گزارشی از شکاف معنادار حقوق ماهانه در اطراف ایران

به گزارش اقتصادنگار – در شرایطی که اقتصاد ایران با چالش‌های متعددی همچون تورم مزمن، کاهش ارزش پول ملی و رشد کند بهره‌وری مواجه است، نگاهی به سطح حقوق ماهانه در کشورهای همسایه نشان می‌دهد که کار در فراتر از مرزها تا چه اندازه می‌تواند وسوسه‌انگیز باشد. تصویر پیش‌رو که به‌صورت اینفوگرافیک منتشر شده، مقایسه‌ای از میزان حقوق ماهانه در کشورهای همجوار و نزدیک به ایران را ارائه می‌دهد؛ مقایسه‌ای که فاصله عمیق میان سطح درآمد در ایران و کشورهای منطقه را به‌وضوح آشکار می‌کند.
دریافت حقوق دلاری در کشورهای خلیج فارس
در صدر فهرست، کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس قرار دارند؛ جایی که میانگین حقوق ماهانه در آن‌ها گاه تا ده‌ها برابر ایران است. به‌عنوان نمونه:
کویت: با میانگین حقوق ماهانه ۳۲۰۰ دلار، معادل ۱۶۰ میلیون تومان
قطر: ۳۲۰۰ دلار، معادل ۱۶۰ میلیون تومان
امارات: ۳۲۰۰ دلار، معادل ۱۶۰ میلیون تومان
بحرین: ۲۴۰۰ دلار، معادل ۱۲۰ میلیون تومان
عربستان: ۲۴۰۰ دلار، معادل ۱۲۰ میلیون تومان
عمان: ۲۳۵۰ دلار، معادل ۱۱۷ میلیون تومان
این سطح درآمد نه‌تنها جذابیت بالایی برای نیروی کار دارد، بلکه نشان می‌دهد اقتصادهای نفتی منطقه توانسته‌اند از منابع انرژی خود برای ایجاد ساختارهای اقتصادی درآمدزا بهره ببرند، در حالی که ایران با وجود ذخایر مشابه، با محدودیت‌هایی مواجه است که مانع تحقق چنین سطح درآمدی شده‌اند.
کشورهای آسیای میانه و قفقاز: درآمد کمتر، اما همچنان بالاتر از ایران
در کشورهای قفقاز مانند ارمنستان با حقوق ماهانه ۱۲۵۰ دلار (۶۲ میلیون تومان) و آذربایجان با حقوق ۴۰۰ منات (معادل ۲۸ میلیون تومان)، باز هم شکاف قابل توجهی با ایران دیده می‌شود. حتی در ترکمنستان با میانگین حقوق ۲۶۰ دلار (۱۳ میلیون تومان) نیز اختلاف فاحشی با درآمد پایه در ایران مشاهده می‌شود.
کشورهای هم‌سطح یا پایین‌تر از ایران؟
در میان کشورهای مقایسه‌شده، تنها سه کشور هستند که میانگین حقوقی نزدیک یا پایین‌تر از ایران دارند:
افغانستان: ۲۸۰۰ افغانی، معادل حدود ۶ میلیون تومان
پاکستان: ۴۸۰۰۰ روپیه، حدود ۱۲ میلیون تومان
ترکمنستان: ۲۶۰ دلار، حدود ۱۳ میلیون تومان
با این حال، در این کشورها نیز هزینه‌های زندگی به‌مراتب پایین‌تر از ایران است، به‌ویژه در پاکستان و افغانستان، که باعث می‌شود قدرت خرید نسبی مردم آن کشورها حتی با درآمد کمتر، در برخی حوزه‌ها از ایران بالاتر باشد.
تحلیل اقتصادی: چرا این شکاف ایجاد شده است؟
ارزش پول ملی ایران: تضعیف مداوم ریال در برابر ارزهای جهانی، به‌ویژه دلار، باعث شده است که درآمد اسمی در ایران به‌رغم افزایش‌های سالانه، به‌صورت واقعی کاهش یابد.
عدم توسعه بازار کار منطقه‌ای: ایران برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، سهم بسیار محدودی از بازار کار بین‌المللی دارد. محدودیت‌های سیاسی، ضعف زیرساخت‌های صادرات نیروی انسانی و نبود دیپلماسی اقتصادی فعال، فرصت کار در کشورهای همسایه را از بسیاری از ایرانیان گرفته است.
تورم ساختاری و کاهش قدرت خرید: در حالی که در کشورهای منطقه افزایش حقوق همراه با ثبات نسبی قیمت‌ها بوده، در ایران افزایش حقوق با تورم بالای ۴۰ درصد خنثی شده است.
رانت انرژی، بدون بهره‌وری: بسیاری از کشورهای خلیج فارس با بهره‌برداری از منابع انرژی، ضمن حفظ قیمت پایین سوخت و انرژی، موفق به جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ایجاد مشاغل پردرآمد شده‌اند. در مقابل، ایران با وجود تخصیص گسترده یارانه انرژی، نتوانسته محیطی رقابتی برای مشاغل مولد ایجاد کند.
فرصت یا تهدید مهاجرت اقتصادی؟
این مقایسه نه‌تنها هشداردهنده برای سیاست‌گذاران داخلی است، بلکه می‌تواند عامل تشدید مهاجرت اقتصادی نیروی کار ماهر و نیمه‌ماهر به کشورهای منطقه باشد؛ پدیده‌ای که تحت عنوان «فرار نیروی کار» در حال گسترش است. اگر چاره‌ای برای شکاف درآمدی میان ایران و کشورهای همسایه اندیشیده نشود، کشور با بحران منابع انسانی و کاهش بهره‌وری مواجه خواهد شد؛ بحرانی که ریشه در اقتصاد دارد، اما تبعات آن سیاسی و اجتماعی نیز خواهد بود.