می‌داد از طریق نفوذ بر سیاست‌های اوپک پلاس، دست بالا را در بازار انرژی حفظ کند.
بازگشت به مدل کلاسیک ژئوپولیتیک اقتصادی
تصویر روی جلد، بازگشت به الگوی کلاسیک روابط اقتصادی نابرابر را نشان می‌دهد: ایالات متحده، با ارائه امنیت و فناوری نظامی، دست به مبادله‌ای پرمنفعت با کشورهای دارای منابع زیرزمینی می‌زند. این مدل اگرچه از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد، اما در دوره ترامپ رنگ و لعابی صریح‌تر و تجاری‌تر گرفت؛ سیاست خارجی نه بر پایه ارزش‌ها، که بر پایه ترازنامه و حسابداری سود و زیان.
طرح نیویورکر، با بیانی بصری و گزنده، واقعیتی ژرف را بازتاب می‌دهد: دیپلماسی امروز، عمیقاً اقتصادی شده است. سفر ترامپ به سه کشور عربی، تنها یک رویداد سیاسی نبود؛ بلکه نمادی از پیوند ناگسستنی میان قدرت نظامی، سرمایه نفتی و بازارهای جهانی بود. در دنیای نوین، رؤسای جمهور دیگر تنها مذاکره‌کننده نیستند، بلکه فروشندگان خدمات ژئوپولیتیکی‌اند.