شهلا روشنی – خبرنگار اقتصادی
در ادبیات اقتصادی، «رکود تورمی» یکی از بدترین سناریوهایی است که میتواند گریبانگیر یک کشور شود؛ وضعیتی که در آن دو دشمن دیرینه – تورم بالا و رشد اقتصادی پایین – همزمان بر پیکر اقتصاد میتازند. ایران سالهاست که در این تله گرفتار شده، اما نشانههای ماههای اخیر هشدار میدهند که شدت این بحران ممکن است به مرزهای تازهای برسد.
نشانههای آشکار یک بحران پیچیده
بررسی تازهترین دادههای رسمی نشان میدهد که تورم همچنان سرسخت و انعطافناپذیر است، در حالی که شاخصهای تولید و سرمایهگذاری روندی نزولی دارند. بخشهایی مانند مسکن، کالاهای خوراکی و خدمات نه تنها تورم بالایی را تجربه میکنند، بلکه به دلیل کاهش قدرت خرید خانوارها با رکود تقاضا نیز مواجه شدهاند. این ترکیب، سود بنگاهها را کاهش داده و انگیزه سرمایهگذاری را تضعیف کرده است.
سه موتور فعال رکود تورمی در ایران
کسری بودجه مزمن و سیاستهای پولی انبساطی پنهان
تأمین مالی کسری بودجه از مسیر افزایش پایه پولی، حجم نقدینگی را به سطحی رسانده که تورم را تغذیه میکند، حتی در شرایطی که تقاضای واقعی کاهش یافته است.
نااطمینانیهای ژئوپلیتیک و تحریمها
محدودیتهای صادرات نفت، کاهش دسترسی به ارز و هزینههای بالای تجارت خارجی، فشار مضاعفی بر ارزش ریال و هزینه واردات نهادههای تولید وارد کردهاند.
شکست در اصلاحات ساختاری
اقتصاد همچنان وابسته به درآمدهای نفتی و سیاستهای کوتاهمدت است. بهرهوری پایین، مقررات فرسایشی و ضعف زیرساختهای تولیدی اجازه نمیدهند سرمایهگذاری مولد به جریان بیفتد.
اثر دوگانه سیاستهای انقباضی
بانک مرکزی برای کنترل تورم، به افزایش نرخ بهره و محدودکردن رشد اعتبارات روی آورده است. این اقدام، از نظر تئوریک، فشار قیمتی را کاهش میدهد، اما همزمان، دسترسی تولیدکنندگان به سرمایه در گردش را محدود و رکود را عمیقتر کرده است. نتیجه، چرخهای است که در آن «درمان» یکی از بیماریها، دیگری را وخیمتر میکند.
راه برونرفت؛ نسخهای سخت اما ضروری
خروج از رکود تورمی به سیاستهای چندلایه نیاز دارد:
انضباط مالی واقعی؛ کاهش هزینههای غیرضروری دولت و اصلاح نظام مالیاتی برای افزایش درآمدهای پایدار.
دیپلماسی اقتصادی فعال برای رفع موانع تجارت، بهبود روابط مالی و پیوستن به نظامهای شفاف بینالمللی مانند FATF.
سرمایهگذاری هدفمند در بخشهای پیشران داخلی تا از طریق افزایش تولید، تورم عرضهمحور کنترل شود.
بازسازی اعتماد عمومی از طریق شفافیت آماری و پیشبینیپذیرکردن سیاستهای اقتصادی.
به هرروی رکود تورمی مانند گردابی است که هر چه دیرتر برای خروج از آن تصمیمگیری شود، نیروی مکندهاش قویتر خواهد شد. اقتصاد ایران دیگر فرصت آزمون و خطا ندارد؛ هر ماه تأخیر، بهای سنگینتری را بر معیشت مردم و آینده سرمایهگذاری تحمیل خواهد کرد.
