اقتصادنگار – بازار سرمایه ایران در حالی روزهای سبزی را تجربه میکند که تابلوی بورس، ششمین روز صعودی پیاپی را به ثبت رسانده و شاخص کل بار دیگر از مرز ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار واحد عبور کرده است. اما این رشد که در ظاهر نشانهای از بازگشت اعتماد به بازار است، در باطن حکایت از واقعیتی متفاوت دارد: رشد بدون سرمایهگذاران حقیقی.
صعود کمجان؛ بازگشت شاخص به سطح اسفند ۱۴۰۲
شاخص کل بورس تهران که در تیرماه تا مرز ۲ میلیون و ۶۳۰ هزار واحد عقبنشینی کرده بود، طی کمتر از دو هفته کاری با افزایش ۱۶۵ هزار واحدی، به سطح ۲.۸ میلیون واحدی رسید. این میزان رشد، معادل ۶.۲ درصد افزایش در نماگر اصلی بازار است. اما همزمان با این جهش، ارزش معاملات خرد همچنان در سطح نازلی باقی مانده و از طرفی، خروج سرمایه حقیقی نیز تداوم دارد. این یعنی بازار نه از محل ورود پول جدید، بلکه از محل جابهجایی پولهای موجود میان نمادها جان گرفته است.
ریزش حقیقیها همزمان با رشد شاخص
بر اساس دادههای معاملاتی، روز گذشته بیش از ۵۵۰ میلیارد تومان سرمایه از سوی حقیقیها از بازار خارج شده و ارزش معاملات خرد نیز حدود ۵ هزار و ۲۵۰ میلیارد تومان بوده است؛ رقمی که به روشنی نشان میدهد مشارکت عمومی در بورس در سطحی پایین باقی مانده است. خروج ۲۸۹ میلیارد تومان از ۵۰ شرکت بزرگ بورسی نیز مؤید این نکته است که رشد شاخص، حاصل بازی درونگروهی است و نه آغاز یک روند بنیادی و پایدار.
شاخص هموزن و فرابورس؛ تصویری یکدست اما کمرمق
شاخص هموزن که بهطور معمول نماینده بهتری از عملکرد کلی بازار و شرکتهای کوچک و متوسط است، روز گذشته با رشد ۰.۴۸ درصدی به سطح ۸۴۲ هزار واحد رسید. در فرابورس نیز شاخص کل با رشد ۰.۴۲ درصدی به ارتفاع ۲۵ هزار واحدی بازگشت. این تحرکات گرچه مثبتاند، اما عمق و کیفیت آنها برای تحلیلگران نگرانکننده است.
بازار ارز و طلا؛ افت انتظارات تورمی در سایه کاهش تقاضا
دلار عقبنشینی کرد، سکه افت کرد، سرمایهگذاران سرد شدند
همزمان با تحولات بازار سرمایه، بازارهای موازی از جمله ارز و طلا نیز شاهد روند نزولی قیمتها بودند. دلار آزاد که هفته گذشته تا آستانه ۸۹ هزار تومان پیش رفته بود، حالا با افت ۸۰۰ تومانی، به ۸۷ هزار و ۸۵۰ تومان بازگشته است. در بازار طلا نیز هر گرم طلای ۱۸ عیار به ۷ میلیون و ۳۰ هزار تومان و سکه امامی با افتی ۱.۵ درصدی، به کانال ۷۸ میلیون تومان عقبنشینی کرد.
به نظر میرسد کاهش تقاضای احتیاطی و تعدیل انتظارات تورمی، دلایل اصلی عقبنشینی قیمتها در این دو بازار بودهاند؛ عواملی که اگرچه برای کنترل تورم مثبتاند، اما نشانهای از توقف سرمایهگذاری جدید نیز هستند.
در جستجوی اطمینان؛ خروجی که تمام نمیشود
۳۷ هزار میلیارد تومان خروج حقیقیها از زمان جنگ ۱۲روزه؛ بیاعتمادی بزرگترین مانع رشد
آمارها نشان میدهند که از پایان درگیریهای ژئوپلیتیک اخیر، حدود ۳۷ هزار میلیارد تومان سرمایه حقیقی از بازار سرمایه خارج شده است. ناظران بازار معتقدند این روند خروج، به معنای بیاعتمادی ریشهدار سرمایهگذاران نسبت به ثبات سیاسی و اقتصادی کشور است. در چنین شرایطی، حتی رشد شاخص نیز برای بسیاری از سهامداران ریسکپذیر نیست.
برخی تحلیلگران میگویند بازار در مرحلهای قرار دارد که معاملهگران حرفهای، در غیاب خریداران جدید، صرفاً با چرخش سرمایه بین گروههای مختلف در حال کسب سود کوتاهمدتاند؛ روندی که اگرچه میتواند شاخص را بهطور موقت بالا ببرد، اما پایهای برای رشد بلندمدت نخواهد بود.
نجات شاخص با پول حقوقی؛ ۴۲ همت حمایت با دخالت مستقیم
صندوق توسعه بازار چگونه شاخص را بالا نگه داشته است؟
مدیرعامل صندوق توسعه بازار سرمایه اعلام کرده که از تاریخ ۷ تیر تاکنون، در مجموع ۴۲ هزار میلیارد تومان منابع حمایتی به بازار تزریق شده است؛ از این میان، ۳۵.۲ همت جذب شده که ۵ همت آن از محل انتشار اوراق تبعی بوده و مابقی صرف خرید خرد و بلوکی سهام شده است.
او همچنین از خرید حمایتی در بیش از ۵۸۰ نماد خبر داد و گفت روند فروش اوراق تبعی برای تجهیز منابع حمایتی ادامه خواهد یافت. اما کارشناسان هشدار میدهند که این اقدامات نمیتوانند جایگزین اصلاحات ساختاری در سیاستهای پولی، اقتصادی و حکمرانی بازار سرمایه شوند.
صعود با طعم تردید
بازار سرمایه در مقطع فعلی، در وضعیتی دوگانه قرار گرفته است؛ شاخصها بالا میروند اما پول خارج میشود. اعتماد برنمیگردد، اما ابزارهای حمایتی در حال مصرف شدناند. ورود موج تازهای از سرمایه نیازمند شفافسازی چشمانداز سیاسی، بازگشت امنیت اقتصادی و ثبات در قواعد بازی است؛ در غیر این صورت، رشدهای فعلی چیزی جز «آتش در کاه خشک» نخواهند بود.
