روند بازار سهام در سال ۱۴۰۳ بررسی شد*
بورس تهران معاملات خود در سال ۱۴۰۳ را در حالی به پایان میرساند که شاخص کل هر چند با عبور از مرز ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار واحدی، به قلههای جدیدی دست یافت اما با ثبت رشد کمتر از ۳۰ درصدی برای چهارمین سال متوالی، میدان را به دو رقیب اصلی خود یعنی ارز و طلا واگذار کرد و حتی نتوانست سرمایهگذاران خود را از گزند تورم در امان نگه دارد.
به این ترتیب بازاری که سال ۱۴۰۳ را با انتظار قوی کارشناسان نسبت به صدرنشینی در میان گزینههای سرمایهگذاری آغاز کرده بود، حتی از سود سپردههای بانکی نیز جاماند. اما چگونه امید مدیران دارایی به بورس ۱۴۰۳ ناامید شد؟
سایه ریسکهای سیستماتیک بر سرمایهگذاری در ۱۴۰۳
شاید به جرات بتوان عنوان کرد که سال ۱۴۰۳ یکی از پرنوسانترین سالها برای دامنه نوسان بورس تهران به سبب تعدد حوادث در ایران و منطقه بود. از همان روزهای نخست سال با حمله تروریستی رژیم صهیونیستی به کنسولگری ایران در سوریه، نگرانی از ریسک منازعه در خاورمیانه شدت گرفت و در ادامه شاهد تقابل مستقیم نظامی میان ایران و اسرائیل بودیم. شرایطی که دامنه نوسان بورس را در ۲۶ فروردینماه به مدت سه روز به مثبت و منفی یک درصد کاهش داد. یک ماه بعد در ۳۰ اردیبهشت، بالگرد حامل سید ابراهیم رئیسی و هیات همراه در ورزقان آذربایجان شرقی سقوط کرد و رئیسجمهور به شهادت رسید تا علاوه بر تعطیلی یک روزه تالار شیشهای، دامنه نوسان سهام نیز مجددا به مثبت و منفی ۲ درصد محدود شود.
این محدودیت تا ۹ تیرماه یعنی زمان برگزاری انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری ادامه یافت و در شانزدهمین روز تابستان، مسعود پزشکیان به عنوان رئیس دولت چهاردهم برگزیده شد. دامنه نوسان ۶ درصدی اما عمر زیادی نداشت و یک روز بعد از تنفیذ مسعود پزشکیان، آقای اسماعیل هنیه رئیس دفتر سیاسی حماس به شهادت رسید.
این اتفاق دامنه نوسان بورس را به مثبت و منفی یک درصد محدود کرد. همزمانی این ریسکهای سیستماتیک با ضعف سیاستگذار داخلی در مواجهه با چالش٬هایی همچون ناترازی انرژی، قیمتگذاری دستوری، سیاستگذاری ارزی فسادزا، تداوم تصمیمات خلقالساعه و مواردی از این دست باعث شد نیمه اول ۱۴۰۳ با افت ۴.۵ درصد شاخص کل بورس تهران در مقابل با سبزپوشی نرخها در بازارهای سفتهبازی پایان یابد. با ثبت این کارنامه، انتقادات به مجید عشقی رئیس سازمان بورس افزایش یافت و وی ۱۳ شهریورماه استعفا داد و یک هفته بعد حجتالله صیدی جایگزین او شد.
در شروع نیمه دوم سال شاهد حادثه دیگری بودیم. سید حسن نصرالله دبیرکل حزبالله لبنان ۶ مهرماه ۱۴۰۳ در حمله رژیم صهیونیستی به ضاحیه جنوبی بیروت به شهادت رسید و هیات مدیره سازمان بورس با هدف جلوگیری از تاثیر هیجانات بر روند بازار، دامنه نوسان سهام را برای دو هفته به مثبت و منفی یک درصد محدود کرد و حالا در آستانه پایان سال دامنه نوسان در محدوده مثبت و منفی ۳ درصد قرار دارد و شاخص کل بورس تهران نیز با وجود ثبت رکوردهای جدید اما گوی رقابت را به حریفان خود واگذار کرده است.
روش خوش به بهبود سیاستهای ارزی در نیمه دوم ۱۴۰۳
بورس تهران بالاخره از ابتدای آبان به سبب کاهش تنشهای منطقهای و البته عبور از انتخابات ریاستجمهوری آمریکا وارد یک روند صعودی شد و بازدهی این بازار در هشتمین ماه سال به ۱۲.۵ درصد رسید تا این بازار پس از ۲۰ ماه مجددا صدرنشین شود. همزمان با کاهش ریسکهای سیستماتیک، رشد نرخ دلار در بازار نیما و احتمال تغییر در سیاستهای پولی و ارزی از مهمترین دلایل بازگشت نسبی رونق به تالار شیشهای بود. جایی که عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد گفته بود تعدیل نرخ سود موثر تأمین مالی در دستور کار دولت چهاردهم قرار گرفته است.
روزهای پایانی آذرماه نیز خبر خوش دیگری به سرمایهگذاران بورسی رسید. بانک مرکزی در بخشنامهای اعلام کرد که بخش عمده معاملات ارزی به جز ارز ترجیحی مربوط به کالاهایی خاص در سامانهای جدید تحت عنوان سامانه ارز تجاری تخصیص خواهد یافت. به این ترتیب در ۲۴ آذرماه نرخ رسمی ارز کشور از نیما به ارز توافقی تغییر پیدا کرد شاهد قفل شدن سهام در صفوف خرید و ثبت بالاترین میزان ورود پول حقیقی در بورس ۱۴۰۳ به میزان ۲۸۰۰ میلیارد تومان به جریان دادوستد سهام بودیم.
این روند صعودی باعث شد شاخص کل بورس تهران در ۱۹ دیماه با رسیدن به ارتفاع ۲ میلیون و ۹۴۴ هزار واحدی، در یک قدمی ورود به ابرکانال جدید قدم بردارد. در ادامه اما ادامه شاهد عقبنشینی نسبی نماگر اصلی سهام از این قله تاریخی بودیم تا زمان نگارش این گزارش، شاخص کل حدود ۲۷ درصد بالاتر از آخرین روز معاملاتی سال ۱۴۰۲ ایستاده باشد. بازده شاخص هموزن اما ضعیفتر از شاخص کل بود و این نماگر به رشد کمتر از ۲۰ درصدی بسنده کرد. موضوعی که نشان از عملکرد مناسبتر سهام با ارزش بازار بالاتر که عمدتا در زمره صنایع دلاری و کامودیتیمحور جای میگیرند، دارد.
اقبال سرمایهگذاران به سرمایهگذاری غیرمستقیم
همزمان با جاماندگی بازار سهام از دیگر گزینههای سرمایهگذاری، رصد جریان سرمایهگذاران حقیقی حکایت از خروج بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومانی پول از روند دادوستد سهام در سال ۱۴۰۳ دارد. این در حالی است که سرمایهگذاری غیرمستقیم در این سال مورد اقبال سرمایهگذاران قرار گرفت؛ به طوری که شاهد ورود پول بیش از ۳۰ همتی به صندوقهای طلا و حدود ۲۷ همتی به صندوقهای درآمد ثابت در این سال بودیم.
به نظر میرسد وضعیت سالهای گذشته بازار سهام همزمان با ابهامات سرمایهگذاری در بازارهای سفتهبازی سبب شده تا بسیاری از صاحبان سرمایه، رو به سرمایهگذاری غیرمستقیم آوردهاند. در این میان نگاهی به عملکرد یکساله صندوقهای طلا نیز حاکی از سودهای به مراتب بالاتر از سهام داشته؛ به طوری که در برخی از این صندوقهای کالایی شاهد ثبت بازدهیهای سه رقمی بودیم.
* گزارش تحلیلی مزبور در جدیدترین شماره (۳) ماهنامه «اقتصادنگار» در پایان اسفند ۱۴۰۳ منتشر شده است.
